Sektörel İSG çözümleri
Bursa’da metal işleme ve makine imalatı için İSG
Talaşlı imalattan kaynağa, lazer kesimden nikel kaplamaya kadar her prosesin tehlike sınıfını ayrı ayrı doğrulayan ve makine güvenliğini sahada denetleyen bir İSG hizmeti.
- Tehlike sınıfı
- Talaşlı imalat ve kaynak tehlikeli
- Sınıfı yükselten işler
- Lazer kesim ve nikel kaplama çok tehlikeli
- Kren ve sapanlar
- En geç yılda bir periyodik kontrol
- Mesleki eğitim
- Kapsamdaki işlerde belge şartı
Metal atölyelerinde tehlike sınıfı neden prosese göre değişir?
Bursa’da metal işleme ve makine imalatı; otomotiv, tekstil makineleri, tarım ve iş makinesi üreticilerine parça veren küçük atölyelerden, kendi makinesini tasarlayıp üreten büyük tesislere kadar geniş bir yelpazeye yayılır. Ortak noktaları dönen ve kesen ekipmanla, sıcak işle ve ağır yüklerle çalışmalarıdır.
Bu sektörde tehlike sınıfı “metal” başlığı altında tek bir sınıf olarak düşünülemez. NACE Rev.2.1’e göre 2025’te yenilenen listede talaşlı imalat ve kaynak işleri (25.53.01) tehlikeli; metallerin lazerle kesilmesi (25.53.03) ve nikel ile kaplanması (25.51.01) ise çok tehlikeli sınıftadır. Yalnız CNC torna ve freze ile çalışan bir atölye tehlikeli sınıfta kalırken, aynı çatı altında fason lazer kesim de asıl iş olarak yapılıyorsa yüksek olan sınıf esas alınır.
Çok tehlikeli sınıfa geçişin sonuçları somuttur:
- A sınıfı iş güvenliği uzmanı
- Çalışan başına aylık en az 40 dakika uzman ve 15 dakika hekim süresi
- 10 ve üzeri çalışanda diğer sağlık personeli
- Her yıl periyodik muayene ve her yıl tekrar eğitimi
- Risk değerlendirmesinin en geç 2 yılda bir yenilenmesi
Asıl iş değiştiğinde bu durum 1 ay içinde Bakanlığa bildirilir; sınıf değişirse gerekenler 90 gün içinde tamamlanır.
Sahada en sık gördüğümüz eksikler ise çoğu zaman basittir: torna aynasında koruyucu yok, kren sapanının kontrol tarihi geçmiş, kaynak noktasında emiş çalışmıyor, taşlama taşının devir sınırı makineye uymuyor. Bu küçük eksikler, el-parmak uzuv kayıpları ve göz yaralanmaları gibi sektörün en tipik kazalarının arkasındaki nedendir.
SİSTEMER, metal ve makine işletmelerinde önce proses envanteri çıkarır: Hangi işin asıl iş olduğu, hangi makinenin Ek-III kapsamında periyodik kontrole tabi olduğu ve hangi pozisyonun mesleki eğitim belgesi gerektirdiği netleştikten sonra yıllık plan kurulur.
Sahada en sık karşılaştığımız riskler
Dönen ekipmanda kapılma
Torna, freze ve matkapta bol giysi, eldiven veya uzun saçın dönen aksama kapılması en ağır uzuv yaralanmalarına yol açar. Ayna koruyucusu ve kilitlemeli kapaklar devre dışı bırakılmamalıdır.
Pres, abkant ve giyotin
Sac şekillendirmede bıçak ile kalıp arasına el girmesi en ciddi risktir. Işık perdesi, iki el kumanda ve arka dayama güvenliği etkin olmalı ve düzenli test edilmelidir.
Kaynak dumanı ve ışınım
Gazaltı, TIG ve elektrot kaynağında metal dumanı ve gazlar, ultraviyole ışınım ve sıçrayan çapak oluşur. Lokal emiş, kaynak perdesi ve uygun maske birlikte planlanır.
Lazer kesim
Lazer ışını, kesimde oluşan duman ve toz ile yüksek basınçlı gaz tüpleri başlıca tehlikelerdir. Kabin kilitlemesi, filtreleme ve tüp depolama düzeni denetlenir.
Kaplama ve yüzey işlem banyoları
Nikel, krom ve çinko banyolarında asit-baz sıçraması, metal tuzlarına maruziyet ve yetersiz banyo üstü emiş görülür. Nikel bileşikleri cilt ve solunum hassasiyeti yaratabilir.
Kren ile yük taşıma
Ağır parça ve kalıp taşımada yanlış sapan seçimi, yük altında bulunma ve işaretçi eksikliği kazaya yol açar. Kren ve sapanların yıllık kontrolü ile günlük kullanıcı kontrolü birlikte yürütülür.
Örnek NACE kodları ve tehlike sınıfları
Tehlike sınıfı, SGK tescilinizdeki NACE koduna göre belirlenir. Sektördeki yaygın kodlardan örnekler:
| NACE | Faaliyet | Tehlike sınıfı |
|---|---|---|
| 25.53.01 | Talaşlı imalat ve kaynak işleri | Tehlikeli |
| 25.53.03 | Metallerin lazerle kesilmesi | Çok tehlikeli |
| 25.51.01 | Metallerin nikel ile kaplanması | Çok tehlikeli |
Kodunuz listede yoksa bize iletin; tebliğ ekindeki güncel listeden teyit edelim. Sınıfınıza göre yükümlülükleri hesaplayın →
Sağlık gözetimi ve tetkik planı
Muayene aralığı sınıfa bağlıdır: tehlikeli sınıfta en geç 3 yılda bir, çok tehlikeli sınıfta her yıl. Tetkik içeriğini ise kaynak, taşlama, kaplama ve kesim gibi işlerin maruziyetine göre hekim belirler.
Gürültü ve işitme
Pres, giyotin ve taşlama alanlarında ölçülen değer 85 dB(A) üst eylem değerini aşıyorsa işitme testi zorunludur. Ölçüm, hangi çalışanların teste gireceğini ve kulak koruyucu seçimini belirler.
Kaynakçılarda solunum izlemi
Kaynak dumanına maruz kalanlarda solunum fonksiyon testi ihtiyacını hekim değerlendirir. Taşlama ve kumlama gibi toz oluşturan işlerde ILO standardına uygun akciğer grafisi çekilir; sıklığını hekim belirler.
Kaplama çalışanlarında izlem
Nikel ve krom gibi metal bileşikleriyle çalışanlarda deri, solunum ve gerektiğinde biyolojik izlem tetkiklerini hekim, ortam ölçümleri ve güvenlik bilgi formlarına göre planlar.
Göz ve el yaralanmaları
Talaş ve çapak kaynaklı göz yaralanmalarında ilk müdahale, revir kayıtları ve tekrarlayan vakaların analizi sağlık gözetiminin parçasıdır; tekrarlar risk değerlendirmesine geri bildirilir.
Takip edilmesi gereken periyodik kontroller
- Pres, abkant ve giyotin makaslar: en geç yılda bir
- Torna ve freze tezgâhları: en geç yılda bir
- Köprülü ve portal krenler, vinçler: yılda bir; katsayılı yük testi en fazla 3 yılda bir
- Sapanlar, zincirler ve kaldırma aparatları: en geç yılda bir
- Kompresör ve hava tankları: yılda bir işletme basıncıyla
- Kaynak, lazer ve kaplama emiş sistemleri (havalandırma): en geç yılda bir
- Forklift ve transpaletler: en geç yılda bir
- Elektrik iç tesisatı, topraklama ve paratoner: en geç yılda bir
- Yangın söndürme ve algılama sistemleri, portatif söndürücüler: en geç yılda bir
Sektöre özel eğitim konuları
- Dönen ekipmanda kapılma ve makine koruyucuları
- Taşlama taşı seçimi ve güvenli kullanım
- Kaynakta duman, ışınım ve yangın önleme
- Gaz tüplerinin taşınması ve depolanması
- Kren işaretçiliği ve sapan seçimi
- Kaplama banyolarında kimyasal güvenlik
- Lazer kesim kabini ve ışın güvenliği
- Bakım ve onarımda kilitleme-etiketleme
Bu sektörde hizmetlerimizi nasıl uyguluyoruz?
Risk DeğerlendirmesiProses envanterine göre her makineyi ve iş adımını ayrı puanlar; yeni tezgâh, lazer ya da kaplama hattı devreye girdiğinde değerlendirmeyi süre beklemeden yenileriz.
İş Güvenliği UzmanlığıSınıfınıza uygun belgeli uzmanımız (çok tehlikelide A sınıfı) koruyucuları, kren ve sapan kullanımını, gaz tüpü depolamasını sahada kontrol eder.
İşyeri HekimliğiKaynakçı, presçi ve kaplamacı gibi pozisyonlar için tetkik matrisi hazırlanır; ölçüm sonuçları geldikçe muayene içeriği güncellenir.
İş Ekipmanlarının Periyodik KontrolüEk-III kapsamındaki tezgâh, kren ve basınçlı kapları envantere alır, kontrolleri EKİPNET’e kayıtlı yetkililerle planlar ve uygunsuzlukların kapatılmasını izleriz.
Mesleki Eğitim (MEB Onaylı)Kaynakçı, CNC operatörü ve presçi gibi pozisyonların mesleki eğitim yükümlülüğünü değerlendirir; gerekirse MEB onaylı 40 saatlik modülleri üretiminize göre seçeriz.
Temel İSG Eğitimleriİşe özgü riskler bölümünü atölyede, gerçek tezgâh başında ve yüz yüze veririz; katılım ve sınav kayıtlarını dosyalarız.
Denetimde hazır bulunması gereken belgeler
- Asıl işi gösteren NACE kodu ve tehlike sınıfı tespiti
- Güncel risk değerlendirmesi ve makine bazlı kontrol listeleri
- İSG-KATİP’te onaylı görevlendirmeler (çok tehlikelide DSP dahil)
- Tezgâh, pres, kren ve sapan periyodik kontrol raporları
- Kompresör ve basınçlı kap kontrol raporları
- Gürültü, kaynak dumanı ve metal tozu ölçüm raporları
- EK-2 muayene formları, işe uygunluk raporları ve tetkik sonuçları
- Mesleki eğitim belgeleri ve temel İSG eğitimi kayıtları
- Gaz tüpü depolama düzeni ve sıcak çalışma izin kayıtları
- KKD zimmet tutanakları ve son tatbikat formu
Bu sektörün yoğun olduğu bölgeler
Sık sorulan sorular
Atölyemizde hem CNC hem lazer kesim var; sınıfımız ne olur?
Tebliğe göre işyerinde yürütülen asıl iş esas alınır; birden fazla asıl iş varsa yüksek olan sınıf uygulanır. Talaşlı imalat ve kaynak (25.53.01) tehlikeli, lazer kesim (25.53.03) çok tehlikeli olduğundan, lazer kesim asıl işlerinizden biriyse çok tehlikeli sınıfın yükümlülükleri doğar. Lazer yalnızca kendi parçalarınız için yardımcı bir işlemse durum farklı değerlendirilebilir; SGK tescilinizi ve fiilî üretiminizi birlikte inceleyip netleştiririz.
Kaynakçılarımız için mesleki eğitim belgesi zorunlu mu?
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerden yönetmeliğin ekinde sayılanlarda çalışacakların işe alınmadan önce mesleki eğitim almış olması gerekir; belgesi olmayan bu işlerde çalıştırılamaz. Ustalık ve kalfalık belgesi, MEB onaylı kurs belgesi ve MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi geçerli belgeler arasındadır. Pozisyonlarınızın kapsamını birlikte kontrol eder, eksikler için mesleki eğitim modüllerini planlarız.
Kren ve sapan kontrolleri ne sıklıkla yapılır?
Ek-III’e göre kren, vinç ve sapanlar dahil kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrolü en geç yılda birdir; imalatçı talimatı veya standart daha kısa süre öngörüyorsa o süre uygulanır. Yük testi yılda bir yapılır, katsayılı yük testi en fazla 3 yılda bir tekrarlanır. Kontrolü EKİPNET’e kayıtlı mühendis, teknik öğretmen veya tekniker yapar; sözleşme kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP’te kurulur.
Kaplama hattımız için hangi ölçümler gerekir?
Kaplama banyolarında asit buharı ve metal bileşiklerine maruziyet söz konusu olduğundan kimyasal ortam ölçümü risk değerlendirmesinin temel girdisidir. Ölçümü İSGGM yeterlik belgesine sahip laboratuvar yapar ve en az 3 gün önce İSG-KATİP’e bildirir. Biz ölçüm planını yetkili laboratuvarlarla kurar, sonuçları risk değerlendirmesine ve hekimin tetkik planına işleriz. Banyo üstü emiş sistemi de havalandırma kapsamında yılda bir kontrol edilir.
Küçük bir talaşlı imalat atölyesiyiz; yükümlülüklerimiz neler?
Tehlikeli sınıfta olduğunuz için çalışan sayınız az olsa da iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmeniz, risk değerlendirmesi yaptırmanız gerekir. Çalışanlara işe başlamadan önce en az 2 saatlik işe başlama eğitimi, ardından 3 ay içinde en az 12 saatlik temel eğitim verilir; işe uygunluk raporu olmadan çalışan başlatılamaz. 10’dan az çalışanı olan tehlikeli işyerleri için kanunda devlet desteği öngörülmüştür; güncel uygulamayı birlikte kontrol ederiz.
Taşlama makinelerinde en sık yapılan hata nedir?
Taşlama kazalarının sık görülen bir nedeni, taşın makineye uymamasıdır: Taş üzerinde yazan azami devir, makinenin devrinden düşük olmamalıdır. Koruyucu siperliğin sökülmesi, kesme taşıyla yan yüzeyden taşlama yapılması ve çatlak taşın kullanılması da sık rastlanan hatalardır. Taşlar nemden korunarak depolanmalı, takılmadan önce gözle kontrol edilmelidir. Göz ve yüz koruması bu işte isteğe bağlı değildir.
İSG rehberi