Kısaca
6331 sayılı Kanun md. 17/3’e göre mesleki eğitim zorunlu işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyen çalıştırılamaz; zorunluluk, yönetmeliğin Ek-1 listesindeki işleri fiilen yapan çalışanlar içindir. Diploma, ustalık belgesi, MEB onaylı kurs belgesi ve MYK belgesi dahil sekiz belge türü kabul edilir; ancak MYK’nın belge zorunluluğu getirdiği mesleklerde kurs belgesi tek başına yetmez. Belge işe alınmadan önce aranır ve bir örneği özlük dosyasında saklanır.
Yasal dayanak: Kanun ve yönetmelik ne diyor?
6331 sayılı Kanun md. 17/3 kısa ve kesindir: mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyenler çalıştırılamaz. Hangi işlerin bu kapsamda olduğunu ve hangi belgelerin geçerli sayıldığını Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik (RG 13.07.2013, sayı 28706) belirler.
Yönetmelik mesleki eğitimi; örgün veya yaygın eğitim yoluyla kişileri mesleğe hazırlayan, meslek sahiplerinin mesleklerindeki gelişmelere ve yeni mesleklere uyumunu sağlayan, gerekli bilgi, beceri ve tutumları geliştiren planlı eğitim olarak tanımlar (md. 4). Yani amaç, kişinin işi güvenli ve doğru yapabilecek mesleki donanıma sahip olduğunu belgelemektir. Yönetmeliğin üç maddesi işletmeler için belirleyicidir:
- md. 5/1: Ek-1’deki çizelgede yer alan işlerde çalışacakların, işe alınmadan önce mesleki eğitime tabi tutulmaları zorunludur.
- md. 5/2: İşyerinde yapılan asıl iş tehlikeli veya çok tehlikeli olsa bile, çalışanın yaptığı iş Ek-1’de yoksa (3308 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla) bu zorunluluk aranmaz.
- md. 7: Belgenin bulunup bulunmadığını Bakanlık iş müfettişleri denetler; işveren belgenin bir örneğini çalışanın özlük dosyasında saklar ve istendiğinde gösterir.
Kimler kapsamda? Ek-1 listesinden örnekler
Ek-1 109 satırdan oluşur; satırlar arama ve sondaj, metalurji, taş ve toprak, metal ve metalden mamul eşya, ağaç, yapı, kimya, iplik ve dokuma, kâğıt, gıda, enerji, nakliye, depolama, haberleşme ve çeşitli işler gibi başlıklar altında toplanır. Bursa’nın sanayi yapısında en sık karşılaşılan satırlardan bazıları şunlardır:
| Ek-1 sıra | İş | Sık görüldüğü yer |
|---|---|---|
| 6 | Metal ve alaşımlarının döküm, haddeleme ve presleme ile sıcak ve soğuk şekillendirilmesi | Otomotiv yan sanayi pres ve döküm hatları |
| 22 | Soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işleri (oksijen, elektrik, punta, dikiş kaynağı) | Kaynakçılar, punta kaynak operatörleri |
| 25 | 10 kg’ı aşan tornacılık, tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama | Torna ve CNC operatörleri |
| 28 | Metal yüzey temizliği ve koruyucu kaplama (nikelaj, kromaj, sıcak daldırma, fosfatlama, eloksal) | Kaplama tesisleri |
| 29 | Muharrik kuvvetle çalışan bıçak, testere, kesici, yontucu ve delici makinelerle yapılan işler | İnegöl’deki mobilya ve ağaç işleme atölyeleri |
| 62 | Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali | Enjeksiyon ve ekstrüzyon hatları |
| 65 | İlkel ve mamul maddelerin temizlenmesi, boyanması, ağartılması ve basılması | Tekstil boyahaneleri ve baskı tesisleri |
| 75 | Elektriğin üretimi, nakli ve dağıtımı; elektrik bakım ve onarım işleri | Fabrika bakım elektrikçileri |
| 84 | Ardiye, antrepo ve depolarda ambarlama, depolama, yükleme ve boşaltma | Lojistik ve depo çalışanları |
| 108 | Katı ve sıvı ürünlerin ambalajlanması, paketlenmesi ve dolumu | Gıda ve kimya dolum hatları |
Belirleyici olan işyerinin sınıfı değil, çalışanın fiilen yaptığı iştir. Bir metal fabrikasının muhasebe çalışanı kapsam dışındadır; aynı fabrikada arada kaynak yapan bakım teknisyeni ise kapsamdadır. İşyerinizin sınıfını bilmiyorsanız önce tehlike sınıfı rehberimize bakın, ardından her görevi Ek-1 satırlarıyla eşleştirin.
Bir örnekle düşünelim: Bursa’da 40 çalışanlı, tehlikeli sınıfta bir metal işleme atölyesi. 8 kişilik idari kadro (muhasebe, satış, planlama) Ek-1 işlerini yapmadığı için kapsam dışındadır. 12 torna ve CNC operatörü 25. satırla, 6 kaynakçı 22. satırla, 3 bakım elektrikçisi 75. satırla eşleşir; bu 21 kişinin işe uygun belgesi olmalıdır. Geriye kalan 11 çalışanın görevleri ise tek tek Ek-1 ile karşılaştırılır: yalnızca paketleme yapan bir çalışan 108. satıra, sevkiyatta yükleme ve boşaltma yapan bir çalışan 84. satıra girebilir. Bu eşleştirmeyi bir kez doğru yapmak, hem işe alım ilanlarını hem eğitim bütçesini netleştirir.
Hangi belgeler kabul edilir?
Yönetmeliğin 6. maddesine göre Ek-1’deki işlerde fiilen çalıştırılacakların, yaptığı işe uygun şu belgelerden birine sahip olması zorunludur:
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na göre verilen diploma, bitirme belgesi, yetki belgesi, sertifika, bağımsız işyeri açma belgesi, kalfalık, ustalık veya usta öğreticilik belgesi
- Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre mesleki eğitim kursları veya bunlarla eşit süreli işbaşı eğitim programları sonucunda alınan belgeler
- MEB veya MEB’in yetkilendirdiği kurumlarca verilen operatör ve sürücü belgeleri
- Patlayıcı madde ateşleyici yeterlilik belgesi
- Kuruluş kanunlarıyla yetkilendirilmiş kamu kurum ve kuruluşlarının düzenlediği eğitimler sonucunda verilen belgeler
- MEB’in ilgili biriminin onayı alınmak şartıyla meslek kuruluşları, eğitim amaçlı vakıf ve dernekler, işçi ve işveren kuruluşları, bunların eğitim şirketleri ve işveren tarafından düzenlenen eğitimler sonucunda verilen belgeler
- Uluslararası kurum ve kuruluşlardan alınan ve MEB’ce denkliği sağlanan belgeler
- Meslekî Yeterlilik, Sınav ve Belgelendirme Yönetmeliği kapsamında verilen MYK mesleki yeterlilik belgeleri
“Yaptığı işe uygun” ifadesi önemlidir: elektrik bakım alanında alınmış bir belge, aynı kişinin kaynak işinde çalışmasını karşılamaz. Yönetmelik ayrıca iki geçiş kuralı içerir. SGK kayıtlarına göre 1 Mayıs 2017’den önce bu işlerde çalışmaya başlamış olanlar için (RG 11.05.2017 değişikliğiyle güncellenen tarih), MEB ile yetkili kamu kurumları arasındaki protokollerle verilen en az 32 saatlik eğitim modüllerinden alınan belgeler kabul edilir (md. 6/2). 2009 tarihli eski tebliğe göre alınmış mesleki eğitim belgeleri de geçerli sayılır (geçici md. 1).
Kamu kurum ve kuruluşlarında, 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olmayan çalışanlar için gerekli mesleki eğitim belgelerini kurumların kendisi önceden belirler (md. 6/3). Özel sektörde ise belgeyi kontrol etme sorumluluğu doğrudan işverendedir.
MYK belgesi ile MEB onaylı kurs belgesi arasındaki fark
İşverenlerin en sık karıştırdığı konu budur. İki belge de Ek-1 işleri için kabul edilen belgeler arasındadır, ama gösterdikleri şey ve kullanılabildikleri alan farklıdır.
| Konu | MEB onaylı kurs belgesi | MYK mesleki yeterlilik belgesi |
|---|---|---|
| Neyi gösterir? | Onaylı bir eğitim programının tamamlandığını | Mesleki yeterliliğin sınavla ölçülüp belgelendirildiğini |
| Yönetmelikteki yeri | md. 6/1-e (MEB’in ilgili biriminin onayı şartıyla) | md. 6/1-g |
| MYK zorunluluğu olmayan Ek-1 işlerinde | Geçerli (işe uygun olmak şartıyla) | Geçerli |
| MYK’nın belge zorunluluğu getirdiği mesleklerde | Tek başına yeterli değil | Geçerli |
Son satırın dayanağı, Bakanlığın 02.01.2025 tarihli duyurusudur. Buna göre 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu ve MYK tebliğleriyle belge zorunluluğu getirilen mesleklerde geçerli belgeler şunlardır: 3308 sayılı Kanun’a göre ustalık belgesi, MEB’e bağlı mesleki ve teknik eğitim okullarından veya üniversitelerin ilgili alanlarından alınmış diploma ya da ilgili MYK belgesi. MYK’nın zorunluluk getirmediği Ek-1 işlerinde ise yönetmeliğin 6. maddesindeki belgelerden biri yeterlidir.
Denetim, ceza ve işverenin sorumluluğu
Mesleki eğitim belgesi, iş müfettişlerinin doğrudan baktığı belgelerdendir. 6331 sayılı Kanun md. 17’deki yükümlülüklere aykırılıkta idari para cezası her bir aykırılık için çalışan başına uygulanır (md. 26/1-ğ). 2026 temel tutarı çalışan başına 8.980 TL’dir ve çalışan sayısıyla çarpılarak verilen bu cezaya tehlike sınıfı artırımı uygulanmaz. Örneğin belgesiz çalıştırılan 10 kaynakçı için tutar 89.800 TL’ye ulaşır. Güncel tutarlar için İSG idari para cezaları aracına bakabilirsiniz.
Cezanın ötesinde, belgesiz çalıştırma bir iş kazası sonrasında işverenin eğitim ve görevlendirme süreçlerinin sorgulanmasına yol açar. Bu yüzden belgeyi işe alımdan önce görün, düzenleyen kurumla teyit edin ve bir örneğini özlük dosyasına koyun.
SİSTEMER Mesleki Eğitim Merkezi
SİSTEMER Mesleki Eğitim Merkezi, Halk Eğitim Merkezleri ile yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde MEB onaylı, 40 saatlik modüller düzenler. Modüller, işletmenin üretim konusuna göre işletmeyle birlikte seçilir: bir otomotiv yan sanayi tesisinde kaynak ve talaşlı imalat, bir mobilya atölyesinde ağaç işleme makineleri, bir depoda depolama ve yükleme işleri öne çıkar.
Süreci şöyle kurgularız: önce çalışanların görevlerini Ek-1 satırlarıyla eşleştirir, belgesi olanları ve eksikleri listeleriz; ardından MYK zorunluluğu olan meslekleri ayırır, kalan ihtiyaç için uygun modülleri sizinle birlikte seçeriz. Ayrıntılar için mesleki eğitim sayfamıza bakabilirsiniz.
Planlama ipuçları
- Görev-belge matrisi hazırlayın. Her çalışan için fiilen yaptığı iş, Ek-1 sıra numarası, belge türü, belge numarası ve tarihi tek tabloda olsun.
- Belgeyi işe alım şartı yapın. Yönetmelik eğitimi “işe alınmadan önce” ister; ilan ve mülakat aşamasında belgeyi sorun.
- Görev değişikliklerini izleyin. Depodan kaynak bölümüne geçen çalışanın yeni işine uygun belgesi olmalıdır.
- MYK listesini yılda bir kontrol edin. Belge zorunluluğu getirilen meslekler tebliğlerle güncellenebilir.
- Eğitimi üretim takvimine yayın. 40 saatlik modülleri vardiya düzenine ve yoğun sezonlara göre planlayın.
- Belgeleri özlük dosyasında saklayın. Yönetmelik, belgenin bir örneğinin özlük dosyasında saklanmasını ve istendiğinde yetkililere gösterilmesini ister.
- Alt işverenleri de sorun. Fabrikanızda kaynak, elektrik veya yükleme işi yapan alt işveren çalışanlarının belgelerini, işe başlamadan önce alt işverenden talep edin.
Sık Sorulan Sorular
Ofis çalışanlarımız için de mesleki eğitim belgesi gerekir mi?
Hayır. Zorunluluk, Ek-1’deki işleri fiilen yapan çalışanlar içindir. İşyerinizin asıl işi tehlikeli veya çok tehlikeli olsa bile, muhasebe, satış veya insan kaynakları gibi Ek-1’de yer almayan işlerde çalışanlar için mesleki eğitim belgesi aranmaz.
MEB onaylı kurs belgesi ile MYK belgesi aynı şey mi?
Hayır. Kurs belgesi onaylı bir eğitimin tamamlandığını, MYK belgesi ise yeterliliğin sınavla ölçüldüğünü gösterir. İkisi de Ek-1 işleri için kabul edilir; ancak MYK’nın belge zorunluluğu getirdiği mesleklerde kurs belgesi tek başına yetmez.
Belgesi olmayan çalışanı, belgesi gelene kadar çalıştırabilir miyiz?
Hayır. Yönetmelik mesleki eğitimin işe alınmadan önce tamamlanmasını ister ve Kanun, belgeleyemeyenlerin çalıştırılamayacağını açıkça söyler. Belge sürecini işe başlama tarihinden önce planlayın.
Mesleki eğitim belgesinin süresi dolar mı?
Yönetmelik, 6. maddede sayılan belgeler için genel bir yenileme süresi öngörmez. Ancak bazı belgelerin kendi mevzuatında geçerlilik süresi veya gözetim şartı bulunabilir; belge üzerindeki tarihleri görev-belge matrisinize işleyin.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işler için pozisyon bazında belge kontrolü ve MEB onaylı 40 saatlik mesleki eğitim modülleri.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.