Sektörel İSG çözümleri
Bursa’da kimya, plastik ve kauçuk işletmeleri için İSG
Kimyasal envanterinden patlamadan korunma dokümanına, enjeksiyon makinesinden hammadde deposuna kadar kimya ve polimer üretiminin teknik risklerini yöneten İSG hizmeti.
- Tehlike sınıfı
- 6 haneli NACE koduna göre teyit
- Temel belge
- Kimyasal envanteri ve güncel GBF
- Patlayıcı ortam
- Patlamadan korunma dokümanı
- Ortam ölçümü
- İSGGM yeterlik belgeli laboratuvar
Kimya ve polimer üretiminde İSG’nin temeli: maddeyi tanımak
Kimya, plastik ve kauçuk sektörü Bursa sanayisinde çoğu zaman görünmeyen ama her yerde olan bir halkadır: Otomotiv için plastik ve kauçuk parça üreten enjeksiyon ve pres atölyeleri, tekstile boya ve yardımcı kimyasal sağlayan tesisler, ambalaj ve film üreten ekstrüzyon hatları, boya, vernik ve yapıştırıcı üreticileri bu grubun içindedir.
Bu sektörde tehlike sınıfı geniş bir aralıkta değişebilir; temel kimyasal üretimi ile plastik parça imalatı aynı sınıfta olmayabilir. Liste 13 Mart 2025’te NACE Rev.2.1 ile tamamen yenilendiği için faaliyetinizin sınıfını SGK tescilinizdeki 6 haneli koda göre tek tek teyit ederiz. Eski 2012 kodlarına göre yapılmış bir sınıflandırmayla çalışıyorsanız yükümlülükleriniz değişmiş olabilir. Asıl iş değişikliği 1 ay içinde Bakanlığa bildirilir; sınıf değişirse gerekenler 90 gün içinde yapılır.
Sınıf ne olursa olsun, bu sektörde İSG’nin temeli kullanılan maddeleri tanımaktır. İlk ziyaretlerde en sık gördüğümüz eksik, güncel bir kimyasal envanterinin ve her madde için güncel güvenlik bilgi formunun (GBF) bulunmamasıdır. Envanter olmadan maruziyet değerlendirilemez, ölçüm planı yapılamaz, uygun kişisel koruyucu seçilemez ve hekim doğru tetkiki belirleyemez.
Sektörün başlıca risk grupları şunlardır:
- Solvent, monomer, izosiyanat, asit ve bazlara solunum ve deri yoluyla maruziyet
- Yanıcı sıvı buharları ve yanıcı tozlarla oluşabilen patlayıcı ortam
- Enjeksiyon, ekstrüzyon, kalender ve vulkanizasyon preslerinde sıkışma ve yanık
- Kauçuk karışım hazırlamada toz ve duman
- Depolarda yangın ve uyumsuz maddelerin yan yana depolanması
SİSTEMER bu işletmelerde işe kimyasal envanteri ve proses akışıyla başlar; ortam ölçümlerini yetkili laboratuvarlarla planlar ve sonuçları risk değerlendirmesine işler.
Sahada en sık karşılaştığımız riskler
Kimyasal maruziyet
Solvent buharı, monomerler, izosiyanatlar, asit ve bazlar solunum yolu, deri ve göz üzerinden etki eder. Kapalı sistem, lokal emiş ve doğru eldiven seçimi GBF’ye göre belirlenir.
Patlayıcı ortam
Yanıcı sıvıların aktarımı, karıştırma tankları ve toz hâlindeki hammaddeler patlayıcı ortam oluşturabilir. Bölge sınıflandırması, statik elektrik kontrolü ve uygun ekipman seçimi gerekir.
Enjeksiyon ve ekstrüzyon makineleri
Kalıp kapanma bölgesine müdahale, vida ve kafa bölgesinde yanık ve kalıp değişiminde ağır yük başlıca tehlikelerdir. Emniyet kapısı kilitlemesi ve yazılı kalıp değişim prosedürü kritiktir.
Kauçuk karışım ve vulkanizasyon
Karıştırıcı ve merdane hatlarında toz ve kapılma, vulkanizasyon preslerinde sıcak yüzey ve duman oluşur. Merdane acil durdurma tertibatının düzenli test edilmesi hayati önemdedir.
Depolama ve uyumsuz maddeler
Oksitleyicilerin yanıcılarla, asitlerin bazlarla yan yana depolanması, döküntü havuzu eksikliği ve aşırı stok yaygın sorunlardır. Depolama matrisi ve miktar sınırları netleştirilmelidir.
Tank ve silo içinde çalışma
Tank, reaktör ve silo içine girişte oksijen yetersizliği ve zehirli gaz tehlikesi vardır. Kapalı alana giriş izni, gaz ölçümü ve dışarıda gözcü bulundurma uygulanmalıdır.
Sağlık gözetimi ve tetkik planı
Kimyasal maruziyeti olan işlerde tetkik planı; kimyasal envanteri, GBF’ler ve ortam ölçüm sonuçlarından türetilir. Periyodik muayene sınıfa göre en geç 5 yıl, 3 yıl ya da her yıl yapılır; hekim kısaltabilir.
Maruziyete özgü tetkik
Hangi çalışanın hangi kimyasala maruz kaldığı belirlendikten sonra hekim, biyolojik izlem dahil gerekli tetkikleri ve sıklıklarını risk temelli belirler. Mevzuatta bu tetkikler için tek tip bir sıklık yoktur.
Solunum sistemi
İzosiyanat, solvent ve toz maruziyetinde solunum yakınmaları ve hassasiyet belirtileri izlenir. Toz hâlindeki hammaddelerle çalışanlarda ILO standardına uygun akciğer grafisi çekilir ve aralığını hekim belirler.
Gürültü
Granül kırıcılar, ekstrüderler ve kompresör odalarında 85 dB(A) üst eylem değeri aşılıyorsa işitme testi zorunludur; 80 dB(A) üzerinde hekim kararıyla yapılabilir.
Deri ve göz
Solvent, reçine ve sertleştiricilerle çalışanlarda kontakt dermatit ve göz tahrişi sorgulanır; acil göz duşu ve vücut duşunun erişilebilirliği de sağlık gözetimiyle birlikte kontrol edilir.
Takip edilmesi gereken periyodik kontroller
- Buhar kazanları ve boylerler: en geç yılda bir; buhar kazanında 01.01.2027’den itibaren akredite muayene kuruluşu
- Kompresör, hava ve gaz tankları: yılda bir işletme basıncıyla, en fazla 3 yılda bir test basıncıyla
- LPG tankı ve tesisatı: akredite muayene kuruluşunca
- Lokal emiş ve genel havalandırma sistemleri: en geç yılda bir
- Kalıplama ve vulkanizasyon presleri: en geç yılda bir
- Köprülü kren ve kalıp taşıma ekipmanları: en geç yılda bir
- Forklift ve transpaletler (hammadde ve ürün deposu): en geç yılda bir
- Elektrik iç tesisatı, topraklama ve paratoner: en geç yılda bir
- Yangın algılama, sprinkler ve söndürme sistemleri: en geç yılda bir
- Endüstriyel raf ve kapılar: en geç yılda bir
Sektöre özel eğitim konuları
- Kimyasal etiketler ve GBF okuma
- Eldiven ve solunum koruyucu seçimi
- Patlayıcı ortam ve statik elektrik
- Kimyasal döküntüye müdahale
- Kalıp değişimi ve enjeksiyonda güvenlik
- Kapalı alanda çalışma ve gaz ölçümü
- Uyumsuz maddelerin depolanması
- Göz duşu ve kimyasal yanıkta ilkyardım
Bu sektörde hizmetlerimizi nasıl uyguluyoruz?
Risk DeğerlendirmesiKimyasal envanteri ve proses akışından yola çıkarak maruziyet, yangın-patlama ve makine risklerini ayrı ayrı değerlendirir; yeni madde veya reçete değişikliğinde güncelleriz.
İş Güvenliği UzmanlığıUzmanımız depolama düzenini, emiş sistemlerinin çalışmasını, kalıp değişim uygulamasını ve kapalı alana giriş izinlerini sahada denetler.
İşyeri HekimliğiHekimimiz kimyasal envanterini ve ölçüm sonuçlarını inceleyerek pozisyon bazlı tetkik planı hazırlar; biyolojik izlem gerekip gerekmediğine karar verir.
Sağlık Gözetimi ve Periyodik MuayeneOrtam ölçümlerini yetkili laboratuvarlarla, tetkikleri yetkili sağlık kuruluşlarıyla planlar; sonuçları risk değerlendirmesine ve muayene takvimine işleriz.
Acil Durum Planı ve TatbikatKimyasal döküntü, yangın, patlama ve zehirli gaz yayılımı senaryolarını plana ekler; tahliye ve toplanma düzenini tatbikatla sınarız.
İş Ekipmanlarının Periyodik KontrolüBasınçlı kaplar, LPG tesisatı, havalandırma ve kaldırma ekipmanlarının kontrol takvimini izler; 2027’de değişecek akredite kuruluş şartlarını önceden planlarız.
Temel İSG Eğitimleriİşe özgü riskler bölümünde döküntü müdahalesini, göz duşu kullanımını ve kalıp değişimini uygulamalı işleriz; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta bu bölüm yüz yüze verilir.
Denetimde hazır bulunması gereken belgeler
- Güncel tehlike sınıfı tespiti (2025 listesine göre)
- Kimyasal envanteri ve her madde için güncel GBF
- Risk değerlendirmesi ve patlamadan korunma dokümanı
- Kimyasal ve toz ortam ölçüm raporları (İSGGM yeterlik belgeli laboratuvar)
- Maruziyete göre tetkik sonuçları ve EK-2 muayene formları
- Basınçlı kap, LPG, havalandırma ve kaldırma ekipmanı kontrol raporları
- Kapalı alana giriş ve sıcak çalışma izin kayıtları
- Acil durum planı, döküntü müdahale prosedürü ve tatbikat formu
- KKD seçim gerekçeleri ve zimmet tutanakları
- Eğitim kayıtları ve sınav sonuçları
- Topraklama ve statik elektrik önlemlerine ilişkin kontrol kayıtları
Bu sektörün yoğun olduğu bölgeler
Sık sorulan sorular
Plastik enjeksiyon atölyemiz hangi tehlike sınıfında?
Sınıfı belirleyen, SGK tescilinizdeki 6 haneli NACE kodu ve işyerinde yürütülen asıl iştir. Liste 13 Mart 2025’te NACE Rev.2.1 ile tamamen yenilendiği için eski kodlara dayanan bilgiler yanıltıcı olabilir. Plastik parça imalatı, kimyasal üretimi ve kauçuk işleme farklı kodlarda ve farklı sınıflarda yer alabilir. Kodunuzu iletin; güncel tebliğ ekinden teyit edip yükümlülüklerinizi hesaplayıcı ile birlikte çıkaralım.
Patlamadan korunma dokümanı hangi işletmelerde gerekir?
Yanıcı gaz, buhar, sis veya tozların patlayıcı ortam oluşturabildiği işyerlerinde işveren patlama risklerini değerlendirmek, alanları bölgelere ayırmak ve bunu patlamadan korunma dokümanında belgelemekle yükümlüdür. Solvent kullanan boya ve yapıştırıcı üreticileri, yanıcı sıvı depolayan tesisler ve toz hâlinde hammadde işleyen işletmeler tipik örneklerdir. Doküman risk değerlendirmesinin parçası olarak hazırlanabilir ve tesiste değişiklik oldukça güncellenir.
Kimyasal ortam ölçümünü kim yapar?
Ölçümü İSGGM’den yeterlik veya ön yeterlik belgesi almış bir laboratuvar yapmalıdır; belirli parametreler için TÜRKAK akreditasyonu da gerekir. Laboratuvar ölçümü en az 3 gün önce İSG-KATİP’e bildirir; belgesiz laboratuvarın sonucu geçersizdir. Sonuçlar; mühendislik önlemlerinin yeterliliğini, solunum koruyucu seçimini ve hekimin hangi çalışana hangi tetkiki uygulayacağını belirler. Ölçümleri yetkili laboratuvarlarla planlar, sonuçları risk değerlendirmesine işleriz.
GBF’lerimiz yabancı dilde ve eski; sorun olur mu?
Güvenlik bilgi formu; kimyasalın tehlikelerini, maruziyet sınırlarını, kişisel koruyucu ve ilkyardım bilgilerini içeren temel belgedir. Çalışanın anlayabileceği dilde ve güncel olmalıdır; tedarikçiden Türkçe ve güncel GBF talep edilmelidir. Biz kimyasal envanterinizi GBF’lerle eşleştirir, eksik veya eski formları listeler ve etiketlerle formların tutarlılığını kontrol ederiz. Bu eşleştirme, ölçüm planının da başlangıç noktasıdır.
Kauçuk merdanelerinde en kritik önlem nedir?
Açık merdanelerde kapılma kazaları çok ağır sonuçlanır. Merdanenin her iki tarafından erişilebilen ve vücutla etkinleştirilebilen acil durdurma tertibatı bulunmalı; tertibatın çalışması ve durma mesafesi düzenli test edilmelidir. Hamurun elle beslenmesinde güvenli çalışma mesafesi ve besleme yardımcıları talimatla belirlenmelidir. Uzmanımız bu testlerin kayıtlarını ziyaretlerde kontrol eder ve eksikleri risk değerlendirmesine işler.
Enjeksiyon makinelerinde kalıp değişimi nasıl güvenli yapılır?
Kalıp değişimi, üretim sırasında görülmeyen riskleri bir araya getirir: ağır kalıbın kren veya forkliftle taşınması, sıcak kalıp ve hidrolik hatlar, beklenmedik hareket. Güvenli değişim için yazılı prosedür, enerji kilitleme-etiketleme, uygun kaldırma aparatı ve kalıbın sabitlenmesi şarttır. Kren ve sapanların yıllık periyodik kontrolü de bu sürecin parçasıdır. Prosedürü makinelerinize göre birlikte hazırlarız.
İSG rehberi