Bursa’da Acil Durum Planı ve Tatbikat

Acil durum planı, işyerinizde yangın, patlama, kimyasal yayılım, deprem veya sel gibi müdahale ve tahliye gerektiren olaylarda kimin, neyi, hangi sırayla yapacağını yazılı hâle getiren belgedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 11 ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik bu planı tehlike sınıfı ve çalışan sayısından bağımsız olarak her işveren için zorunlu tutar. Bursa’da acil durum planı hazırlatırken sık yapılan hata, planı denetimde gösterilecek bir dosya olarak görmektir; oysa yönetmelik planın uygulanabilirliğini tatbikatla sınamayı ve sonuçlara göre düzeltmeyi de ister.

Plan, risk değerlendirmesinin doğal devamıdır. Acil durumlar risk değerlendirmesi sonuçlarından hareketle belirlenir; boyahanesi olan bir tekstil işletmesiyle LPG tankı bulunan bir metal atölyesinin planı aynı olamaz. Yönetmeliğe göre hazırlık şu aşamaları izler:

1. Olası acil durumların belirlenmesi: yangın ve patlama, kimyasal, biyolojik, radyoaktif veya nükleer yayılım, zehirlenme, salgın, doğal afet, sabotaj
2. Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin planlanması
3. Görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi
4. Müdahale ve tahliye yöntemlerinin yazılması
5. Dokümantasyon, tahliye planı ve krokiler
6. Tatbikat ve planın yenilenmesi

Planın en kritik halkası insanlardır. İşveren söndürme, kurtarma, koruma ve ilkyardım ekiplerini kurar; her ekipte tehlike sınıfına göre yeterli sayıda destek elemanı bulunur. Bu kişiler görevlerine özgü eğitim alır, isimleri işyerinde görünür yerlere asılır ve ayrılan elemanın yerine yenisi görevlendirilir.

Plan, çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir. Bu süreler azami sürelerdir: taşınma, yeni bir üretim hattı, kimyasal depolama veya bina eklentisi gibi acil durumları etkileyen her değişiklikte plan süre beklenmeden güncellenir. Tatbikat ise en geç yılda bir yapılır ve tatbikat formuyla kayda geçer.

Planın yalnızca kendi çalışanlarınızı değil, işyerinde bulunan alt işveren çalışanlarını, ziyaretçileri ve müşterileri de kapsaması gerekir. Bu kişilerin acil çıkışları ve toplanma yerini bilmesi, bir tahliyede sayımın doğru yapılabilmesinin ön koşuludur.

Destek elemanı sayısı: “her ekip için” ayrıntısı

Yönetmelikteki oran tek bir toplam değil, her ekip için ayrı uygulanır. 120 çalışanlı çok tehlikeli bir işyerinde 120 / 30 = 4 olduğundan söndürme ekibinde 4, kurtarma ekibinde 4, koruma ekibinde 4 kişi gerekir; toplam 12 destek elemanı. Buna İlkyardım Yönetmeliği’ne göre 12 ilkyardımcı eklenir. Oran “her 30 çalışana kadar en az 1” biçiminde olduğu için kesirli sonuç yukarı tamamlanır: 31 çalışanlı çok tehlikeli bir işyeri her ekip için 2 kişi görevlendirir.

Mevzuat sayıyı çalışan sayısına bağlar, vardiyaya bağlamaz. Ancak gece vardiyasında ekip üyelerinin tamamı evdeyse plan kâğıt üzerinde kalır. Bu nedenle ekipleri vardiya bazında kurmanızı ve her vardiyada en az bir ekip başının sahada bulunmasını öneriyoruz.

Planın asgari içeriği

Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 12’ye göre plan en az şunları içerir:

• İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı; planı hazırlayanlar, hazırlanma ve geçerlilik tarihi
• Belirlenen acil durumlar, alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
• Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri
• Söndürme ekipmanı ve ilkyardım malzemelerinin yerleri
• Kaçış yolları, toplanma yerleri ve varsa uyarı sistemlerini gösteren kroki
• Görevlilerin ve yedeklerinin adı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri
• Ulusal ve yerel kurumların acil irtibat numaraları
• Kimyasal yayılım, parlama veya patlama riski taşıyan bölümler
• Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanalar

Sayfalar numaralandırılır, hazırlayanlar her sayfayı paraflar ve son sayfayı imzalar. Tahliye planı işyerinin girişlerine ve her kata asılır.

Tatbikatı ölçülebilir yapmak

Tatbikatın amacı planın uygulanabilir olduğunu görmektir. Her tatbikatta şu ölçüleri kayda alıyoruz:

Tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve bu eksikliklere yönelik düzenlemeler tatbikat formuna yazılır; plan bu bulgulara göre gözden geçirilip düzeltilir. Geçen yılın formunda yazan bir eksiklik bu yıl da tekrar ediyorsa, bu durum denetimde doğrudan görünür.

Gözden kaçan özel durumlar

• Refakat gerektirenler: Yaşlı, engelli ve gebe çalışanlar ile varsa kreşteki çocuklar için refakat edecek kişiler önceden belirlenir.
• Ziyaretçi ve alt işveren çalışanları: Kaçış yolları ve toplanma yeri konusunda işe başlamadan önce bilgilendirilir.
• Çevreden gelebilecek etkiler: Yakındaki işyerlerinden ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler de planda değerlendirilir.