Ana Sanayi Tedarikçi İSG Denetimine Hazırlık

Tedarikçi İSG denetimi yasal teftişten nasıl ayrılır?

Ana sanayiye parça üreten bir firmanın kalite müdürüne iki hafta sonra müşteri denetimi olacağı bildirildi ve listede bu kez “İSG” başlığı da var. Tedarikçi İSG denetimi, Bakanlık iş müfettişinin teftişi değildir; dayanağı müşterinin satın alma şartları ve tedarikçi sözleşmesidir. Denetçi ceza kesmez, ama bulguları tedarikçi değerlendirme puanına, yeni proje kararına ve sözleşmenin sürdürülmesine yansıyabilir.

İyi haber şu: OEM İSG şartlarının çoğu, zaten yasal olarak yapmak zorunda olduğunuz işlerin kanıtını ister. Denetçi “risk değerlendirmeniz var mı?” diye sormakla yetinmez; değerlendirmenin güncel olup olmadığına, sahadaki önlemlerin dokümanla örtüşüp örtüşmediğine ve bulduğu eksiklerin nasıl kapatılacağına bakar. Hazırlığın özü, belge, saha ve aksiyon planı üçlüsünü birbiriyle tutarlı hâle getirmektir.

Müşterinizin denetim formunu veya tedarikçi el kitabını önceden isteyin. Ana sanayi firmaları farklı formlar ve puanlama sistemleri kullanır; bazıları kendi soru listesini, bazıları uluslararası bir yönetim sistemi standardını temel alır. Bu yazıdaki kontrol listesi, formlarda sık rastlanan başlıkları Türk mevzuatındaki karşılıklarıyla eşleştirir.

Belge beklentisi ve yasal karşılığı

Aşağıdaki tablo, tedarikçi denetim kontrol listesinin belge bölümünü ve her maddenin yasal dayanağını gösterir. Dayanakların çoğu 6331 sayılı Kanun’dadır.

Birkaç ayrıntı denetimde sık sorun çıkarır:

• Tehlike sınıfınızı doğru bilin. Bursa’daki otomotiv yan sanayinde aynı çatı altında farklı sınıflar olabilir: Motorlu taşıt parça ve aksesuarı imalatı (29.32.20) tehlikeli, metallerin lazerle kesilmesi (25.53.03) ve nikel kaplama (25.51.01) çok tehlikeli sınıftadır. Yenileme ve eğitim sıklıklarınız buna göre değişir.
• İSG kurulu toplantı sıklığı: İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 9’a göre kurul ayda en az bir kez toplanır; kurul, tehlikeli işyerlerinde iki aya, az tehlikeli işyerlerinde üç aya uzatma kararı alabilir.
• Tatbikat: Acil durum tatbikatı en geç yılda bir yapılır ve tatbikat formu doldurulur. Ayrıntılar için acil durum planı rehberimize bakabilirsiniz.
• İSG-KATİP onayları: Görevlendirmenin sistemde onaylı olduğunu gösteren ekranı hazır tutun. Süreci İSG-KATİP sözleşme onayı yazımızda anlattık.

Saha turu: denetçi nereye bakar?

Belge incelemesinden sonra denetçi sahaya çıkar ve dokümanda yazanları arar. Örneğin risk değerlendirmesinde “pres kapakları kilitlemeli” yazıyorsa kapağı açıp presin durup durmadığını görmek ister. Saha turundan önce kendi ekibinizle aynı güzergâhı yürüyün ve şu soruları cevaplayın:

1. Yaya ve forklift yolları zeminde işaretli ve boş mu, istif yolları daraltıyor mu?
2. Makine koruyucuları yerinde ve çalışıyor mu? Koruyucu türlerini ve sık görülen hataları makine koruyucuları yazımızda topladık.
3. Enerji kesme ve kilitleme için asma kilit, etiket ve yazılı talimat var mı; bakımcı nasıl uygulandığını anlatabiliyor mu?
4. Kimyasallar etiketli kaplarda, güvenlik bilgi formu kullanım noktasına yakın ve dökülmeye karşı tavalı mı?
5. Acil çıkışlar açık ve işaretli, yangın söndürücülerin önü boş ve kontrol etiketi güncel mi?
6. KKD, görev bazlı matrise uygun kullanılıyor mu? KKD yükümlülükleri için KKD Kullanımı Yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.
7. Elektrik panoları kapalı ve önleri boş mu?
8. Raflar üzerinde yük etiketi var mı, darbe hasarlı dikme kullanımda mı?

Turu planlarken yalnızca üretim holüne odaklanmayın. Denetçiler kompresör odası, kazan dairesi, kimyasal ve atık depoları, bakım atölyesi, yemekhane ve dış sahadaki tüp deposu gibi “arka” alanlara da girer; bu alanlar ön hazırlıkta en çok unutulan yerlerdir. Fabrikada o gün çalışan bakım firması, temizlik şirketi veya geçici işçiler de varsa, onların giriş bilgilendirmesini ve KKD kullanımını da sorgulamayı bekleyin.

Denetçiler çalışanlara da soru sorar: “Yangın alarmı çalarsa nereye gidersiniz?”, “Bu makinede bakım yapmadan önce ne yaparsınız?”, “Bir ramak kala olayı nasıl bildiriyorsunuz?” Bu soruların cevabını bilen bir operatör, kalın bir klasörden daha güçlü bir kanıttır. İşe başlama ve işe özgü riskler eğitimlerini bu sorular üzerinden kurgulamak, hazırlığı kalıcı hâle getirir.

Aksiyon planı: bulgudan kapanışa

Ana sanayi denetimlerinin çoğu bir bulgu listesi ve tedarikçiden beklenen bir aksiyon planıyla biter. Burada en sık hata, her bulguya “çalışanlara eğitim verilecek” yazmaktır. Denetçi kök nedeni ve kalıcı çözümü görmek ister. İyi bir aksiyon planı satırı şu alanları içerir:

Denetim bulguları aynı zamanda risk değerlendirmenizin girdisidir. Yeni bir tehlike tespit edildiyse veya mevcut önlemin yetersiz olduğu anlaşıldıysa doküman güncellenmelidir; bu güncelleme, bir sonraki denetimde sistemin işlediğinin en iyi kanıtıdır. Bulgu bir iş kazası veya ramak kala olayına dayanıyorsa iş kazası sonrası yapılacaklar rehberindeki inceleme adımlarını izleyin.

Denetimden önceki 30 gün

Hazırlığı son haftaya bırakmamak için şu takvimi öneriyoruz:

• 30. gün: Müşteriden denetim formunu ve önceki denetim raporunu alın. Formdaki her soruya sorumlu atayın.
• 25. gün: Belge tablosunu doldurun; süresi geçmiş rapor, eksik imza ve onaysız sözleşmeleri listeleyin. Periyodik kontrol ve muayene tarihlerini İSG takvimi ile kontrol edin; ekipman kontrol süreleri için Ek-III rehberimize bakın.
• 20. gün: Uzman, hekim ve üretim sorumlusuyla ön saha turu yapın; bulguları fotoğraflayın.
• 10. gün: Kısa sürede giderilebilecek bulguları kapatın; uzun süreli olanlar için terminli plan hazırlayın.
• 5. gün: Vardiya amirleriyle çalışanlara sorulabilecek soruları gözden geçirin.
• Denetim günü: Belgeleri dijital ve basılı olarak hazır tutun; uzman veya hekimin açılış toplantısına katılmasını sağlayın.

Mesleki eğitim gerektiren işlerde belgelerin tamamlanması zaman alabilir; bu başlıkta eksiğiniz varsa mesleki eğitim belgesi yazımızı inceleyin ve takvimin başına alın.

Sık yapılan hatalar

• Klasörde olanın sahada olmaması: dokümanda yazan önlemin uygulamada bulunmaması, belge eksikliğinden daha ağır bulgudur.
• Risk değerlendirmesinin yeni hat, yeni makine veya taşınma sonrasında güncellenmemesi.
• Alt yükleniciler, bakım firmaları ve geçici işçilerin İSG koordinasyonunun dışında kalması. Kanun md. 23, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin iş birliği ve koordinasyon yapmasını ister.
• Bir yönetim sistemi belgesinin yasal uyumun yerine geçtiğini sanmak.
• Aksiyon planında termin geçtiği hâlde durumun güncellenmemesi.

Bursa’da otomotiv yan sanayi tedarikçilerinin denetim hazırlığında belge tablosunu yasal dayanaklarla birlikte kurmak, ön saha turunu yapmak ve aksiyon planını izlemek iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin bir parçasıdır. Bu desteği Bursa OSB ve Nilüfer OSB’nin bulunduğu Nilüfer, Demirtaş OSB’nin bulunduğu Osmangazi ve Bursa’nın diğer ilçelerinde veriyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Ana sanayi ISO 45001 belgesi istiyor; bu yasal bir zorunluluk mu?

Hayır. ISO 45001 gönüllü bir yönetim sistemi standardıdır; müşteri bunu tedarik şartı olarak isteyebilir. Belgeniz olsa da olmasa da 6331 sayılı Kanun ve yönetmeliklerdeki yükümlülükler aynen geçerlidir ve denetçi çoğunlukla bunların kanıtını arar.

Müşteri denetçisinin bulguları yasal bir yaptırım doğurur mu?

Müşteri denetçisi idari para cezası uygulayamaz; bu yetki Bakanlığındır. Bulguların sonucu müşteriyle aranızdaki sözleşmeye bağlıdır. Ancak bulgu yasal bir eksikliğe işaret ediyorsa, bir müfettiş teftişinde de aynı eksik cezaya konu olabilir.

Denetim bulgularını risk değerlendirmesine işlemek zorunda mıyız?

Yeni bir tehlike veya yetersiz bir önlem ortaya çıktıysa evet. Risk değerlendirmesi, çalışma ortamındaki değişiklik ve yeni bilgilerle güncellenen yaşayan bir dokümandır; denetim bulgusunu işlemek bir sonraki denetimde de lehinize kanıt olur.

OSGB’deki uzman ve hekim denetime katılabilir mi?

Katılabilir ve katılması önerilir. İş güvenliği uzmanı risk değerlendirmesi, eğitim ve saha önlemleri hakkındaki soruları, işyeri hekimi sağlık gözetimi sorularını doğrudan cevaplayabilir; açılış veya kapanış toplantısında bulunmaları, aksiyon planının gerçekçi kurulmasına yardımcı olur.