Tehlike Sınıfı Nasıl Öğrenilir? NACE Rehberi

Tehlike sınıfı neden her şeyin başlangıcıdır?

“Firmam hangi sınıfta?” sorusu, iş sağlığı ve güvenliği planlamasının ilk sorusudur. Türkiye’de her işyeri üç tehlike sınıfından birine girer: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli. Tehlike sınıfını öğrenmek için işyerinizin NACE kodunu bilmeniz ve bu kodu Bakanlığın güncel listesinde bulmanız gerekir; ama kodun gerçekten yaptığınız işi anlattığını da kontrol etmelisiniz.

Sınıf, neredeyse bütün yükümlülüklerin ayarını belirler: işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının ayda kaç dakika çalışacağı, uzmanın hangi sınıf belgeye sahip olması gerektiği, diğer sağlık personeli (DSP) gerekip gerekmediği, eğitim saatleri, periyodik muayene aralığı ve risk değerlendirmesinin yenilenme süresi. İdari para cezalarındaki artırım oranları da sınıfa göre değişir.

Bursa gibi otomotiv yan sanayi, tekstil, metal, mobilya ve gıdanın yan yana çalıştığı bir sanayi şehrinde, aynı OSB’deki iki komşu fabrikanın sınıfı farklı olabilir. Bu yüzden komşu firmanın ya da eski bir internet tablosunun söylediğine değil, kendi kaydınıza ve güncel listeye bakın.

Asıl iş kuralı: sınıfı ne belirler?

İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nin 2. maddesine göre tehlike sınıfının tespitinde, işyerinde yürütülen asıl işin sınıfı dikkate alınır. Uygulamada bunun anlamı şudur:

• Asıl iş, işyerinin var olma sebebidir. Bir otomotiv parça fabrikasında asıl iş parça imalatıdır; yemekhane, muhasebe ve sevkiyat yardımcı işlerdir ve sınıfı belirlemez.
• Tereddüt varsa kuruluş amacına bakılır. Asıl işin hangisi olduğu net değilse işyerinin kuruluş amacı esas alınır.
• Birden çok asıl iş varsa yüksek sınıf geçerlidir. Hem konfeksiyon hem de kumaş boyama yapan bir tesiste sınıfı, tehlike sınıfı yüksek olan iş belirler.
• Asıl iş değişirse bildirim gerekir. İşveren, asıl iş faaliyet değişikliğini en geç bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirir.

Sınıf işyeri bazında belirlenir. Aynı şirketin ayrı SGK sicili olan bir yönetim ofisi ile bir fabrikası varsa, her işyerinin kendi asıl işine bakılır. Ofisin az tehlikeli, fabrikanın tehlikeli ya da çok tehlikeli olması mümkündür ve uzman ile hekim süreleri de her işyeri için ayrı hesaplanır.

2025’te ne değişti? NACE Rev.2.1 ve 6 haneli liste

Tebliğ’in ekindeki liste (Ek-1), 13 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle baştan sona yenilendi. Yeni liste, faaliyet sınıflamasının güncel sürümü olan NACE Rev.2.1’e göre hazırlanmış 6 haneli kodlardan oluşur. Liste daha sonra 21 Mayıs 2025 ve 1 Nisan 2026 tarihlerinde yeniden değiştirildi.

Bu değişikliğin işverene üç pratik sonucu vardır:

1. Eski kodlar ve eski tablolar güvenilir değildir. 2012 listesine göre hazırlanmış tablolar, eski teklifler veya eski bir risk değerlendirmesinin kapağı bugünkü sınıfınızı göstermeyebilir.
2. Bazı faaliyetlerin sınıfı değişti. Örneğin tekstil ağartma ve boyama (13.30.01) 2012 listesinde çok tehlikeliydi; 2025 listesinde tehlikeli sınıftadır.
3. Dönüştürülen kodu kontrol edin. Kodunuz yeni sınıflamaya dönüştürülmüş olabilir; dönüşen kodun açıklamasının asıl işinizi doğru anlattığını bir kez gözden geçirin.

Birincil kaynaklar: Tebliğ’in mevzuat.gov.tr’deki metni ve Ek-1’i yenileyen 13.03.2025 tarihli değişiklik (Resmî Gazete).

NACE kodunuzu nereden görürsünüz?

Tehlike sınıfını bulmanın en kısa yolu, işyerinizin SGK işyeri tescil kaydındaki faaliyet kodundan başlamaktır. Şu sırayı izleyin:

1. SGK kaydını alın. İşyeri tescil kaydındaki 6 haneli kodu, işyeri sicil numarasıyla birlikte mali müşavirinizden isteyin. SGK işlemlerinizi yürüten kişi bu bilgiye kolayca ulaşır.
2. İSG-KATİP’teki kaydı karşılaştırın. Uzman ve hekim sözleşmeleri İSG-KATİP üzerinden yürür; işyerinize ait kayıtta görünen tehlike sınıfının SGK kaydıyla uyumlu olduğunu doğrulayın.
3. Kodu güncel listede bulun. 6 haneli kodu Ek-1’in güncel hâlinde arayın ve karşısındaki sınıfı not edin.
4. Açıklamayı okuyun. Kodun tanımı sizin asıl işinizi anlatıyor mu? “Talaşlı imalat” yazan bir kodla nikel kaplama yapıyorsanız sorun var demektir.

Vergi levhasındaki faaliyet kodu, SGK kaydındakiyle her zaman aynı olmayabilir. Tebliğ, değerlendirmeyi işyerinin tescil kayıtları ve tescile esas alınan asıl iş üzerinden yapar; iki kod farklıysa bunu mali müşavirinizle netleştirin.

Bu kontrolde sık görülen hatalar şunlardır:

• Kuruluşta seçilen kodun hiç güncellenmemesi. Firma ticaretle başlayıp zamanla üretime geçmiş, ama kayıt hâlâ ilk faaliyeti gösteriyor.
• Yeni hattın gözden kaçması. Mevcut tesise kaplama, boyama ya da lazer kesim hattı eklenmiş; asıl iş değiştiği hâlde bildirim yapılmamış.
• Grup şirketlerinde kodların karışması. Aynı adreste çalışan iki şirketin kayıtları birbirinin faaliyetini gösteriyor.
• Eski tabloya güvenmek. 2012 listesinden alınmış bir sınıf, 2025 listesinde farklı olabilir.

Bu hatalardan biri varsa düzeltmeyi erken yapmak, hem yanlış sınıfa göre eksik hizmet almanın hem de gereksiz maliyetin önüne geçer.

Doğrulanmış örnek kodlar (2025 listesi)

Aşağıdaki kodlar 2025 Ek-1’den doğrulanmıştır ve Bursa’da sık görülen sektörlerden seçilmiştir. Kendi kodunuz için listenin tamamına bakın.

Tablo önemli bir noktayı gösteriyor: aynı metal sektöründe talaşlı imalat ve kaynak tehlikeli, lazerle kesim ve nikel kaplama çok tehlikeli sınıftadır. Bir atölye bu işlerden birini asıl iş olarak yapmaya başladığında sınıfı da değişebilir. Sektöre özgü riskler için otomotiv yan sanayi, metal ve makine ve tekstil sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sınıfa göre neler değişir?

Çalışan sayınızı girerek bu değerlerin işyerinizdeki karşılığını İSG yükümlülük hesaplayıcı ile görebilirsiniz. Sürelerin ayrıntılı hesabı için hekim ve uzman çalışma süreleri, eğitim kuralları için 2026 eğitim yönetmeliği yazılarımıza bakın.

Sınıf cezaları da etkiler. 6331 sayılı Kanun’un 26. maddesine göre 50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde ceza tutarları az tehlikelide %50, tehlikelide %100, çok tehlikelide %200 artırılır. 10–49 çalışanlı işyerlerinde artırım tehlikelide %50, çok tehlikelide %100’dür. Çalışan başına hesaplanan cezalarda bu artırım uygulanmaz.

Sınıfınız yanlışsa: itiraz yolu ve 90 gün kuralı

Kodun ya da sınıfın yanlış olduğunu düşünüyorsanız önce sorunun nerede olduğunu ayırın:

• Kod yanlışsa: SGK kaydındaki faaliyet kodu asıl işinizi yansıtmıyorsa düzeltme, işyerinin tescil kaydı üzerinden yapılır. Bu işlemi mali müşavirinizle birlikte SGK nezdinde başlatın.
• Kod doğru, sınıf tartışmalıysa: Tebliğ’in 3. maddesine göre işyeri tehlike sınıfına yapılan itirazları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı değerlendirir. Değerlendirme tescil kayıtları ve tescile esas alınan asıl iş üzerinden yapılır; gerekli görülmedikçe işyerinde inceleme yapılmaz.

İnceleme sonucunda işyerinde yapılan asıl işin tescil kayıtlarından farklı olduğu anlaşılırsa sınıf yeniden belirlenebilir. Bir faaliyet kodunun sınıfına yönelik itiraz kabul edilirse Tebliğ’in kendisinde değişiklik yapılır; bu, aynı kodu kullanan bütün işyerlerini etkiler.

Sınıfı yükselen bir işyerinde 90 gün içinde yapılacakların başlıcaları şunlardır: uzman ve hekim sürelerini yeni dakikalara göre artırmak, gerekiyorsa uzmanı daha üst sınıf belgeli biriyle değiştirmek, çok tehlikelide 10 ve üzeri çalışan varsa DSP görevlendirmek, eğitim ve muayene planını yeni aralıklara göre güncellemek ve risk değerlendirmesini gözden geçirmek. İtiraz sonuçlanana kadar kayıtlı sınıfa göre hizmet almaya devam etmek en güvenli yoldur.

Kodunuzun asıl işinizle uyumunu iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği hizmetlerinin başında birlikte kontrol etmek, sonraki bütün planlamayı sağlam bir zemine oturtur.

Sık Sorulan Sorular

Tehlike sınıfımı OSGB mi belirler?

Hayır. Sınıf, işyerinizin tescil kaydındaki asıl işin Tebliğ ekindeki listede karşılık geldiği sınıftır. OSGB ya da iş güvenliği uzmanı kodun asıl işle uyumunu kontrol edip uyumsuzluk varsa sizi uyarabilir; ancak sınıfı kendi başına değiştiremez. Düzeltme SGK kaydı veya Bakanlığa itiraz yoluyla yapılır.

Birden fazla faaliyetimiz var; hangi sınıf geçerli?

Asıl iş olarak yürüttüğünüz faaliyetlerden tehlike sınıfı yüksek olan geçerlidir. Yemekhane, depo düzenleme veya muhasebe gibi yardımcı işler sınıfı belirlemez. Asıl işin hangisi olduğu net değilse işyerinin kuruluş amacına bakılır.

2012 listesine göre hazırlanmış belgelerim geçersiz mi?

Belgeler kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak 2025 listesinde sınıfınız değiştiyse yükümlülükleriniz de değişir. Risk değerlendirmesi, eğitim planı ve muayene aralıkları yeni sınıfa göre kontrol edilmelidir. Sınıfı düşen bir işyerinde planı güncellemek de gereksiz maliyeti önler.

Sınıfımız değişti; ne kadar sürede uyum sağlamalıyız?

Tebliğ’e göre tehlike sınıfı değişen işyerinde yeni yükümlülükler 90 gün içinde yerine getirilir ve İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne bildirilir. Bu sürede uzman ve hekim sürelerini, uzman belge sınıfını, eğitim ve muayene planını yeni sınıfa göre güncelleyin.

Ofisimiz ile fabrikamız aynı şirkette; sınıf ayrı mı belirlenir?

Ayrı SGK sicili olan her işyeri için kendi asıl işine bakılır. Bursa’da yönetim ofisi şehir merkezinde, üretimi bir OSB’de olan firmalarda ofis az tehlikeli, fabrika tehlikeli ya da çok tehlikeli olabilir. Uzman ve hekim süreleri de her işyeri için ayrı hesaplanır.