Bursa’da İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü

Periyodik kontrol, bir iş ekipmanının bir sonraki kontrole kadar güvenle kullanılıp kullanılamayacağını belirlemek için yetkili kişiye yaptırılan muayene, test ve deneylerdir. Dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir. Kontrol sürelerini ve kriterlerini belirleyen Ek-III, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete ile tamamen yenilendi. Bursa’da periyodik kontrol takvimi bu tarihten önce hazırlanmış her işletmenin, takvimini yeni tablolara göre gözden geçirmesi gerekir.

Yeni Ek-III ekipmanları altı tabloda toplar: basınçlı kap ve tesisatlar, kaldırma ve iletme ekipmanları, tesisatlar (elektrik, yıldırımdan korunma, yangın, havalandırma), tezgâhlar, endüstriyel raf ve kapılar, iş makineleri. Tablodaki süreler azami sürelerdir; ilgili standart veya imalatçı talimatı daha kısa bir süre öngörüyorsa kısa olan uygulanır. Çoğu ekipman için azami süre 1 yıl, yapı iskeleleri için 6 aydır.

Kontrol yalnızca takvimle tetiklenmez. Ekipman ilk kez kullanılmadan önce, önemli bir bakım veya onarımdan sonra, sabit bir ekipmanın yeri her değiştiğinde ve iskele, sütunlu çalışma platformu, kule kren gibi ekipmanların kurulumundan ya da yükseltilmesinden sonra da kontrol gerekir.

Kontrolü kimler yapabilir? EKİPNET’e kayıtlı ilgili branş mühendisleri, teknik öğretmenler, teknikerler ve yüksek teknikerler ile ekipman muayene kuruluşları. EKİPNET, İSG-KATİP’in bir modülüdür. Yetkili kişiyle hizmet sözleşmesi, kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP üzerinden düzenlenir ve karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir. Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.

Mevzuat gereği OSGB’ler ve çalışanları periyodik kontrol hizmeti veremez (İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 14/A). Bu yüzden SİSTEMER olarak bu süreçte yalnızca planlama, koordinasyon ve takip işini üstleniyoruz: ekipman envanterini çıkarıyor, Ek-III’e göre takvimi kuruyor, kontrolleri yetkili kişilerle ve gereken ekipmanlarda akredite muayene kuruluşlarıyla planlıyor, raporlardaki kusurların giderilmesini izliyor ve sonuçları risk değerlendirmenize işliyoruz. Böylece hangi ekipmanın ne zaman, kim tarafından kontrol edileceği tek bir planda görünür.

Testler: her yıl mı, üç yılda bir mi?

Ek-III, basınçlı kaplar ve kaldırma ekipmanlarında iki kademeli test öngörür. Raporu okurken hangi testin yapıldığına bakmak gerekir:

Yıllık raporlarda yalnızca işletme basıncıyla veya işletme yüküyle test yapıldıysa, üç yıllık testin hangi yıl yapılacağı takvimde ayrıca gösterilmelidir.

Akredite muayene kuruluşu gereken ekipmanlar

Bazı ekipmanların kontrolü, ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılır. Yeni bir düzenleme yapılana kadar TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilen muayene kuruluşları bu kapsamda kabul edilir.

• Bugün: kule krenler, yer altı ve yer üstü LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler, asılı erişim donanımları
• 1 Ocak 2027’den itibaren ek olarak: hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları, sütunlu çalışma platformları

Kusur dereceleri ve “kullanılmaz” kararı

Yeni Ek-III kusurları hafif ve ağır olarak derecelendirir:

• Hafif kusur bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmelidir; giderilmezse ağır kusur sayılır.
• Ağır kusurlu ekipman, kusur giderilmeden çalıştırılamaz. İşveren ekipmanın üzerine bunu belirten bir uyarı işareti koyar.
• Kusur giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolün raporunda ekipmanın kullanılabileceği açıkça belirtilir.

Raporda neye bakmalısınız?

Geçerli bir rapor şu bölümleri içerir: genel bilgiler, ekipman bilgileri, test değerleri, ölçüm aletleri bilgileri, muayene kriterleri ve testler, kusur açıklamaları, notlar, sonuç ve kanaat, yetkili kişi bilgileri. Yetkili kişinin imzası olmayan rapor geçersizdir. Raporlar ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak, ekipman kullanıldığı sürece saklanır; bakım kayıtları ise ekipmanın kullanım ömrü boyunca muhafaza edilir.

Bir rapor “uygun” sonucuyla bitse bile kusur açıklamaları bölümünü mutlaka okuyun. Hafif kusur olarak yazılan bir madde bir yıl sonra ağır kusura dönüşür ve ekipmanı durdurabilir.

Kontrol gününe hazırlık

Kontrolün ertelenmemesi için şu bilgi ve koşulları önceden hazırlıyoruz:

• Ekipmanın imalatçı kullanım kılavuzu, varsa uygunluk beyanı ve önceki kontrol raporları
• Bakım kayıtları ve son önemli onarımın tarihi
• Ekipmanı çalıştıracak operatör ile gerekli enerji, hava veya basınç beslemesi
• Kaldırma ekipmanları ve raflar için yük testine uygun, boşaltılmış bir çalışma alanı