Kısaca
İşyeri hekimi için çalışan başına ayda 5/10/15 dakika, iş güvenliği uzmanı için 10/20/40 dakika asgari süre vardır; çok tehlikeli ve 10 ve üzeri çalışanlı işyerlerinde DSP de gerekir. Eşiği aşan işyerinde her eşik için bir tam süreli kişi görevlendirilir, artan çalışanlar için dakika hesabı yapılır.
Süreler neye göre belirlenir?
İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının işyerinizde ayda en az ne kadar çalışacağı iki değişkene bağlıdır: tehlike sınıfı ve çalışan sayısı. 6331 sayılı Kanun’un 6. maddesi işvereni uzman ve hekim görevlendirmekle yükümlü tutar; dakikalar ise İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği ile İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği’nin 12. maddelerinde belirlenir.
Bu süreler asgari sürelerdir. Vardiyalı çalışma, dağınık yerleşim veya yüksek riskli süreçler daha fazla süre gerektirebilir; ama hiçbir gerekçeyle bu sürelerin altına inilemez. Bursa’da OSGB tekliflerini karşılaştırırken ilk bakılacak şey de teklifte yazan aylık dakikanın bu asgari süreyi karşılayıp karşılamadığıdır.
Hesap tamamen tehlike sınıfına dayandığı için sınıfınızdan emin değilseniz önce tehlike sınıfı rehberimizi okuyun.
Çalışan başına aylık asgari süreler
| Görevli | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| İşyeri hekimi | 5 dk | 10 dk | 15 dk |
| İş güvenliği uzmanı | 10 dk | 20 dk | 40 dk |
| Diğer sağlık personeli (DSP) | Gerekmez | Gerekmez | 10–49 çalışan: 10 dk · 50–249 çalışan: 15 dk · 250 ve üzeri: 20 dk |
Temel hesap basittir: çalışan sayısı × çalışan başına dakika = aylık asgari süre.
DSP, örneğin işyeri hemşiresi, yalnızca 10 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde zorunludur. Kanun’un 6/3. maddesine göre tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde DSP görevlendirilmesi zorunlu değildir. DSP hizmetinin kapsamı için işyeri hemşireliği sayfamıza bakabilirsiniz.
Tam süreli görevlendirme ve “artan çalışan” hesabı
Çalışan sayısı belirli eşiklere ulaştığında dakika hesabının yanına tam süreli görevlendirme girer:
| Görevli | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| Tam süreli işyeri hekimi | Her 2.000 çalışana 1 | Her 1.000 çalışana 1 | Her 750 çalışana 1 |
| Tam süreli iş güvenliği uzmanı | Her 1.000 çalışana 1 | Her 500 çalışana 1 | Her 250 çalışana 1 |
Çalışan sayısı eşiğin tam katı değilse artan çalışanlar için dakika hesabıyla ek görevlendirme yapılır. Adımlar şöyledir:
- Çalışan sayısını eşiğe bölün; tam kısım, tam süreli kişi sayısıdır.
- Tam süreli kişilerin karşıladığı çalışan sayısını toplamdan çıkarın; kalan, artan çalışan sayısıdır.
- Artan çalışan sayısını çalışan başına dakikayla çarpın; sonuç, tam süreli kişilere ek olarak gereken aylık süredir.
Örneğin 600 çalışanlı çok tehlikeli bir işyerinde uzman için 600 ÷ 250 hesabından 2 tam süreli uzman çıkar; kalan 100 çalışan için 100 × 40 = 4.000 dakika ek süre gerekir.
Üç örnekle hesap
45 çalışanlı tehlikeli işyeri
Talaşlı imalat ve kaynak yapan (25.53.01) 45 çalışanlı bir atölye:
- İşyeri hekimi: 45 × 10 = 450 dk/ay, yani 7 saat 30 dakika.
- İş güvenliği uzmanı: 45 × 20 = 900 dk/ay, yani 15 saat. Uzmanın en az B sınıfı belgesi olmalıdır.
- DSP: Tehlikeli sınıfta zorunlu değildir.
120 çalışanlı çok tehlikeli işyeri
Metal kaplama yapan (25.51.01) 120 çalışanlı bir tesis:
- İşyeri hekimi: 120 × 15 = 1.800 dk/ay, yani 30 saat.
- İş güvenliği uzmanı: 120 × 40 = 4.800 dk/ay, yani 80 saat. Uzman A sınıfı olmalıdır.
- DSP: 50–249 çalışan aralığında çalışan başına 15 dakika uygulanır: 120 × 15 = 1.800 dk/ay, yani 30 saat.
1.100 çalışanlı tehlikeli işyeri
Otomotiv parçası üreten (29.32.20) 1.100 çalışanlı bir fabrika:
- İşyeri hekimi: Eşik 1.000 olduğu için 1 tam süreli hekim; artan 100 çalışan için 100 × 10 = 1.000 dk/ay (16 saat 40 dakika).
- İş güvenliği uzmanı: Eşik 500 olduğu için 2 tam süreli uzman; artan 100 çalışan için 100 × 20 = 2.000 dk/ay (33 saat 20 dakika).
- DSP: Tehlikeli sınıfta zorunlu değildir.
| Örnek | İşyeri hekimi | İş güvenliği uzmanı | DSP |
|---|---|---|---|
| 45 çalışan, tehlikeli | 450 dk/ay | 900 dk/ay (en az B) | Gerekmez |
| 120 çalışan, çok tehlikeli | 1.800 dk/ay | 4.800 dk/ay (A) | 1.800 dk/ay |
| 1.100 çalışan, tehlikeli | 1 tam süreli + 1.000 dk/ay | 2 tam süreli + 2.000 dk/ay (en az B) | Gerekmez |
Kendi çalışan sayınız için aynı hesabı İSG yükümlülük hesaplayıcı ile saniyeler içinde yapabilirsiniz. Araç; ilkyardımcı, destek elemanı ve eğitim saatlerini de aynı ekranda gösterir.
Vardiyalı ve çok lokasyonlu işyerlerinde süre planı
Yasal süre bir toplamdır; bu toplamın sahada nasıl dağıtılacağı ise işyerinin düzenine göre planlanır. Bursa’da birçok üretim tesisi iki ya da üç vardiyayla çalışır; yalnızca gündüz yapılan ziyaretler, gece vardiyasındaki riskleri görmeyi zorlaştırır.
Vardiyalı bir işyerinde iyi bir plan, aylık sürenin bir bölümünü dönemsel olarak gece ve hafta sonu vardiyalarına ayırır. Eğitimler de vardiyalara bölünür; her vardiyanın işe başlama ve temel eğitimini kendi çalışma saatinde alması hem katılımı hem de verimi artırır.
Birden çok işyeriniz varsa süre her işyeri için ayrı hesaplanır. Örneğin merkezi Nilüfer’de, üretimi İnegöl’de olan bir firma, iki işyerinin çalışan sayısını toplayıp tek bir süre hesaplayamaz; her işyerinin kendi tehlike sınıfı ve çalışan sayısı esas alınır. Ayrı SGK sicili olan her işyeri için ayrı görevlendirme gerekir.
Son olarak, yasal sürenin altına inmemek kadar sürenin gerçekten sahada kullanılması da önemlidir. Ziyaret tarihleri, yapılan işler ve tespitler yazılı tutulduğunda, denetimde görevlendirmenin kâğıt üzerinde kalmadığı kolayca gösterilir.
Az tehlikeli ve 50’den az çalışan: sürelerin birleştirilmesi
Küçük ofis, mağaza ve hizmet işletmelerinde aylık süreler kısadır. 20 çalışanlı bir muhasebe bürosu (69.20.02) için hekim süresi ayda 100 dakika, uzman süresi ayda 200 dakikadır. Bu süreyi her ay küçük parçalara bölmek çoğu zaman verimli değildir.
İSG Hizmetleri Yönetmeliği bu nedenle bir esneklik tanır: 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren ve hizmet sunan taraf mutabık kalarak, aynı sözleşme yılı içinde aylık hizmet sürelerini birleştirebilir veya hizmet sunum aralıklarını belirleyebilir. Yukarıdaki büroda yıllık toplam hekim süresi 1.200 dakika (20 saat), uzman süresi 2.400 dakikadır (40 saat). Bu süre, örneğin üç ayda bir yapılan daha uzun ziyaretlere dağıtılabilir.
Dikkat: birleştirme toplam süreyi azaltmaz, yalnızca dağılımını değiştirir. Planın sözleşmede yazılı olması, ileride “bu ay neden gelinmedi” sorusunun cevabını hazır tutar. Bu işyerlerinde işverenin hizmeti kendisinin yürütme seçeneği de vardır; ayrıntılar için 50’den az çalışanlı işyerleri yazımıza bakın.
Kimler sayılır? Çırak, stajyer ve değişen kadro
Süre hesabındaki çalışan sayısı, işyerinizde çalışanların toplamıdır; ancak önemli bir istisna vardır. 6331 sayılı Kanun’un 6/4. maddesine göre 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler, görevlendirme süresinin hesabında çalışan sayısına dahil edilmez.
Bu istisna yalnızca süre hesabı içindir. Çırak ve stajyerler de çalışmaya başlamadan önce en az 2 saatlik, yüz yüze ve uygulamalı işe başlama eğitimini almak zorundadır; kişisel koruyucu donanım ve diğer önlemler onlar için de aynen geçerlidir.
Çalışan sayısı yıl içinde değişiyorsa, örneğin sezonluk üretim artışı ya da yeni bir hat açılışı varsa, asgari süre de değişir. Sayı arttığında sözleşmedeki süreyi ve İSG-KATİP’teki görevlendirmeyi güncellemeyi unutmayın; eski sayıya göre yapılmış bir görevlendirme, artıştan sonra eksik kalır. Özellikle 50, 250, 500 ve 750 gibi eşiklerin aşılması DSP kademesini ya da tam süreli görevlendirme ihtiyacını değiştirir.
Uzman sınıfı ve sözleşmede bakılacaklar
Süreyi doğru hesaplamak yetmez; görevlendirilen kişinin niteliği de uygun olmalıdır. Kanun’a göre iş güvenliği uzmanı çok tehlikeli işyerlerinde A, tehlikelide en az B, az tehlikelide en az C sınıfı belgeye sahip olmalıdır. Hekim, uzman ve DSP görevlendirmelerinin İSG-KATİP’te onaylanmış olması da şarttır; süreç için İSG-KATİP sözleşme onayı rehberimize bakın.
Sözleşmede şunları yazılı görmek isteyin:
- Her görevli için aylık dakika veya tam süreli görevlendirme
- Görevlendirilen kişilerin adı ve uzmanın belge sınıfı
- Ziyaret planı ve vardiyalı çalışmada gece vardiyasının nasıl kapsanacağı
- Çalışan sayısı değiştiğinde sürenin nasıl güncelleneceği
Teklifleri dakikaya göre karşılaştırmanın yolunu OSGB fiyatları yazımızda anlattık. SİSTEMER, Bursa ve komşu illerde işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı hizmetlerini bu yasal süreler üzerinden planlar.
Sık Sorulan Sorular
Yönetmelikteki süreler üst sınır mı?
Hayır, asgari sürelerdir. Riskli süreçler, vardiyalı çalışma veya birden fazla bina gibi durumlarda daha fazla süre planlanabilir; ancak hiçbir durumda bu sürelerin altına inilemez.
Tam süreli işyeri hekimi varken DSP gerekir mi?
Hayır. 6331 sayılı Kanun’un 6/3. maddesine göre tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir. Örneğin 750 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli bir işyerinde tam süreli hekim bulunduğunda DSP zorunluluğu kalkar.
30 çalışanlı az tehlikeli işyerinde uzman her ay gelmek zorunda mı?
Uzman süresi ayda 300 dakika, hekim süresi 150 dakikadır. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde taraflar anlaşarak bu süreleri aynı sözleşme yılı içinde birleştirebilir; ziyaretler daha seyrek ama daha uzun planlanabilir. Toplam yıllık süre değişmez.
İşyeri hemşiresi hekimin süresini karşılayabilir mi?
Hayır. Hekim, uzman ve DSP için süreler ayrı ayrı belirlenmiştir ve biri diğerinin yerine sayılmaz. Çok tehlikeli ve 10 ve üzeri çalışanlı bir işyerinde hekim süresine ek olarak DSP süresi de karşılanmalıdır; DSP yalnızca tam süreli hekim görevlendirildiğinde zorunlu olmaktan çıkar.
Stajyerler süre hesabına katılır mı?
3308 ve 2547 sayılı kanunlar kapsamında öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler görevlendirme süresinin hesabında sayılmaz. Ancak işe başlama eğitimi, kişisel koruyucu donanım ve diğer önlemler onlar için de geçerlidir.
Tehlike sınıfınıza uygun süreyle görevlendirilen hekimle işe giriş ve periyodik muayene, işe uygunluk raporu ve sağlık gözetimi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.