Kısaca
İSG teftişini Bakanlık iş müfettişleri yapar; teftiş Bakanlığın programladığı sektörel denetimlerle veya bir şikâyet, ihbar ya da iş kazası üzerine başlayabilir ve önceden haber verilmesi beklenmemelidir. Müfettiş dosyada görevlendirmeleri, risk değerlendirmesini, eğitim ve sağlık kayıtlarını, sahada makineleri, kaçış yollarını ve KKD kullanımını inceler. İdari para cezasına 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; işin durdurulması kararına ise 6 iş günü içinde iş mahkemesinde itiraz edilir.
Teftiş nasıl başlar? Programlı ve şikâyet üzerine teftiş
İş müfettişi denetimi hazırlığı, teftişin nereden geldiğini anlamakla başlar. 6331 sayılı Kanun md. 24’e göre kanunun uygulanmasının izlenmesi ve teftişi, iş sağlığı ve güvenliği yönünden teftiş yapmaya yetkili Bakanlık iş müfettişlerince yapılır. Bu teftişlerde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 92, 93, 96, 97 ve 107. maddeleri uygulanır.
Uygulamada bir işyerine teftiş iki yoldan gelir:
- Programlı teftiş: Bakanlık, belirli sektörlerde veya konularda (ör. tekstil, gıda, büyük endüstriyel kaza riski taşıyan tesisler) planlı teftiş programları yürütür ve bunların genel değerlendirme raporlarını yayımlar. İşyeriniz programa giren sektördeyse, hiçbir olay olmadan denetime seçilebilirsiniz.
- Şikâyet, ihbar veya kaza üzerine yapılan teftiş ve inceleme: Bir çalışanın başvurusu, bir ihbar veya bir iş kazası teftişi başlatabilir. 4857 sayılı Kanun md. 93, müfettişlerin bilgi ve ifadesini aldıkları, kendilerine başvuran veya ihbarda bulunan işçilerin isim ve kimliklerini açıklamamakla yükümlü olduğunu söyler.
Kanun müfettişe, işçilerin yaşamına, sağlığına ve güvenliğine ilişkin tesis ve düzenleri her zaman görme, araştırma ve inceleme yetkisi verir (4857 md. 92). Bu nedenle denetimin önceden haber verilerek yapılacağını varsaymayın; hazırlık, denetim haberi geldiğinde değil, her gün yapılan bir iştir.
Denetim günü nasıl ilerler?
Teftişin akışı işyerinin büyüklüğüne ve teftişin nedenine göre değişir; ancak sahada genellikle şu adımlar görülür:
- Giriş ve tanışma: Müfettiş kimliğini gösterir, işveren veya işveren vekiliyle görüşmek ister.
- Genel bilgi: Çalışan sayısı, faaliyet konusu, vardiya düzeni, alt işverenler ve İSG hizmetinin nasıl sunulduğu sorulur.
- Belge talebi: Müfettiş incelemek istediği belgeleri listeler. Bir kısmı hemen, bir kısmı daha sonra istenebilir.
- Saha turu: Üretim alanları, depolar, kaçış yolları, elektrik panoları, kimyasal depolar ve sosyal alanlar gezilir.
- Çalışanlarla görüşme: Müfettiş çalışanlarla tek başına konuşabilir; aldıkları eğitimi, toplanma alanını, KKD’yi sorabilir.
- Tespitlerin kayda geçirilmesi: Tespitler tutanak veya rapora işlenir; işveren veya vekilinin bilgisine ve ifadesine başvurulabilir.
Müfettişlerin görevlerini işin normal akışını mümkün olduğunca aksatmadan, işyerinin meslek sırlarını ve ticari bilgilerini gizli tutarak yürütme yükümlülüğü vardır (4857 md. 93).
Denetimde istenen belgeler
Müfettişin dosyada baktığı belgeler, yasal dayanakları ve en sık görülen eksiklerle birlikte:
| Belge | Dayanak | Sık görülen eksik |
|---|---|---|
| İSG-KATİP’te onaylı uzman, hekim ve gerekiyorsa DSP görevlendirmeleri | 6331 md. 6 | Sözleşme onayının gecikmesi, sürelerin çalışan sayısına uymaması |
| Risk değerlendirmesi | 6331 md. 10 | Ekipte çalışan temsilcisinin olmaması, sayfaların paraflanmaması, değişiklik sonrası güncellenmemesi |
| Acil durum planı, ekip görevlendirmeleri, tatbikat formu | 6331 md. 11 | Son tatbikatın bir yıldan eski olması |
| Eğitim kayıtları ve işe başlama eğitimi tutanakları | 6331 md. 17 | İşe başlama eğitiminin belgelenmemesi, tekrar eğitim tarihlerinin geçmesi |
| İşe giriş ve periyodik muayene kayıtları | 6331 md. 15 | Tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatma |
| Onaylı defter | İSG Hizmetleri Yön. md. 7 | Tespitlerin işverence imzalanmaması, önerilerin takip edilmemesi |
| Periyodik kontrol raporları | İş Ekipmanları Yön. md. 7 | Süresi geçmiş kontrol, raporda EKİPNET kayıt numarasının olmaması |
| Ortam ölçüm raporları | 6331 md. 10 | Ölçüm yapılmamış veya değişiklik sonrası tekrarlanmamış |
| Mesleki eğitim belgeleri | Mesleki Eğitim Yön. md. 7 | Belgelerin özlük dosyasında olmaması |
| KKD teslim kayıtları | KKD Yönetmeliği | Teslim tutanağı yok, KKD işe uygun değil |
| İş kazası kayıtları ve SGK bildirimleri | 6331 md. 14 | 3 iş günlük bildirim süresinin kaçırılması |
| İSG kurulu kararları (50 ve üzeri çalışan) | 6331 md. 22 | Toplantıların düzenli yapılmaması |
Onaylı defter için yönetmelik açıktır: işveren, teftişe yetkili iş müfettişlerinin her istediğinde onaylı defteri göstermek zorundadır ve defterin imzalanmasından ve düzenli tutulmasından işveren sorumludur (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 7/5). Görevlendirmelerin İSG-KATİP süreci için sözleşme onayı rehberimize, risk değerlendirmesinin doküman kuralları için risk değerlendirmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Müfettiş sahada neye bakar?
Dosyadaki belge ile sahadaki durum uyuşmuyorsa, belge sizi korumaz. Saha turunda en çok incelenen noktalar şunlardır:
- Makine koruyucularının yerinde olup olmadığı, acil durdurma butonlarının çalışıp çalışmadığı
- Kaçış yollarının ve acil çıkış kapılarının açık olup olmadığı, tahliye krokilerinin güncelliği
- Elektrik panolarının kapakları, kablo düzeni ve topraklama
- Forklift ve yaya trafiği, raf düzeni
- Kimyasalların etiketleri, depolama koşulları ve güvenlik bilgi formlarının erişilebilirliği
- Yüksekte çalışma ve iskele düzeni
- Çalışanların KKD’yi fiilen kullanıp kullanmadığı
- Sosyal alanlar, ilkyardım malzemesi ve söndürücülerin kontrol tarihleri
Çalışanlarla görüşmede sorulan sorular da tahmin edilebilir: “İSG eğitimi aldınız mı, ne zaman?”, “Acil durumda nerede toplanıyorsunuz?”, “Bu makinede kaza olursa ne yaparsınız?”, “İşe girerken muayene oldunuz mu?” Çalışanların bu soruları rahatça cevaplayabilmesi, eğitimin gerçekten verildiğini dosyadaki imzalardan daha güçlü biçimde gösterir.
Denetim günü işverenin rolü
Denetim gününde işveren veya işveren vekilinin yükümlülükleri ve doğru davranışları şöyle özetlenebilir:
- Bilgi ve belgeyi geciktirmeden verin. 4857 md. 92’ye göre işverenler, müfettişlerce çağrıldıklarında gelmek, ifade ve bilgi vermek, gerekli belge ve delilleri getirip göstermek ve her türlü kolaylığı göstermekle yükümlüdür.
- İş güvenliği uzmanını ve işyeri hekimini haberdar edin. Teknik soruları onların cevaplaması, yanlış veya eksik bilgi verilmesini önler.
- Çalışanlara telkinde bulunmayın. 4857 md. 96, müfettişlerin bilgisine başvurduğu işçilere telkinde bulunmayı, onları gerçeği saklamaya zorlamayı ve ifade verdikleri için kötü davranmayı yasaklar.
- Kendi notunuzu tutun. Hangi belgelerin istendiğini, hangi alanların gezildiğini ve hangi tespitlerin yapıldığını not edin.
- Tutanağı okuyarak imzalayın. İmzalanması istenen bir tutanak varsa dikkatle okuyun; katılmadığınız bir tespit için açıklamanızı yazılı olarak ekleyin.
Denetimden sonra: ceza, itiraz ve iş durdurma
İdari para cezası. 6331 sayılı Kanun’daki cezalar, iş kazası ve meslek hastalığı bildirimine ilişkin olanlar dışında, gerekçesi belirtilerek Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir (md. 26/2). Bazı 2026 temel tutarları:
| Aykırılık | 2026 temel tutar |
|---|---|
| Uzman veya hekim görevlendirmeme | Kişi başı 111.263 TL; aykırılık sürdükçe her ay |
| Risk değerlendirmesi yapmama | 66.725 TL; aykırılık sürdükçe her ay 100.119 TL |
| Ölçüm veya kontrol yaptırmama | 33.326 TL |
| Sağlık gözetimi yaptırmama | Çalışan başı 22.194 TL |
| Eğitim vermeme | Çalışan başı 8.980 TL |
Çalışan başına hesaplanan cezalar dışındaki tutarlara, işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre md. 26/3’teki artırım oranları uygulanır; örneğin 50 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli bir işyerinde temel tutar %200 artırılır. Kendi işyeriniz için hesap yapmak isterseniz İSG idari para cezaları aracını kullanabilirsiniz.
Kabahatler Kanunu’na göre kanununda ayrı bir ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezası tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; bu süre içinde ödenirse %25 indirim uygulanır ve ödeme yapmak itiraz hakkını ortadan kaldırmaz (md. 17/6). Karara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; süre geçirilirse karar kesinleşir (md. 27).
İşin durdurulması. Bina ve eklentilerde, çalışma yöntemlerinde veya iş ekipmanlarında hayati tehlike tespit edilirse, tehlike giderilinceye kadar işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur. Çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işlerinde, tehlikeli kimyasallarla çalışılan veya büyük endüstriyel kaza olasılığı bulunan işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamış olması da durdurma sebebidir (6331 md. 25/1). Süreç şöyle işler:
- Üç iş müfettişinden oluşan heyet, tespit tarihinden itibaren iki gün içinde karar verebilir; acil durumlarda tespiti yapan müfettiş, heyet karar verinceye kadar işi durdurur.
- Karar mülki idare amirince kolluk eliyle 24 saat içinde, acil durumlarda aynı gün uygulanır.
- İşveren, kararın uygulanmasından itibaren 6 iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın uygulanmasını durdurmaz, mahkeme 6 iş günü içinde kesin karar verir.
- Eksikler giderilip Bakanlığa yazılı bildirildiğinde, en geç 7 gün içinde inceleme yapılır.
- Durdurma süresince işveren, çalışanlara ücretlerini öder veya ücret düşürmeden başka iş verir.
İşin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiil için ayrıca ilgili idari para cezası uygulanmaz (md. 26/4).
İş müfettişi denetimi hazırlık kontrol listesi
- İSG-KATİP görevlendirmeleri onaylı ve süreler çalışan sayısına uygun
- Risk değerlendirmesi ve acil durum planı yenileme tarihleri geçmemiş
- Son bir yıl içinde tatbikat yapılmış, form doldurulmuş
- Eğitim, muayene ve periyodik kontrol tarihleri takvimde
- Onaylı defterdeki tespitlerin takip edildiğine dair kayıt var
- Mesleki eğitim belgeleri ve KKD teslim kayıtları özlük dosyalarında
- Saha, belgede yazanla uyumlu
Bu kontrolleri yılda en az bir kez, denetim mantığıyla yapmak, gerçek denetimi sıradan bir güne çevirir. Ana sanayinin tedarikçi denetimine hazırlanan işletmeler için tedarikçi İSG denetimi rehberimiz benzer bir bakış sunar. İş güvenliği uzmanlığı ve risk değerlendirmesi hizmetlerimizde bu dosyayı sizinle birlikte güncel tutarız.
Sık Sorulan Sorular
İş müfettişi denetime gelmeden önce haber verir mi?
Buna güvenmeyin. 4857 sayılı Kanun md. 92, müfettişlere işçilerin sağlık ve güvenliğine ilişkin düzenleri her zaman görme ve inceleme yetkisi verir. Hazırlığı her an denetime açık olacak şekilde yapın.
Şikâyet eden çalışanın adı işverene söylenir mi?
Hayır. 4857 sayılı Kanun md. 93’e göre müfettişler, kendilerine başvuran veya ihbarda bulunan işçilerin isim ve kimliklerini açıklamamakla yükümlüdür. Ayrıca işverenin, ifade veren işçilere karşı kötü davranışta bulunması yasaktır.
İdari para cezasına nasıl itiraz edilir?
Ceza kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Cezayı bir ay içinde ödemek %25 indirim sağlar ve itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.
İşin durdurulması kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. İşveren, kararın uygulanmasından itibaren 6 iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz kararın uygulanmasını durdurmaz; mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve 6 iş günü içinde karara bağlar.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.