Sektörel İSG çözümleri
Bursa’da tekstil ve konfeksiyon işletmeleri için İSG
Dokuma salonu, boyahane ve dikiş hattı aynı sektörün parçası olsa da tehlike sınıfları ve riskleri farklıdır. İSG planını prosesinize göre kuruyoruz.
- Konfeksiyon (14.21.01)
- Az tehlikeli
- Dokuma ve boyama
- Tehlikeli sınıf
- 2025 listesi
- Ağartma ve boyama artık tehlikeli
- Buhar kazanı
- 2027’den itibaren akredite kuruluş kontrolü
Tekstilde tek sektör, üç farklı İSG profili
Bursa, tekstil üretiminin köklü merkezlerinden biridir: İplik ve dokuma tesisleri, TOSAB Bursa Tekstil Boyahaneleri İhtisas OSB gibi bölgelerde toplanan boya ve terbiye işletmeleri ve şehrin dört bir yanına dağılmış konfeksiyon atölyeleri aynı tedarik zincirinin halkalarıdır. İSG açısından ise bu halkalar birbirinden çok farklıdır.
NACE Rev.2.1’e göre 13 Mart 2025’te yenilenen listede dış giyim konfeksiyonu (14.21.01) az tehlikeli, pamuklu dokuma (13.20.16) tehlikeli sınıftadır. Tekstil ağartma ve boyama (13.30.01) ise 2012 listesinde çok tehlikeliyken yeni listede tehlikeli sınıfa alınmıştır. Boyahanenizde hâlâ çok tehlikeli sınıfa göre plan yapılıyorsa sınıfınızı güncel listeden teyit etmenin zamanı gelmiştir; uzman belgesi, muayene aralığı ve eğitim sıklığı değişmiş olabilir. Ancak sınıfın düşmesi kimyasal, buhar ve sıcak yüzey risklerinin azaldığı anlamına gelmez.
Az tehlikeli bir konfeksiyon atölyesi için de rahatlama yok: Anayasa Mahkemesi’nin 9 Aralık 2025’te yayımlanan kararıyla, 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde hekim ve uzman görevlendirme yükümlülüğünü erteleyen hüküm iptal edildi. Küçük dikiş atölyeleri de artık bu yükümlülüklerin kapsamındadır.
Sektörün ortak sorunları şunlardır:
- Dokuma salonlarında sürekli yüksek gürültü
- İplik ve dokumada pamuk tozu ve uçuşan lif
- Boyahanede boyar madde, yardımcı kimyasal, sıcak su ve buhar
- Konfeksiyonda tekrarlayan hareket, uzun süre oturma ve iğne yaralanmaları
- Tüm alanlarda kumaş, iplik ve ambalajdan kaynaklanan yüksek yangın yükü
SİSTEMER, tekstil işletmelerinde her proses için ayrı risk değerlendirmesi bölümü hazırlar; tehlike sınıfınızı güncel listeye göre doğrular, eğitim süresini, muayene aralığını ve uzman belgesinin sınıfını buna göre belirler.
Sahada en sık karşılaştığımız riskler
Dokuma salonunda gürültü
Dokuma tezgâhlarının bulunduğu salonlarda gürültü çoğu zaman üst eylem değerinin üzerindedir. Sınır değer olan 87 dB(A), kulak koruyucunun etkisi dahil hiçbir koşulda aşılamaz.
Pamuk tozu ve lif
İplik hazırlama, tarak ve dokumada oluşan organik toz solunum yolu yakınmalarına yol açabilir. Toz ölçümü ve emiş sisteminin verimliliği, akciğer grafisi planının dayanağıdır.
Boyahanede kimyasallar
Boyar maddeler, asit-alkaliler, indirgen ve ağartıcılar cilt ve göz yanıkları ile solunum hassasiyeti riski taşır. Dozajlama, etiketleme ve kimyasal depolama düzeni kritik önemdedir.
Buhar, sıcak su ve sıcak yüzeyler
Boya makineleri, ramöz ve buhar hatlarında haşlanma ve yanık riski vardır. Kapak açma, numune alma ve bakım öncesinde basınç ve sıcaklık tahliyesi doğrulanmalıdır.
Dikiş hattında ergonomi
Uzun süre oturarak, kısa çevrimle yapılan dikişte boyun, omuz ve el bileği rahatsızlıkları yaygındır. Sandalye, masa yüksekliği, aydınlatma ve mola düzeni birlikte ele alınır.
Yangın yükü
Kumaş, iplik, elyaf tozu ve ambalaj malzemesi yangının hızla yayılmasına neden olur. Depo düzeni, toz temizliği, elektrik panoları ve kaçış yolları düzenli denetlenir.
Örnek NACE kodları ve tehlike sınıfları
Tehlike sınıfı, SGK tescilinizdeki NACE koduna göre belirlenir. Sektördeki yaygın kodlardan örnekler:
| NACE | Faaliyet | Tehlike sınıfı |
|---|---|---|
| 14.21.01 | Dış giyim (konfeksiyon) | Az tehlikeli |
| 13.20.16 | Pamuklu dokuma | Tehlikeli |
| 13.30.01 | Tekstil ağartma ve boyama (2012 listesinde çok tehlikeliydi) | Tehlikeli |
Kodunuz listede yoksa bize iletin; tebliğ ekindeki güncel listeden teyit edelim. Sınıfınıza göre yükümlülükleri hesaplayın →
Sağlık gözetimi ve tetkik planı
Periyodik muayene konfeksiyonda en geç 5 yılda bir, dokuma ve boyahanede en geç 3 yılda bir yapılır. Çocuk, genç ve gebe çalışanlarda bu süre en geç 6 aydır; hekim gerekirse aralıkları kısaltır.
Dokumacılarda işitme izlemi
85 dB(A) üst eylem değerinin aşıldığı salonlarda işitme testi zorunludur. İşe girişte yapılan test, sonraki ölçümlerin karşılaştırılabilmesi için başlangıç kaydı olarak önem taşır.
Toz maruziyetinde akciğer
Pamuk ve lif tozuna maruz kalanlarda ILO standardına uygun akciğer grafisi çekilir; sıklığını hekim belirler. Solunum fonksiyon testi ihtiyacı da hekimin risk temelli kararıdır.
Boyahanede deri ve solunum
Boyar madde ve yardımcı kimyasallarla çalışanlarda deri ve solunum yakınmaları muayenelerde özellikle sorgulanır; ek tetkikleri hekim, güvenlik bilgi formları ve ölçümlere göre planlar.
Genç ve gebe çalışanlar
Genç ve gebe çalışanlarda periyodik muayene en geç 6 ayda bir yapılır. Gebelik bildirildiğinde hekim, işin uygunluğunu ve gerekli düzenlemeleri yeniden değerlendirir.
Takip edilmesi gereken periyodik kontroller
- Buhar kazanları ve boylerler: en geç yılda bir; buhar kazanında 01.01.2027’den itibaren akredite muayene kuruluşu
- Kompresör ve hava tankları: yılda bir işletme basıncıyla, en fazla 3 yılda bir test basıncıyla
- Forklift ve transpaletler (iplik ve kumaş depoları): en geç yılda bir
- Konveyörler ve kumaş taşıma sistemleri: en geç yılda bir
- Havalandırma ve toz emiş sistemleri: en geç yılda bir
- Elektrik iç tesisatı ve topraklama: en geç yılda bir
- Jeneratör ve trafo: en geç yılda bir
- Yangın algılama, sprinkler, hidrant ve söndürücüler: en geç yılda bir
- Endüstriyel raf ve kapılar: en geç yılda bir
Sektöre özel eğitim konuları
- Gürültü ve kulak koruyucu kullanımı
- Boyahanede kimyasal hazırlama ve döküntü müdahalesi
- Buhar hatları ve basınçlı ekipmanda güvenlik
- Dikiş makinesinde iğne ve kayış koruyucuları
- Oturarak çalışmada ergonomi
- Toz birikimi, elektrik ve yangın önleme
- Kumaş topu ve rulo taşımada elle taşıma
- Söndürücü kullanımı ve tahliye
Bu sektörde hizmetlerimizi nasıl uyguluyoruz?
Risk DeğerlendirmesiDokuma, boyahane, konfeksiyon ve depo için ayrı bölümler hazırlar; sınıfınızı güncel listeye göre teyit eder, yenileme takvimini buna göre kurarız.
İşyeri HekimliğiDokumacılar için işitme, toz maruziyeti olanlar için akciğer, boyahane çalışanları için deri ve solunum odaklı muayene planı hazırlanır.
İş Güvenliği UzmanlığıUzmanımız buhar hatlarını, kimyasal hazırlama alanını, makine koruyucularını ve depo düzenini düzenli ziyaretlerde denetler.
İş Ekipmanlarının Periyodik KontrolüBuhar kazanlarında 2027’de başlayacak akredite muayene kuruluşu şartını takvime işler; kompresör, tesisat ve yangın sistemlerinin kontrollerini planlarız.
Yangın EğitimiYangın yükü yüksek tekstil işletmeleri için Yangın Eğitim Merkezimizde teorik ve uygulamalı eğitim veririz; söndürme ekipleri sahada tatbikatla pekiştirilir.
Temel İSG EğitimleriKonfeksiyonda 8, dokuma ve boyahanede 12 saatlik temel eğitimi işe özgü örneklerle düzenler; tehlikeli bölümlerde işe özgü riskleri yüz yüze veririz.
Denetimde hazır bulunması gereken belgeler
- SGK tescilindeki NACE koduna göre güncel tehlike sınıfı tespiti
- Proses bazlı risk değerlendirmesi ve ekip atama yazısı
- Gürültü ve toz ortam ölçüm raporları
- Buhar kazanı, kompresör ve basınçlı kap kontrol raporları
- Boyar madde ve yardımcı kimyasal envanteri, güncel GBF’ler
- EK-2 muayene formları; genç ve gebe çalışan muayene kayıtları
- İşe başlama ve temel eğitim kayıtları, sınav sonuçları
- Acil durum planı, tahliye krokileri ve tatbikat formu
- Yangın söndürme ekipmanı kontrol kayıtları
- KKD zimmet tutanakları (kulak koruyucu, eldiven, gözlük)
Bu sektörün yoğun olduğu bölgeler
Sık sorulan sorular
Boyahanemiz çok tehlikeli sınıftaydı; hâlâ öyle mi?
Büyük olasılıkla hayır. Tekstil ağartma ve boyama (13.30.01), 13 Mart 2025’te yenilenen listede tehlikeli sınıfa alındı. Bu değişiklik uzman belgesi sınıfını (en az B), periyodik muayene aralığını (en geç 3 yıl), tekrar eğitimi sıklığını (2 yılda bir) ve DSP ihtiyacını etkiler. Ancak işyerinizde başka bir çok tehlikeli asıl iş varsa yüksek sınıf esas alınır. SGK tescilinizi kontrol edip yükümlülüklerinizi yeniden hesaplarız.
Küçük bir konfeksiyon atölyesiyiz; hekim ve uzman almak zorunda mıyız?
Evet. AYM’nin 9 Aralık 2025’te yayımlanan kararıyla 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için erteleme kalktı. Bu atölyeler hekim ve uzman hizmetini OSGB’den alabilir. İşveren veya vekili Bakanlığın öngördüğü eğitimi tamamlarsa hizmeti kendisi de yürütebilir; ancak işe giriş ve periyodik muayeneler bunun dışında kalır. Ayrıca aylık hizmet süreleri aynı sözleşme yılı içinde birleştirilebilir.
Dokuma salonunda kulaklık yeterli mi, işitme testi şart mı?
Ölçüm sonucuna bağlıdır. 80 dB(A) alt eylem değerinde kulak koruyucular çalışanların kullanımına hazır tutulur; 85 dB(A) üst eylem değerinde kullanımı zorunludur ve işitme testi yapılır. 87 dB(A) sınır değer ise koruyucunun etkisi dahil hiçbir koşulda aşılamaz. Bu yüzden kulaklık ölçülen seviyeye göre seçilmeli; öncelik de tezgâh bakımı ve kaynağında gürültü azaltma olmalıdır.
Buhar kazanımızın kontrolünde 2027’de ne değişiyor?
23 Aralık 2025’te yenilenen Ek-III’e göre 1 Ocak 2027’den itibaren buhar kazanlarının periyodik kontrolü akredite muayene kuruluşlarınca yapılacak. Azami kontrol süresi yine yılda birdir; basınç testi yılda bir işletme basıncıyla, en fazla 3 yılda bir test basıncıyla yapılır. Bir sonraki kontrolünüz 2027’ye denk geliyorsa sözleşmeyi bu şartı karşılayan bir kuruluşla şimdiden planlamanızı öneririz.
Tekstilde temel İSG eğitimi kaç saat olmalı?
2 Nisan 2026’da yayımlanan yönetmeliğe göre temel eğitim az tehlikeli konfeksiyonda en az 8, tehlikeli dokuma ve boyahanede en az 12 ders saattir ve işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır. Tehlikeli sınıfta işe özgü riskler bölümü yüz yüze verilir. Tekrar eğitimi konfeksiyonda 3, dokuma ve boyahanede 2 yılda bir yapılır ve her seferinde en az 8 saattir.
Dikiş hattında ergonomik riskleri nasıl azaltabiliriz?
Dikiş operatörleri günün büyük bölümünü aynı duruşta geçirir. Ayarlanabilir sandalye ve masa yüksekliği, ayak pedalının konumu, iş parçasına uzanma mesafesi ve iyi aydınlatma ilk adımlardır. Kısa mikro molalar ve operasyonlar arası rotasyon boyun ve omuz yükünü dağıtır. Ergonomik değerlendirmeyi risk değerlendirmesine ayrı bir bölüm olarak ekler, hekimin muayenede tespit ettiği kas-iskelet yakınmalarını hat düzenlemesine geri bildiririz.
İSG rehberi