Kısaca
Her işyeri acil durum planı hazırlamak, söndürme, kurtarma, koruma ve ilkyardım ekiplerini kurmak ve en geç yılda bir tatbikat yapmak zorundadır. Destek elemanı sayısı her ekip için çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar en az bir kişidir ve bu sınır değerler ile katları dahildir. Plan 2/4/6 yılda bir ve önemli değişikliklerde yenilenir; ilkyardımcı belgesinin güncellemesi bitişten önceki 3 ay içinde alınır.
Acil durum planı neden ve kimler için zorunlu?
6331 sayılı Kanun md. 11, işverene olası acil durumları önceden belirleme, önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alma, acil durum planlarını hazırlama, yeterli sayıda eğitimli kişiyi görevlendirme ve eğitim ile tatbikatları yaptırma yükümlülüğü verir. Ayrıntılar İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’te düzenlenir. Yükümlülük çalışan sayısından veya tehlike sınıfından bağımsızdır: üç kişilik bir büro da bin kişilik bir fabrika da planını hazırlar; değişen yalnızca kapsam ve ekiplerin büyüklüğüdür.
Acil durum senaryoları yalnızca yangınla sınırlı değildir. Deprem, kimyasal sızıntı, patlama, su baskını, toplu yaralanmalı kaza ve çevredeki tesislerden gelebilecek tehlikeler işyerinin konumuna göre değerlendirilir. Bursa’nın OSB’lerinde yan parselde LPG tankı veya boya hattı bulunan bir tesis, sizin planınız için “dışarıdan gelen tehlike”dir. Plan, risk değerlendirmesiyle birlikte düşünülür: risk değerlendirmesinde belirlenen yangın, patlama veya kimyasal riskleri senaryoların doğrudan girdisidir.
Dört ekip ve görevleri
Yönetmelik md. 11 dört ekip öngörür. Görevler yönetmelikte şöyle tanımlanır:
| Ekip | Görevi (md. 11/2) | Kimleri seçmeli? |
|---|---|---|
| Söndürme | Çıkabilecek yangına derhal müdahale ederek mümkünse kontrol altına almak, yayılmasını önlemek ve söndürme faaliyetlerini yürütmek | Söndürücü ve yangın dolabını uygulamalı olarak kullanmış, sahayı iyi bilen çalışanlar |
| Kurtarma | Acil durum sonrası çalışanlar, ziyaretçiler ve diğer kişiler için arama ve kurtarma | Binanın planını, kapalı alanları ve kör noktaları bilen çalışanlar |
| Koruma | Panik ve kargaşayı önlemek, ekipler arası koordinasyon ve sayım, gerektiğinde dış müdahale ekiplerine bilgi vermek | Sakin, sözü dinlenen, toplanma alanını yönetebilecek kişiler |
| İlkyardım | Acil durumdan etkilenenlere ilkyardım müdahalesi | Geçerli ilkyardımcı belgesi olan çalışanlar |
Ekipleri kurarken şu kurallar da geçerlidir:
- Her ekipte bir ekip başı belirlenir (md. 11/6).
- Destek elemanları ve varsa yedekleri belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır (md. 11/8). Üç vardiya çalışan tekstil veya otomotiv yan sanayi tesislerinde her vardiyada ekiplerin tam olması gerekir; görevlendirmeyi yalnızca gündüz vardiyasından yapmak sık görülen bir eksiktir.
- Destek elemanlarının listesi görünür bir yere asılır (md. 11/9); ayrılan veya görev yeri değişen elemanın yerine yeni görevlendirme yapılır (md. 11/10).
Destek elemanı sayısı nasıl hesaplanır?
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için tehlike sınıfına göre en az şu sayıda destek elemanı görevlendirilir (md. 11/3). Aynı tabloda ilkyardımcı oranlarını da gösteriyoruz:
| Tehlike sınıfı | Destek elemanı (her ekip için) | İlkyardımcı |
|---|---|---|
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar en az 1 | Her 10 çalışana kadar 1 |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar en az 1 | Her 15 çalışana kadar 1 |
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar en az 1 | Her 20 çalışana 1 |
Yönetmelik, sınır değerlerin nasıl sayılacağını açıkça yazar: görevlendirmede 30, 40 ve 50 ile bunların katları dâhil edilir. Yani 30 çalışanlı çok tehlikeli bir işyerinde her ekip için 1 kişi yeterlidir; 31. çalışanla birlikte sayı 2’ye çıkar. 60 çalışanda 2, 61 çalışanda 3 kişi gerekir. Pratik formül: çalışan sayısını sınıfın bölenine bölün ve sonucu yukarı yuvarlayın.
| Örnek işyeri | Hesap | Her ekip için | Üç ekip toplamı |
|---|---|---|---|
| 30 çalışanlı metal kaplama atölyesi (çok tehlikeli) | 30 ÷ 30 = 1 | 1 | 3 |
| Aynı atölye 31 çalışanla | 31 ÷ 30 = 1,03 → 2 | 2 | 6 |
| 85 çalışanlı mobilya imalathanesi (tehlikeli) | 85 ÷ 40 = 2,1 → 3 | 3 | 9 |
| 120 çalışanlı konfeksiyon atölyesi (az tehlikeli) | 120 ÷ 50 = 2,4 → 3 | 3 | 9 |
| 8 çalışanlı torna atölyesi (tehlikeli) | 10’dan az çalışan kuralı | – | 1 kişi |
“Üç ekip toplamı” sütunu, ekiplerin ayrı kişilerden oluştuğu varsayımıyla hesaplanmıştır. Vardiyalı çalışmada bu sayıyı her vardiya için ayrıca planlayın.
Kendi sayılarınızı İSG yükümlülük hesaplama aracı ile saniyeler içinde görebilirsiniz.
İlkyardımcı sayısı ve belge süresi
İlkyardım ekibi, İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre oluşturulur (Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11/5). Oranlar yukarıdaki tablodadır. Örnekler: 85 çalışanlı tehlikeli işyerinde 85 ÷ 15 = 5,7 → 6 ilkyardımcı; 120 çalışanlı az tehlikeli işyerinde 120 ÷ 20 = 6 ilkyardımcı; 31 çalışanlı çok tehlikeli atölyede 31 ÷ 10 = 3,1 → 4 ilkyardımcı. Vardiyalı çalışmada her vardiyada yeterli ilkyardımcı bulunacak şekilde dağıtım yapın.
İlkyardımcı belgesi 3 yıl geçerlidir. 27.12.2025 tarihli değişiklikle güncelleme eğitiminin, belgenin geçerlilik süresi bitmeden önceki 3 ay içinde alınması gerekir. Önceki metinde güncelleme süresi bitişten sonraki 3 ay olarak düzenlenmişti; eski alışkanlıkla takvim tutanların tarihleri öne çekmesi gerekir.
Örnek: Belgesi 15 Mart 2027’de dolacak bir çalışan, güncelleme eğitimini 15 Aralık 2026 ile 15 Mart 2027 arasında tamamlamalıdır. Bitiş tarihlerini bir listede tutun ve en az bir ay önceden hatırlatma kurun; eğitimin ilkyardım eğitimi vermeye yetkili bir merkezden alındığını da kontrol edin.
Plan içeriği ve tahliye krokisi
Plan asgari olarak şunları içerir (md. 10 ve 12):
- Belirlenen acil durumlar ve bunlara karşı önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
- Uyarı, arama-kurtarma, tahliye, haberleşme, ilkyardım ve yangınla mücadele yöntemleri
- Tahliye planı: kaçış yolları, toplanma yerleri, acil durum ekipmanı ve ilkyardım malzemelerinin yerleri, kroki
- Görevlilerin iletişim bilgileri ve ilgili ulusal ve yerel kurumların acil durum irtibat numaraları
- Kimyasal, parlama veya patlama riski taşıyan bölümler; elektrik ve gaz kesme noktaları
Tahliyeden sonra sayım dahil gerekli kontroller yapılır (md. 10/2). Yaşlı, engelli ve gebe çalışanlar ile varsa kreşteki çocuklar için refakat edecek kişiler önceden belirlenir (md. 10/4).
İyi bir krokide “bulunduğunuz yer” işareti, kat bazında kaçış yönleri, söndürücü, yangın dolabı ve ilkyardım dolabı konumları, elektrik ve gaz kesme noktaları ve toplanma alanı bulunur. Tahliye planı bina giriş ve çıkışlarına ve katlara, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür şekilde asılır (md. 12/3). Toplanma alanını araç trafiğinden ve bina cephelerinden uzak seçin; sevkiyat sahasının ortası iyi bir toplanma alanı değildir.
Sahada en sık gördüğümüz eksikler şunlardır: krokinin binanın eski yerleşimini göstermesi, kaçış yollarının palet veya hammaddeyle daraltılması, acil çıkış kapılarının vardiya dışında kilitli tutulması, irtibat listesinde ayrılmış çalışanların adlarının durması ve elektrik ve gaz kesme noktalarının yalnızca bakım ekibince bilinmesi. Bu eksiklerin hiçbiri yeni bir yatırım gerektirmez; düzenli bir saha turuyla ve tatbikat sonrası gözden geçirmeyle giderilir.
Tatbikat: yılda en az bir kez ve tatbikat formu
Maden işyerleri dışındaki işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılır (md. 13/2). Her tatbikat için tarihi, görülen eksiklikleri ve bu eksikliklere göre yapılacak düzenlemeleri içeren bir tatbikat formu hazırlanır; örneği yönetmeliğin Ek-2’sindedir (md. 13/1). Tatbikattan çıkan aksaklıklara göre plan gözden geçirilir (md. 13/3). Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yapılır (md. 13/4).
İşe yarayan bir tatbikat için:
- Senaryoyu risk değerlendirmesinden seçin: boya deposunda yangın, gece vardiyasında deprem, kimyasal döküntü gibi.
- Süreleri ölçün: alarm, binanın boşalması ve sayımın tamamlanması.
- Kapılara, merdivenlere ve toplanma alanına ayrı gözlemci koyun.
- Eksikleri forma yazın ve her birine sorumlu ve tarih verin.
- Her yıl farklı bir senaryo ve farklı bir vardiya seçin.
Yangın senaryolarında ekiplerin söndürücüyü fiilen kullanmış olması fark yaratır. Yangın eğitimi kapsamında Yangın Eğitim Merkezimizde teorik ve uygulamalı yangın eğitimi veriyoruz. Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin özel eğitimlerini işyerindeki iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi verebilir; AFAD, belediyeler ve itfaiyeler gibi kurumlar da bu eğitimleri verebilir. Eğitimler, işveren ve eğitimi verenlerce imzalanarak belgelendirilir (md. 15/3).
Plan ne zaman yenilenir?
| Tehlike sınıfı | Plan en geç | Tatbikat |
|---|---|---|
| Çok tehlikeli | 2 yılda bir yenilenir | En geç yılda bir |
| Tehlikeli | 4 yılda bir yenilenir | En geç yılda bir |
| Az tehlikeli | 6 yılda bir yenilenir | En geç yılda bir |
Süreden bağımsız olarak, işyerinde veya yakın çevresinde belirlenmiş acil durumları etkileyecek ya da yeni acil durumlara yol açacak bir değişiklik olduğunda plan tamamen veya kısmen yenilenir (md. 14/1). Yeni bir bina veya kat, yerleşim değişikliği, yeni bir kimyasal depolama alanı ya da yanınıza kurulan yeni bir tesis tipik örneklerdir. Çalışan sayısı artıp destek elemanı veya ilkyardımcı sayısı değiştiğinde görevlendirme listesini de güncelleyin.
Acil durum yükümlülüklerine aykırılıkta 2026 temel idari para cezası her yükümlülük için 22.194 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay aynı tutar uygulanır. Plan, tatbikat ve ilkyardım belgesi tarihlerini birlikte izlemek için İSG yenileme takvimini kullanabilirsiniz. Planı sahada, ekiplerinizle birlikte hazırlamak için acil durum planı hizmetimizi inceleyin.
Sık Sorulan Sorular
Destek elemanı hesabında sınır değerler nasıl sayılır?
Yönetmelik 30, 40 ve 50 ile katlarının dahil olduğunu söyler. 40 çalışanlı tehlikeli bir işyerinde her ekip için 1 kişi yeterlidir; 41. çalışanla sayı 2’ye çıkar. Çalışan sayısını sınıfın bölenine bölüp sonucu yukarı yuvarlamanız yeterlidir.
10’dan az çalışanımız var; kaç destek elemanı gerekir?
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı ve kurumlarla irtibat için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az bir çalışan yeterlidir. İlkyardımcı sayısı ise İlkyardım Yönetmeliği’ne göre ayrıca belirlenir.
İlkyardımcı belgesini ne zaman yenilemeliyiz?
Belge 3 yıl geçerlidir ve 27.12.2025 değişikliğinden sonra güncelleme eğitimi, geçerlilik bitmeden önceki 3 ay içinde alınmalıdır. Bitiş tarihlerini takvime işleyin ve en az bir ay önceden hatırlatma kurun.
Tatbikat formunda neler olmalı?
Yönetmeliğe göre form; tatbikatın tarihini, görülen eksiklikleri ve bu eksikliklere göre yapılacak düzenlemeleri içerir, örneği yönetmeliğin Ek-2’sindedir. Formu acil durum planı ve destek elemanı listesiyle birlikte saklamanız, hem planın gözden geçirilmesini hem de denetimi kolaylaştırır.
Aynı binada veya sitede birden fazla işyeri varsa ne yapılır?
Her işveren kendi planını hazırlar, ancak iş merkezleri gibi birden fazla işyerinin bulunduğu yerlerde tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yapılır. 6331 sayılı Kanun da iş merkezleri, iş hanları ve sanayi sitelerinde İSG koordinasyonunu yönetime verir. Ortak kaçış yolları, toplanma alanı ve alarm sistemini komşu işyerleriyle birlikte planlayın.
Senaryolar, destek ekipleri, tahliye krokileri ve yıllık tatbikatla sahada gerçekten işleyen bir acil durum planı.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.