Sektörel İSG çözümleri
Bursa’da gıda ve içecek üretimi için İSG hizmetleri
Fırından süt işlemeye, et ve tavuktan içecek dolumuna kadar gıda üretiminde çalışan güvenliğini, hijyen gereklilikleriyle çakışmadan yöneten bir İSG planı.
- Tehlike sınıfı
- Alt sektörün NACE koduna göre
- Örnek kod
- Ekmek imalatı (10.71.02) az tehlikeli
- Kritik risk
- Soğuk odada içeride kalma
- Hijyen ve portör
- İSG takvimiyle birlikte izlenir
Gıda üretiminde İSG ve hijyen neden birlikte planlanmalı?
Bursa ve çevresi; Karacabey, Mustafakemalpaşa ve Yenişehir’deki tarıma dayalı sanayiden şehir içindeki fırın ve pastanelere kadar geniş bir gıda üretim yelpazesine sahiptir. Süt ürünleri, et ve tavuk işleme, unlu mamuller, konserve, dondurulmuş ürünler ve içecek dolumu aynı başlık altında toplansa da bu işletmelerin İSG profilleri birbirinden çok farklıdır.
Tehlike sınıfı da buna göre değişir. Örneğin ekmek imalatı (10.71.02), NACE Rev.2.1’e göre yenilenen listede az tehlikeli sınıftadır. Diğer gıda faaliyetleri için genelleme yapmak doğru olmaz; sınıfınızı SGK tescilinizdeki 6 haneli koda göre güncel listeden tek tek teyit ederiz. Sınıf; uzman belgesini, hekim ve uzman süresini, muayene aralığını ve eğitim saatini belirlediği için planlamanın ilk adımıdır.
Gıda işletmelerinde İSG’yi zorlaştıran, iki ayrı denetim dünyasının aynı sahada buluşmasıdır: bir yanda çalışan sağlığı ve güvenliği, diğer yanda gıda güvenliği ve hijyen. Bu iki taraf çoğu zaman birbirini destekler ama bazen çatışır. Islak temizlik zemini kaygan bırakır, köpük ve dezenfektanlar yanık riski taşır, makine koruyucuları temizlik için sökülüp geri takılmaz. Hijyen için kapalı tutulan soğuk oda kapıları içeride kalma riskini artırır.
Sahada en sık gördüğümüz riskler şunlardır:
- Islak ve yağlı zeminlerde kayma ve düşme
- Soğuk oda ve şok dondurucuda soğuk stresi ve içeride kalma
- Kıyma, dilimleme, dolum ve paketleme makinelerinde el yaralanmaları
- Amonyaklı soğutma sistemlerinde gaz kaçağı
- Yerinde temizlik (CIP) sırasında asit ve kostikle çalışma
- Un ve şeker gibi organik tozlarda solunum riski ve toz patlaması
SİSTEMER, gıda işletmelerinde İSG planını kalite ve gıda güvenliği ekibinizle birlikte kurar. Böylece aynı önlem iki tarafın gerekliliğini birden karşılar ve denetimlerde birbiriyle çelişen kayıtlar oluşmaz.
Sahada en sık karşılaştığımız riskler
Kayma ve düşme
Islak temizlik, yağ ve ürün dökülmesi zemini kayganlaştırır. Zemin eğimi, gider kapasitesi, kaymaz ayakkabı ve temizlik saatlerinin üretim trafiğinden ayrılması birlikte ele alınır.
Soğuk oda ve şok dondurucu
Uzun süre düşük sıcaklıkta çalışma ve kapının dışarıdan kapanmasıyla içeride kalma riski vardır. Kapının içeriden açılabilmesi, alarm butonu, aydınlatma ve soğuk ortam giysisi kontrol edilir.
Kesme, kıyma ve paketleme makineleri
Temizlik veya sıkışma müdahalesinde enerji kesilmeden çalışmak en ağır el yaralanmalarına yol açar. Koruyucuların temizlikten sonra yerine takılması ve kilitleme uygulaması şarttır.
Amonyak ve temizlik kimyasalları
Amonyaklı soğutmada kaçak, yerinde temizlikte asit ve kostik sıçraması, dezenfektanların birbiriyle karıştırılması ciddi yanık ve zehirlenme riskidir.
Fırın, buhar ve sıcak yağ
Fırın, kazan, kızartma ve pastörizasyon hatlarında yanık ve haşlanma görülür. Doğal gaz veya LPG kullanılıyorsa gaz kaçağı ve yangın riski de değerlendirilir.
Un ve organik toz
Un, şeker ve nişasta tozu solunum hassasiyetine yol açabilir. Silo, elek ve öğütme alanlarında biriken toz patlayıcı ortam oluşturabilir.
Örnek NACE kodları ve tehlike sınıfları
Tehlike sınıfı, SGK tescilinizdeki NACE koduna göre belirlenir. Sektördeki yaygın kodlardan örnekler:
| NACE | Faaliyet | Tehlike sınıfı |
|---|---|---|
| 10.71.02 | Ekmek imalatı | Az tehlikeli |
Kodunuz listede yoksa bize iletin; tebliğ ekindeki güncel listeden teyit edelim. Sınıfınıza göre yükümlülükleri hesaplayın →
Sağlık gözetimi ve tetkik planı
Muayene aralığı sınıfa göre belirlenir: az tehlikelide en geç 5, tehlikelide en geç 3 yılda bir, çok tehlikelide her yıl. Gıda hijyeni için istenen tetkikler ise bu planla birlikte ayrıca takip edilir.
İşe giriş muayenesi
Soğukta çalışma, ağır kaldırma, gece vardiyası ve kimyasal maruziyet gibi pozisyon riskleri işe girişte değerlendirilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta işe uygunluk raporu olmadan çalışan başlatılamaz.
Hijyen ve portör tetkikleri
Portör ve hijyen tetkikleri gıda güvenliği tarafının gerekliliklerinden doğar. Kapsamını ve sıklığını tabi olduğunuz gıda mevzuatı ve müşteri denetimleriyle netleştirir, İSG muayeneleriyle tek takvimde izleriz.
Toz ve soğuk ortam
Un tozuna maruz kalanlarda ILO standardına uygun akciğer grafisi çekilir; sıklığını hekim belirler. Soğuk ortamda çalışanlarda kas-iskelet ve dolaşım yakınmaları ayrıca sorgulanır.
Gürültü
Dolum, şişeleme ve kırma-öğütme hatlarında 85 dB(A) üst eylem değeri aşılıyorsa işitme testi zorunludur. Ölçüm yapılmadan kulak koruyucu seçimi ve test kapsamı doğru belirlenemez.
Takip edilmesi gereken periyodik kontroller
- Buhar kazanları ve boylerler: en geç yılda bir; buhar kazanında 01.01.2027’den itibaren akredite muayene kuruluşu
- Kompresör ve hava tankları: yılda bir işletme basıncıyla
- LPG tankı ve tesisatı: akredite muayene kuruluşunca
- Forklift ve transpaletler (soğuk depo dahil): en geç yılda bir
- Konveyörler ve dolum-paketleme hattı taşıyıcıları: en geç yılda bir
- Havalandırma sistemleri: en geç yılda bir
- Elektrik iç tesisatı ve topraklama (ıslak hacimler dahil): en geç yılda bir
- Yangın söndürme, algılama ve hidrant sistemleri: en geç yılda bir
- Endüstriyel raf ve kapılar: en geç yılda bir
Sektöre özel eğitim konuları
- Islak zeminde kayma ve düşmeyi önleme
- Soğuk oda güvenliği ve soğuk stresi
- Makine temizliğinde kilitleme-etiketleme
- Temizlik kimyasalları ve dezenfektanlarla çalışma
- Amonyak kaçağında müdahale ve tahliye
- Bıçak kullanımı ve kesilmeye dayanıklı eldiven
- Koli ve çuval taşımada elle taşıma
- Fırın ve sıcak yüzeylerde yanık önleme
Bu sektörde hizmetlerimizi nasıl uyguluyoruz?
Risk DeğerlendirmesiKabul, hazırlık, üretim, dolum, soğuk muhafaza ve sevkiyat alanlarını ayrı değerlendirir; temizlik ve sanitasyonu kendi başına bir iş olarak puanlarız.
İşyeri HekimliğiHekimimiz pozisyon bazlı muayene planını hazırlar; soğukta çalışma, gece vardiyası ve kimyasal maruziyeti işe uygunluk değerlendirmesine katar.
Sağlık Gözetimi ve Periyodik MuayeneİSG muayeneleri ile hijyen ve portör tetkiklerini tek takvimde izler, yaklaşan tarihleri önceden bildiririz; tetkikleri yetkili sağlık kuruluşlarıyla planlarız.
İş Güvenliği UzmanlığıUzmanımız makine koruyucularının temizlik sonrası yerinde olup olmadığını, soğuk oda kapı mekanizmalarını ve kimyasal hazırlama alanını denetler.
Acil Durum Planı ve TatbikatAmonyak kaçağı, gaz kaçağı ve soğuk odada mahsur kalma senaryolarını plana ekler, yıllık tatbikatı bu senaryolardan biriyle yaparız.
İş Ekipmanlarının Periyodik KontrolüKazan, kompresör, LPG tesisatı, konveyör ve forkliftlerin kontrol takvimini izler; buhar kazanlarında 2027’de başlayacak akredite muayene kuruluşu şartını önceden planlarız.
Temel İSG EğitimleriEğitimleri vardiya ve sezon yoğunluğuna göre planlar; mevsimlik çalışanlara işe başlama eğitimini çalışmaya başlamadan önce yüz yüze ve uygulamalı veririz.
Denetimde hazır bulunması gereken belgeler
- Tehlike sınıfı tespiti ve güncel risk değerlendirmesi
- İSG-KATİP’te onaylı uzman ve hekim görevlendirmeleri
- EK-2 işe giriş ve periyodik muayene formları
- Hijyen ve portör tetkik kayıtları
- Kazan, kompresör, LPG ve elektrik tesisatı kontrol raporları
- Forklift, konveyör ve raf kontrol raporları
- Temizlik ve dezenfeksiyon kimyasallarının güvenlik bilgi formları
- Acil durum planı, amonyak veya gaz kaçağı senaryosu ve tatbikat formu
- Mevsimlik çalışanlar dahil işe başlama ve temel eğitim kayıtları
- KKD zimmet tutanakları (soğuk ortam giysisi, kaymaz ayakkabı)
- Soğuk oda kapı mekanizması ve alarm testlerinin kayıtları
Bu sektörün yoğun olduğu bölgeler
Sık sorulan sorular
Fırınımız az tehlikeli sınıfta mı?
Ekmek imalatı (10.71.02) güncel listede az tehlikeli sınıftadır. Ancak pasta, bisküvi veya başka bir ürün grubu da asıl işlerinizden biriyse o faaliyetin kodu ayrıca kontrol edilmelidir; birden fazla asıl iş varsa yüksek olan sınıf geçerlidir. AYM kararıyla 50’den az çalışanlı az tehlikeli işyerleri için de yükümlülükler yürürlüktedir: Hekim ve uzman hizmeti alınmalı ya da şartlar sağlanıyorsa işveren hizmeti kendisi yürütmelidir.
Portör muayenesi İSG kapsamında mı?
Portör ve hijyen tetkikleri, çalışanın kendi sağlığından çok ürün güvenliğini korumaya yöneliktir; bu yüzden İSG’deki işe giriş ve periyodik muayeneden farklı bir amaca hizmet eder ve gıda mevzuatı ile gıda güvenliği sistemlerinden doğar. Uygulamada aynı çalışanlar için iki takvim birlikte yürüdüğünden, biz bu tetkikleri sağlık gözetimi planıyla birleştirip tek takvimde izliyoruz. Kapsam ve sıklık, gıda mevzuatı ve müşteri gerekliliklerine göre belirlenir.
Soğuk odalarda hangi önlemler önceliklidir?
Öncelik içeride kalma riskinin ortadan kaldırılmasıdır: Kapı içeriden her koşulda açılabilmeli, içeride alarm butonu ve acil aydınlatma bulunmalı, yalnız çalışma sınırlandırılmalıdır. Uzun süre çalışılan alanlarda soğuk ortam giysisi, eldiven ve ısınma molaları planlanır. Amonyaklı soğutma kullanılıyorsa kaçak dedektörü, havalandırma ve acil durum senaryosu da risk değerlendirmesinde yer almalıdır. Kapı mekanizmasının ve alarmın düzenli test edilip kayda alınması, bu önlemlerin gerçekten çalıştığını gösterir.
Mevsimlik işçilerimiz için de eğitim ve muayene gerekiyor mu?
Evet. İşe başlama eğitimi çırak ve stajyerler dahil herkese, çalışmaya başlamadan önce en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı verilir; temel eğitim işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta işe uygunluk raporu olmadan çalışan işe başlatılamaz. Sezon başında toplu alım yapıyorsanız muayene ve eğitim takvimini önceden birlikte planlamak üretimi aksatmaz.
Amonyaklı soğutma için acil durum planında neler olmalı?
Plan; kaçağın nasıl fark edileceğini (dedektör ve alarm), sistemi kimin güvenli biçimde durduracağını, tahliye yönünü ve toplanma yerini, kurtarma ekibinin kullanacağı solunum koruyucuları ve dış destek iletişim bilgilerini içermelidir. Tahliye planı girişlere ve katlara asılır. Tatbikat en geç yılda bir yapılır ve formla kayda alınır; amonyak senaryosunu bu tatbikatlardan birine dahil etmenizi öneririz.
Temizlik ekibinin eğitimi üretimden farklı mı olmalı?
Temizlik ve sanitasyon ekipleri üretim çalışanlarından farklı risklerle karşılaşır: durdurulmuş ama enerjisi kesilmemiş makineye müdahale, yoğun kimyasal kullanımı, yüksek basınçlı su ve ıslak zeminde elektrik. Bu nedenle temel eğitimin işe özgü riskler bölümü temizlik ekibi için ayrı senaryolarla hazırlanmalıdır. Gece temizliği yapan ekipler, alt işveren çalışanları dahil, işe başlama eğitimini çalışmaya başlamadan önce almalıdır.
İSG rehberi