İş Kazası Sonrası İlk 72 Saat: Yapılacaklar

İş kazasından sonra zaman neden bu kadar önemli?

6331 sayılı Kanun iş kazasını, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar (md. 3). Kaza olduğunda işverenin yükümlülükleri bir sıra izler: önce insanı korumak, sonra kaydı tutmak ve olayı incelemek, ardından süresi içinde SGK’ya bildirmek ve tekrarını önlemek.

İlk 72 saat, hem yasal süre hem de bilginin kaybolmaması açısından kritiktir. Tanıkların hafızası tazeyken alınan ifade, kaza anındaki makine ayarı ve vardiya düzeni, bir hafta sonra yeniden kurulamaz. Bursa’daki vardiyalı üretim tesislerinde kaza, yöneticilerin sahada olmadığı bir gece veya hafta sonu vardiyasında da olabilir; bu yüzden aşağıdaki sıralamanın her vardiya amiri tarafından bilinmesi gerekir:

İlk saat: müdahale ve olay yerinin korunması

1. Tehlikeyi durdurun. Makineyi durdurun, enerjiyi kesin ve kilitleme-etiketleme uygulayın; kimyasal sızıntıda alanı boşaltın. İkinci bir kazayı önlemek ilk önceliktir.
2. İlkyardım ve 112. Ağır yaralanmada vakit kaybetmeden 112’yi arayın; ilkyardımcılar müdahale etsin. Yaralıyı, hayati tehlike yoksa, bilinçsizce hareket ettirmeyin.
3. Panik ve sayım. Olay bir acil durum hâline geldiyse koruma ekibi panik ve kargaşayı önler ve sayımı yürütür. Ekiplerin bu görevleri acil durum planı rehberimizde anlatılmıştır.
4. Olay yerini koruyun. Kurtarma ve güvenlik için gerekli olanın dışında makine, malzeme ve ayarlara dokunmayın. Alanı şeritle kapatın, fotoğraf ve video çekin, makinenin ayarlarını ve konumunu not edin.
5. Haber verin. Yönetim, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi aynı saat içinde bilgilendirilmelidir.

Bu adımlar çalışanın güvenliğinden sonra gelir: kurtarma için müdahale gerekiyorsa olay yerini korumak ikinci plandadır.

İlk gün: bilgi toplama ve kayıt

Kanun, işverene bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutma, gerekli incelemeleri yapma ve bunlarla ilgili raporları düzenleme yükümlülüğü verir (md. 14/1-a). “Ufak bir kesik” diye kayda geçirilmeyen olay hem bu yükümlülüğü ihlal eder hem de ileride benzer bir kazanın sinyalini kaybettirir.

İlk gün toplanması gerekenler:

• İfadeler: Tanıklardan ayrı ayrı ve aynı gün; kazazededen sağlık durumu elverdiğinde; vardiya amirinden.
• Fotoğraf ve krokiler: Olay yeri, ekipman, koruyucular, zemin, aydınlatma.
• Belgeler: Çalışanın eğitim kayıtları ve işe başlama tutanağı, işe giriş ve periyodik muayene sonuçları, KKD teslim kayıtları, ekipmanın periyodik kontrol raporu ve bakım kayıtları, ilgili talimat ve iş izni, risk değerlendirmesindeki ilgili satır.

Toplanan bilgiler bir kaza inceleme raporunda birleştirilir. Mevzuat bu rapor için tek bir şablon dayatmaz; ancak iyi bir raporda şu başlıklar bulunur: kazanın tarihi, saati ve yeri; kazazedenin görevi, kıdemi ve aldığı eğitimler; olayın kronolojik anlatımı; yaralanmanın türü ve tedavi bilgisi; tanıklar; doğrudan nedenler ve kök nedenler; düzeltici faaliyetler, sorumluları ve termin tarihleri; ekler (fotoğraf, ifade, ilgili kayıtlar). Raporu uzman hazırlar, işveren veya vekili ile ilgili bölüm sorumlusu imzalar. Aynı formatı ramak kala olaylar için de kullanmanız, olaylar arasında karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır.

Kazazedenin tedavi gördüğü sağlık kuruluşu da kendisine intikal eden iş kazasını en geç on gün içinde SGK’ya bildirir (md. 14/4). Bu, sağlık kuruluşunun ayrı bir yükümlülüğüdür; işverenin kendi bildirimi yerine geçmez.

3 iş günü içinde: SGK bildirimi

İşveren, iş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirir (md. 14/2-a). Meslek hastalığında süre, sağlık hizmeti sunucusu veya işyeri hekimi tarafından bildirilen hastalığın öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günüdür (md. 14/2-b). Pratik önerimiz basittir: süreyi hafta sonu ve tatillerle tartışmaya açmayın, bildirimi ilk iş gününde yapın. Bildirimdeki olay anlatımı, iç kayıtlarınız ve tanık ifadeleriyle tutarlı olmalıdır.

Bildirimi hızlandırmak için kazadan hemen sonra şu bilgileri tek dosyada toplayın: kazazedenin kimlik ve sigortalılık bilgileri, işyeri sicil bilgileri, kazanın tarihi, saati ve tam yeri, olayın kısa anlatımı, yaralanmanın türü ve vücuttaki yeri, sevk edildiği sağlık kuruluşu ve tanıkların adları. Bu bilgileri vardiya amirinin aynı gün doldurabileceği kısa bir “ilk bildirim formu” ile toplamak, insan kaynakları biriminin üç iş günlük süreyi rahat kullanmasını sağlar. Kazazedenin kaç gün iş göremez olacağı ilk günlerde belli olmayabilir; bu belirsizlik bildirimi geciktirmek için gerekçe değildir.

Kayıt tutmama ve rapor düzenlememe (md. 14/1) ise ayrı bir aykırılıktır; 2026 temel tutarı her bir yükümlülük için 33.326 TL’dir ve aynı artırım oranları uygulanır. Diğer kalemler için İSG idari para cezaları aracına bakabilirsiniz.

Kök neden analizi: “dikkatsizlik” bir neden değildir

Kaza raporlarının en sık sonucu “çalışanın dikkatsizliği”dir ve bu sonuç hiçbir şeyi değiştirmez. Kök neden analizi, olayın yönetim sistemindeki hangi açıktan kaynaklandığını bulmayı amaçlar. Mevzuat bir yöntem dayatmaz; uygulamada “5 Neden”, balık kılçığı (Ishikawa) diyagramı ve olay ağacı analizi yaygındır. Analizi uzman, hekim, bölüm sorumlusu, çalışan temsilcisi ve olayı bilen çalışanlarla birlikte yapın.

Örnek: Bir mobilya atölyesinde çalışanın eli, koruyucusu sökülmüş bir zımpara makinesine kaptırılıyor.

Bu örnekte kök neden, bakım ve devreye alma prosedürünün eksikliğidir. Düzeltici faaliyetler buna göre seçilir: koruyucu çıkarıldığında makinenin çalışmasını engelleyen kilitleme, devreye alma kontrol listesi, bakım ekibine eğitim ve risk değerlendirmesinin revizyonu. Her faaliyete bir sorumlu ve termin verin; aynı tip makinelerin tamamını da aynı gözle kontrol edin.

Risk değerlendirmesi ve ilave eğitim

Kaza, risk değerlendirmesinin süresinden bağımsız olarak yenilenmesini gerektiren durumlardan biridir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 12). İlgili bölümün tehlike listesini, puanlarını ve önlem planını güncelleyin; nasıl yapılacağını risk değerlendirmesi rehberimizde anlattık.

Kazazedeye işe başlamadan önce, kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri üzerine ilave eğitim verilir (Kanun md. 17/4). 2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren eğitim yönetmeliği de bu eğitimi işe dönüşte, çalışmaya başlamadan önce verilecek şekilde düzenler; ayrıntılar yeni İSG eğitim yönetmeliği yazımızda. Eğitimi tutanakla belgeleyin ve özlük dosyasına koyun.

Ayrıca şunları atlamayın:

• İşe dönüş muayenesi: İş kazası sonrası işe dönüşte çalışan talep ederse sağlık muayenesi yapılır (md. 15). Hekimin değerlendirmesi, kazazedenin aynı işe dönüp dönemeyeceğini belirler.
• Diğer çalışanları bilgilendirin: Benzer işi yapan çalışanlara olayı ve alınan önlemleri kısa bir toplantıyla anlatın.
• Planları gözden geçirin: Müdahalede aksayan bir şey olduysa (ilkyardım dolabında eksik, geç ulaşan ilkyardımcı) acil durum planını güncelleyin.

Ramak kala bildirim kültürü kurmak

Kanun yalnızca yaralanmalı kazaları değil, yaralanma veya ölüme neden olmadığı hâlde işyeri ya da ekipmanın zarar görmesine yol açan veya çalışanı, işyerini ya da ekipmanı zarara uğratma potansiyeli olan olayları da incelemeyi ve raporlamayı ister (md. 14/1-b). Ramak kala kayıtları risk değerlendirmesinin bilgi kaynaklarındandır ve yaşanan bir ramak kala olay değerlendirmeyi yenileme sebebidir.

Örnek bir kayıt: “Sevkiyat rampasında geri manevra yapan forklift, arkasından geçen yayaya bir metre kala durdu.” Kimse yaralanmadı, ama bu tek cümle; yaya yolu ayrımı, ayna, geri vites uyarısı ve sevkiyat saatlerinde yaya trafiğinin kısıtlanması gibi önlemleri, bir kaza yaşanmadan tartışmaya açar. Ramak kala olaylar, kazalarla aynı nedenlerden beslenir; fark çoğu zaman yalnızca şanstır.

Bildirimi artırmak için işe yarayan uygulamalar:

• Bildirimi kolaylaştırın: Tek sayfalık bir form, bölüm panosunda bir kutu veya basit bir dijital form yeterlidir.
• Cezalandırmayın: Bildirim yapan çalışan sorgulanmamalı; amaç kişiyi değil sistemi düzeltmektir.
• Hızlı geri dönün: Bildirime kısa sürede yanıt verin ve alınan önlemi panoda duyurun.
• Gündeme alın: 50 ve daha fazla çalışanı olan, altı aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurulan İSG kurulunun gündemine ramak kala özetini ekleyin.

İş güvenliği uzmanlığı ve risk değerlendirmesi hizmetlerimizde kaza ve ramak kala incelemelerini işletmenin ekibiyle birlikte yürütür, sonuçları önlem planına bağlarız.

Sık Sorulan Sorular

SGK bildirim süresi ne zaman başlar?

İş kazasında süre, kazadan sonraki üç iş günüdür. Meslek hastalığında ise sağlık hizmeti sunucusu veya işyeri hekimi tarafından bildirilen hastalığın öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde bildirim yapılır.

Bildirim yapılmazsa cezayı kim keser?

Bildirim yükümlülüğüne aykırılığın cezasını doğrudan SGK verir. 2026 temel tutarı 44.443 TL’dir ve çalışan sayısı ile tehlike sınıfına göre 133.329 TL’ye kadar çıkabilir.

Hastane kazayı bildirdiyse bizim bildirmemize gerek var mı?

Evet. Sağlık kuruluşunun kendisine intikal eden kazayı bildirmesi Kanun’da ayrı bir yükümlülüktür; işverenin üç iş günü içinde yapacağı bildirimin yerine geçmez.

Kazazede işe dönerken ne yapılmalı?

İşe başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri üzerine ilave eğitim verilmeli ve tutanakla belgelenmelidir. Çalışan talep ederse işe dönüş muayenesi yapılır; hekim, aynı işe uygunluğu değerlendirir.