Sektörel İSG çözümleri
Bursa’da sağlık kuruluşları için İSG hizmetleri
Hasta güvenliği için kurulan sistemlerin yanında çalışan güvenliğini de yöneten; biyolojik etkenlerden şiddete, sterilizasyondan medikal gaza kadar sağlık kuruluşlarına özgü bir İSG planı.
- Tehlike sınıfı
- Faaliyet koduna göre teyit edilir
- Kritik risk
- Kesici-delici yaralanma ve kan yoluyla bulaş
- Sağlık gözetimi
- Bağışıklık durumu ve maruziyet takibi
- Psikososyal risk
- Şiddet, nöbet ve iş yükü
Sağlık çalışanının sağlığı kimin sorumluluğunda?
Sağlık kuruluşları hasta güvenliği konusunda genellikle güçlü sistemlere sahiptir: enfeksiyon kontrol komitesi, sterilizasyon prosedürleri, kalite birimleri. Ancak aynı kurumda çalışan hemşirenin, temizlik personelinin, laboratuvar teknisyeninin ve güvenlik görevlisinin iş sağlığı ve güvenliği çoğu zaman bu sistemlerin gölgesinde kalır. 6331 sayılı Kanun bakımından sağlık kuruluşu da bir işyeridir; işveren, çalışanlarının sağlık ve güvenliğinden diğer sektörlerdeki gibi sorumludur.
Bursa’da özel hastaneler, tıp merkezleri, poliklinikler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, tahlil laboratuvarları, görüntüleme ve diyaliz merkezleri ile bakım kuruluşları bu sektörün parçasıdır. Bu kuruluşların tehlike sınıfı faaliyet türüne göre değişebilir; sınıfınızı SGK tescilinizdeki 6 haneli koda göre, 2025’te NACE Rev.2.1 ile yenilenen listeden teyit ederiz. Sınıfınız çok tehlikeliyse ve 10 veya daha fazla çalışanınız varsa diğer sağlık personeli görevlendirmeniz de gerekir. Anayasa Mahkemesi’nin 2025 kararıyla kamu kurumları için yürürlüğü erteleyen hüküm de iptal edildiğinden kamu sağlık tesisleri de yükümlülük kapsamındadır.
Sağlık kuruluşlarında riskler beş ana başlıkta toplanır:
- Biyolojik etkenler: Kan ve vücut sıvılarıyla ya da solunum yoluyla bulaşan enfeksiyonlar
- Kesici-delici yaralanmalar: İğne, bistüri ve atık toplama sırasında yaralanmalar
- Kimyasallar: Dezenfektanlar, sterilizasyon ajanları, laboratuvar reaktifleri ve sitotoksik ilaçlar
- Fiziksel ve ergonomik: Hasta kaldırma ve taşıma, uzun süre ayakta çalışma, iyonlaştırıcı radyasyon
- Psikososyal: Hasta ve yakınlarının şiddeti, nöbet ve vardiya yükü, tükenmişlik
Bu kurumlarda İSG’yi enfeksiyon kontrol ve kalite birimleriyle çakıştırmadan, onları tamamlayacak biçimde kurgulamak gerekir. Örneğin kesici-delici yaralanma sonrası izlem protokolü enfeksiyon kontrolünün işidir; yaralanmanın iş kazası olarak kayda alınması, kök nedeninin bulunması ve risk değerlendirmesinin güncellenmesi ise İSG sisteminin işidir.
SİSTEMER, sağlık kuruluşlarında iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle bu iki sistemi birbirine bağlar ve kayıtların tek yerde, çelişkisiz tutulmasını sağlar.
Sahada en sık karşılaştığımız riskler
Kesici-delici yaralanmalar
İğneye kapak takma, atık kutusunun aşırı doldurulması ve yanlış atık ayrıştırma başlıca nedenlerdir. Güvenlikli tıbbi cihazlar, doğru yerleştirilmiş atık kutuları ve yaralanma sonrası izlem protokolü birlikte yürütülür.
Biyolojik etkenler
Kan yoluyla ve solunum yoluyla bulaşan enfeksiyonlar en temel risktir. Standart önlemler, izolasyon uygulamaları, uygun maske ve eldiven kullanımı ile bağışıklama planı gerekir.
Kimyasallar ve sitotoksik ilaçlar
Yüksek düzey dezenfektanlar, sterilizasyon ajanları, laboratuvar reaktifleri ve kemoterapi ilaçlarının hazırlanması maruziyet yaratır. Kapalı sistem, çeker ocak ve doğru kişisel koruyucu seçimi gerekir.
Hasta taşıma ve ergonomi
Hasta kaldırma, yatak-sedye transferi ve uzun süre ayakta çalışma bel ve omuz yaralanmalarına yol açar. Hasta transfer ekipmanları ve iki kişilik transfer kuralı uygulanmalıdır.
İyonlaştırıcı radyasyon
Röntgen, floroskopi ve tomografi birimlerinde kişisel dozimetre kullanımı ile kurşun önlük ve tiroid koruyucunun durumu izlenir. Radyasyon güvenliğine ilişkin özel mevzuat ayrıca uygulanır.
Şiddet ve psikososyal yük
Acil servis ve polikliniklerde sözlü ve fiziksel şiddet, nöbet sistemi ve iş yükü ciddi risklerdir. Olay bildirim düzeni, güvenlik desteği ve vardiya planı birlikte ele alınır.
Sağlık gözetimi ve tetkik planı
Sağlık çalışanlarında sağlık gözetimi, bağışıklık durumu ve maruziyet sonrası izlemle birlikte planlanır. Periyodik muayene aralığı tehlike sınıfınıza göre belirlenir; hekim riske göre kısaltabilir.
Bağışıklık durumu
İşe girişte çalışanın hepatit B başta olmak üzere bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklık durumu değerlendirilir; hekim aşılama ve serolojik izlem planını görev ve maruziyete göre önerir.
Maruziyet sonrası izlem
Kesici-delici yaralanma veya kan ve vücut sıvısı temasından sonra uygulanacak ilk müdahale, kayıt ve takip tetkikleri önceden yazılı hâle getirilir ve enfeksiyon kontrol birimiyle ortak yürütülür.
Radyasyon çalışanları
İyonlaştırıcı radyasyonla çalışanların dozimetre sonuçları sağlık dosyasıyla birlikte değerlendirilir; ek tetkikleri ve muayene aralığını hekim, ilgili mevzuat ve doz kayıtlarına göre belirler.
Nöbet ve tükenmişlik
Nöbetli çalışan personelde uyku, yorgunluk ve ruhsal yük belirtileri muayenelerde sorgulanır; şiddete maruz kalan çalışanlar için destek ve yönlendirme süreci tanımlanır.
Takip edilmesi gereken periyodik kontroller
- Buhar kazanları ve boylerler: en geç yılda bir; buhar kazanında 01.01.2027’den itibaren akredite muayene kuruluşu
- Kompresör, hava ve medikal gaz tankları: yılda bir işletme basıncıyla
- Jeneratör ve trafo: en geç yılda bir
- Elektrik iç tesisatı, topraklama ve paratoner: en geç yılda bir
- Havalandırma sistemleri (ameliyathane, laboratuvar ve sterilizasyon dahil): en geç yılda bir
- Yangın algılama, sprinkler, hidrant ve söndürücüler: en geç yılda bir
- Engelli kaldırma platformları: 01.01.2027’den itibaren akredite muayene kuruluşunca
- Yürüyen merdivenler (varsa): akredite muayene kuruluşunca
Sektöre özel eğitim konuları
- Kesici-delici alet güvenliği ve atık ayrıştırma
- Standart önlemler ve izolasyon uygulamaları
- Maruziyet sonrası yapılacaklar
- Hasta taşıma ve transfer ergonomisi
- Dezenfektan ve sterilizasyon kimyasalları
- Şiddet anında iletişim ve olay bildirimi
- Radyasyon güvenliği ve dozimetre kullanımı
- Yangında hasta tahliyesi
Bu sektörde hizmetlerimizi nasıl uyguluyoruz?
İşyeri HekimliğiHekimimiz çalışanların bağışıklık durumunu, maruziyet sonrası izlem protokolünü ve görev bazlı tetkik planını enfeksiyon kontrol birimiyle uyumlu biçimde yürütür.
İş Güvenliği UzmanlığıUzmanımız atık yönetimini, kimyasal depolamayı, medikal gaz alanlarını, elektrik düzenini ve kaçış yollarını denetler; bulguları kalite birimiyle paylaşır.
Risk DeğerlendirmesiServis, ameliyathane, laboratuvar, sterilizasyon, görüntüleme, mutfak ve teknik birimler için ayrı bölümler hazırlar; şiddet ve psikososyal riskleri de puanlarız.
İşyeri Hemşireliği (Diğer Sağlık Personeli)Sınıfınız çok tehlikeliyse ve 10 veya daha fazla çalışanınız varsa diğer sağlık personelini görevlendirir, İSG sağlık kayıtlarının düzenini kurarız.
Acil Durum Planı ve TatbikatYatağa bağımlı hastaların tahliyesini, yangın, deprem ve medikal gaz kesintisi senaryolarını plana dahil eder; tatbikatı vardiya düzenine göre planlarız.
İş Ekipmanlarının Periyodik KontrolüKazan, jeneratör, gaz tankları, havalandırma ve yangın sistemlerinin kontrollerini izler; 2027’de akredite kuruluş kapsamına girecek ekipmanları önceden planlarız.
Temel İSG EğitimleriEğitimleri nöbet ve vardiya düzenine göre oturumlara böleriz; işe özgü riskler bölümünde kesici-delici yaralanma ve şiddet senaryolarını işleriz.
Denetimde hazır bulunması gereken belgeler
- Faaliyet koduna göre tehlike sınıfı tespiti
- Birim bazlı risk değerlendirmesi (biyolojik, kimyasal ve psikososyal riskler dahil)
- İSG-KATİP’te onaylı uzman, hekim ve gerekiyorsa DSP görevlendirmeleri
- EK-2 muayene formları ve bağışıklık durumu kayıtları
- Kesici-delici yaralanma kayıtları ve SGK iş kazası bildirimleri
- Kimyasal envanteri ve dezenfektanların güvenlik bilgi formları
- Kazan, jeneratör, elektrik, havalandırma ve yangın sistemi kontrol raporları
- Acil durum planı, hasta tahliye planı ve tatbikat formu
- Eğitim kayıtları ve sınav sonuçları
- İlgili birimlerde radyasyon çalışanlarının dozimetre kayıtları
- Şiddet olaylarına ilişkin bildirim kayıtları
Bu sektörün yoğun olduğu bölgeler
Sık sorulan sorular
Hastanemizdeki hemşireler DSP yerine geçer mi?
Hasta bakımında görev yapan hemşireler, İSG mevzuatı anlamında görevlendirilmiş diğer sağlık personeli değildir. DSP yükümlülüğü çok tehlikeli sınıftaki ve 10 veya daha fazla çalışanı olan işyerleri için, çalışan başına aylık 10, 15 veya 20 dakikalık asgari süreyle doğar ve görevlendirme İSG-KATİP üzerinden yapılır. Kurumda tam süreli işyeri hekimi görevlendirilmişse ayrıca DSP aranmaz. Önce sınıfınızı teyit eder, ardından uygun modeli birlikte belirleriz.
İğne batması nasıl kayıt altına alınmalı?
Kesici-delici yaralanmaların iş kazası olarak kayda alınmasını ve SGK’ya bildirilmesini öneririz; iş kazası bildirimi kazadan sonraki 3 iş günü içinde yapılır. Bildirimin yanında maruziyet sonrası izlem protokolü uygulanmalı, olay kök neden analiziyle incelenmeli ve risk değerlendirmesi güncellenmelidir. Tekrarlayan yaralanmalar genellikle atık kutusu yerleşimi, güvenlikli cihaz eksikliği veya iş yükü gibi sistem sorunlarına işaret eder.
Muayenehane ve küçük kliniklerin de İSG hizmeti alması gerekir mi?
Evet; çalışanı olan her sağlık kuruluşu İSG yükümlülüklerine tabidir. Sınıfı az tehlikeli olan ve 50’den az çalışanı bulunan bir klinik için de AYM’nin 2025 kararıyla erteleme kalkmıştır. Bu durumda hizmet OSGB’den alınabilir ya da işveren veya vekili Bakanlık eğitimini tamamlayarak hizmeti kendisi yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler bunun dışındadır. Sınıfınız tehlikeli veya çok tehlikeliyse uzman ve hekim görevlendirmesi zorunludur.
Sağlık çalışanlarında aşılama nasıl planlanır?
İşyeri hekimi, işe girişte çalışanın görevine ve maruziyet riskine göre bağışıklık durumunu değerlendirir; hepatit B başta olmak üzere hangi aşı ve serolojik tetkiklerin gerektiğine risk temelli karar verir. İSG önlemlerinin ve sağlık gözetiminin maliyeti çalışana yansıtılamaz. Sağlık bilgileri gizlidir ve sağlık dosyasında saklanır; işverenin bilmesi gereken, çalışanın işe uygun olup olmadığıdır.
Şiddet riskini İSG kapsamında nasıl yönetebiliriz?
Şiddet, risk değerlendirmesinde psikososyal ve güvenlik riski olarak ayrıca puanlanmalıdır. Acil servis, poliklinik bekleme alanları ve vezne gibi noktalarda fiziksel düzenleme, güvenlik desteği, alarm butonu ve kaçış yolu önlemleri planlanır. Çalışanlara iletişim ve gerilimi azaltma eğitimi verilir, her olay kayda alınır ve şiddete uğrayan çalışan için destek süreci başlatılır. Kayıtlar, önlemlerin etkinliğini izlemenin tek yoludur.
Hasta tahliyesi acil durum planında nasıl ele alınmalı?
Sağlık kuruluşlarında tahliye, yürüyebilen çalışanların binayı terk etmesiyle sınırlı değildir; yatağa bağımlı, yoğun bakımdaki ve ameliyattaki hastalar da düşünülmelidir. Plan; yatay tahliye bölgelerini, hasta taşıma araçlarını, her vardiyada görevli ekipleri ve medikal gaz kesme noktalarını içermelidir. Tahliye krokileri girişlere ve katlara asılır. Yılda en az bir kez yapılması gereken tatbikatı, farklı vardiyaların katılacağı biçimde dönüşümlü planlamanızı öneririz.
İSG rehberi