Kısaca
Kaynak, kesme ve taşlama gibi kıvılcım ve alev üreten işler, sabit kaynak atölyesi dışında yapılacaksa yazılı sıcak çalışma iznine bağlanmalıdır. İzin; çalışma noktasının yaklaşık 11 metre çevresindeki yanıcıların kaldırılmasını veya örtülmesini, söndürücüsüyle hazır bir yangın gözcüsünü ve iş bittikten sonra en az 60 dakikalık gözetimi kapsamalıdır. Türk mevzuatı bu mesafe ve süreleri sayıyla vermez; değerler uluslararası uygulamadan gelir.
Sıcak çalışma izni hangi işlerde gerekir?
Sıcak çalışma; elektrik ve gaz kaynağı, oksijenle veya plazmayla kesme, taşlama, lehim, sıcak hava tabancası ve açık alevle ısıtma gibi kıvılcım, alev veya sıcak yüzey oluşturan işlerdir. Bu işler, yangına karşı tasarlanmış sabit bir kaynak atölyesinde rutin olarak yapılıyorsa atölye kurallarıyla yönetilir. Atölye dışında, yani bakım sırasında bir makinenin üstünde, depoda, çatıda, tank veya boru hattında yapılacaksa sıcak çalışma izni gerekir.
Türk mevzuatında “sıcak çalışma izni” adıyla ayrı bir yönetmelik yoktur; yükümlülük birkaç hükmün birleşiminden doğar:
- 6331 sayılı Kanun md. 4 ve 10, işverene riskleri değerlendirme ve gerekli tedbiri alma yükümlülüğü verir.
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik Ek-2, patlamadan korunma dokümanında gerekli görülmesi hâlinde tehlikeli işlerde çalışma izin sistemi uygulanmasını ve iznin işe başlamadan önce yetkili ve sorumlu bir kişi tarafından yazılı verilmesini ister.
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 88, un, tahıl, kepek, nişasta ve şeker gibi parlayıcı organik tozların bulunduğu yerlerde tedbir alınmaksızın kaynak yapılmasını yasaklar; md. 109 ise kesme, kaynak ve tavlama sırasında oksijen ve LPG tüplerinin bağlantılarında alev tutucu emniyet valfi bulunmasını şart koşar.
İzin sisteminin genel işleyişini iş izin sistemi nedir yazımızda anlattık. Bu yazı, sıcak iş izni formunu bölüm bölüm ele alıyor.
Sıcak iş izni formu: bölüm bölüm
Form, işi yapacak kişiden çok alanı hazırlayan ve gözeten kişiler için bir kontrol aracıdır. Bir sıcak iş izni formunda şu bölümler bulunmalıdır:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| İşin tanımı ve yeri | Kaynak, kesme veya taşlama; bina, kat, makine veya hat bilgisi |
| Geçerlilik süresi | Başlangıç ve bitiş saati; genellikle tek vardiya. Vardiya değişince izin yenilenir |
| Tehlike tespiti | Yanıcı madde, toz birikimi, yağlı yüzey, boru ve kanal bağlantıları, duvar arkası, tank içi kalıntı |
| Alan hazırlığı | 11 metre çevrenin temizliği, örtüler, açıklıkların kapatılması, gerekiyorsa gaz ölçümü |
| Ekipman kontrolü | Hortum, regülatör, alev tutucu, kaynak kablosu ve pens, taşlama diski ve koruyucusu |
| Söndürme ve gözcü | Söndürücünün türü ve yeri, yangın gözcüsünün adı |
| KKD | Kaynak maskesi veya siperliği, eldiven, önlük, gerekiyorsa solunum koruyucu |
| İmzalar | İzni veren, alan sorumlusu, işi yapan, yangın gözcüsü |
| Kapanış | İşin bitiş saati, gözetimin bitiş saati, son kontrolü yapanın imzası |
Formun en çok ihmal edilen bölümü kapanıştır. İzin, iş bittiğinde değil, iş sonrası gözetim tamamlanıp alan son kez kontrol edildiğinde kapanır.
İzni kim verir, kim imzalar?
Patlayıcı Ortamlar Yönetmeliği, çalışma izninin bu konuda yetkili ve sorumlu bir kişi tarafından verilmesini ister. Kimin yetkili olduğunu prosedürünüzde isimle yazın; “vardiyada kim varsa” yaklaşımı izni anlamsızlaştırır. Tipik rol dağılımı şöyledir:
- İzni veren: Bakım veya üretim müdürü gibi, alanı durdurma ve işi erteleme yetkisi olan kişi. Alanı bizzat görmeden imza atmaz.
- Alan sorumlusu: Çalışmanın yapılacağı bölümün amiri. Bölümdeki prosesin, yanıcı malzemenin ve diğer çalışanların durumundan sorumludur.
- İşi yapan: Kaynakçı veya bakım teknisyeni. Formdaki koşullar değişirse, örneğin rüzgâr kıvılcımı başka yöne taşımaya başlarsa, işi durdurur.
- Yangın gözcüsü: İş süresince ve sonrasındaki gözetimde alandadır.
İş güvenliği uzmanı formu ve prosedürü hazırlar, sahada örnekleme yoluyla izinlerin doğru uygulanıp uygulanmadığını denetler; ancak her izni tek başına imzalayan kişi olmamalıdır. İzin, alanı yöneten kişinin sorumluluğudur.
Alan hazırlığı ve 11 metre kuralı
Sıcak çalışma 11 metre kuralı, ABD kaynaklı iki düzenlemeden gelir. OSHA’nın kaynak ve kesme kuralları (29 CFR 1910.252), çalışma noktasına 35 feet (yaklaşık 10,7 m) mesafede kayda değer yanıcı malzeme bulunduğunda yangın gözcüsü ister; NFPA 51B standardı da aynı mesafeyi temel alır. Kıvılcım ve sıçrayan kaynak damlaları bu mesafeye kadar ulaşabilir. Uygulamada:
- Çalışma noktasının yaklaşık 11 metre çevresindeki yanıcı malzemeyi (karton, ahşap palet, plastik, tekstil, yağ bidonu) kaldırın.
- Taşınamayan yanıcıları yanmaz battaniye veya örtüyle kapatın; örtünün altına kıvılcım girmemesine dikkat edin.
- Zemini süpürün; toz, talaş ve yağ birikintisini temizleyin.
- Duvar ve döşemedeki açıklıkları, kanal ağızlarını ve boru geçişlerini kapatın. Kıvılcım bir alt kata veya komşu bölmeye düşebilir.
- Duvar, bölme veya tank cidarı ısıtılıyorsa diğer taraftaki yanıcıları da kontrol edin; ısı iletimle karşı tarafa geçer.
- Tank, boru veya kapalı alanda çalışılacaksa içerik boşaltılır, temizlenir ve parlayıcı gaz ölçümü yapılır. Kabul değeri risk değerlendirmesinde tanımlanır.
- Söndürücüyü çalışma noktasının yanına koyun ve türünün yanıcı malzemeye uygun olduğunu kontrol edin.
Bursa ve çevre illerdeki metal işleme ve makine imalat tesislerinde taşlama, bakım sırasında sık yapılan bir sıcak iştir; “basit iş” sayılarak izin dışında bırakılmamalıdır. Taşlama kıvılcımları da metrelerce uzağa sıçrayabilir, bu yüzden aynı kurallar geçerlidir.
Ekipman ve gaz tüpü kontrolü
İzin yalnızca alanı değil, işte kullanılacak ekipmanı da kapsar. Kesme ve kaynak setlerinde alev tutucu emniyet valfi, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in açık bir şartıdır. Formdaki ekipman bölümünü şu sorularla doldurun:
- Oksijen ve yanıcı gaz tüpleri dik, sabitlenmiş ve ısı kaynağından uzakta mı? Kullanılmayan tüplerin vanaları kapalı mı?
- Hortumlarda çatlak, yanık veya ek yeri var mı; bağlantılar kelepçeli mi?
- Regülatörler ve manometreler sağlam mı, alev tutucular takılı mı?
- Kaynak kablosunun yalıtımı sağlam mı, şase bağlantısı çalışma noktasına yakın ve sağlam bir yüzeye mi yapılıyor? Uzak ve gevşek şase, akımın beklenmedik yollardan geçip ısınmaya yol açmasına neden olabilir.
- Taşlama makinesinin koruyucu kapağı takılı mı, disk makinenin devrine uygun ve hasarsız mı?
Ekipmanı kontrol etmeden alan hazırlığını yapmak, izni yarım bırakmaktır.
Kaynak yangın gözcüsü: görevi ve yetkisi
Kaynak yangın gözcüsü, sıcak iş süresince ve sonrasında tek işi yangını izlemek olan kişidir. Gözcünün:
- Söndürücüyü ve yangın dolabını kullanmayı bilmesi,
- Alarmı nasıl vereceğini ve acil durum numaralarını bilmesi,
- İş sırasında başka bir işle meşgul olmaması,
- Kıvılcımın düşebileceği alt kat veya bölmeleri de görebilmesi, gerekirse ikinci bir gözcü konulması,
- Güvensiz bir durumda işi durdurma yetkisinin olması
gerekir. Gözcülük, işi yapan kaynakçıya verilecek ek bir görev değildir; kaynak maskesinin arkasından çevreyi izlemek mümkün değildir. Gözcünün pratik söndürme becerisi için yangın eğitimi hizmetimiz ve yangın söndürücü türleri yazımız yol gösterir.
Kaynak sonrası yangın kontrolü: ne kadar beklenir?
Sıcak işten sonra en büyük risk, gözden kaçan ve dakikalar hatta saatler sonra alevlenen için için yanmadır. Türk mevzuatı bu gözetim için bir süre vermez. Uluslararası uygulamada OSHA kuralları iş bittikten sonra en az yarım saat, NFPA 51B’nin güncel baskısı ise en az 1 saat yangın gözetimi öngörür.
Sık yapılan hatalar
- İznin tek vardiya yerine günlerce açık tutulması,
- Alan hazırlığı yapılmadan formun imzalanması,
- Gözcünün iş biter bitmez ayrılması,
- Söndürücünün “yakındaki” bir dolapta bırakılması,
- Alt işveren kaynakçısının iznin dışında tutulması; asıl işverenin alanında yapılan sıcak işte izin, alanı yöneten asıl işverenin sistemiyle verilmelidir,
- Taşlamanın izin kapsamı dışında görülmesi.
Kaynakçının sağlık ve güvenlik riskleri için kaynakçının iş güvenliği riskleri yazımıza, sektöre özgü riskler için metal ve makine sayfamıza bakın. Söndürücülerin yıllık kontrol tarihlerini İSG takvimine işleyebilirsiniz. İzin sisteminizin kurulması ve sahada izlenmesi için iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sıcak çalışma izni yasal olarak zorunlu mu?
“Sıcak çalışma izni” adıyla ayrı bir yönetmelik yoktur. Ancak 6331 sayılı Kanun riskleri değerlendirip önlem almayı zorunlu kılar; patlayıcı ortam riski olan yerlerde ise yönetmelik, tehlikeli işler için yazılı çalışma izin sistemini açıkça ister. Yazılı izin, bu yükümlülüğü yerine getirdiğinizi gösteren en somut kayıttır.
Sıcak çalışma 11 metre kuralı nereden gelir?
OSHA’nın kaynak ve kesme kuralları ile NFPA 51B standardındaki 35 feet (yaklaşık 10,7 m) mesafeden gelir. Bu mesafe içinde kayda değer yanıcı varsa kaldırılır veya örtülür ve yangın gözcüsü görevlendirilir.
Kaynak bittikten sonra yangın gözcüsü ne kadar kalmalı?
Mevzuatımız süre vermez. OSHA en az yarım saat, NFPA 51B’nin güncel baskısı en az bir saat gözetim öngörür. Biz en az 60 dakika gözetim ve yanıcı yükü yüksek alanlarda sonrasında ek kontrol turları öneriyoruz.
Taşlama için de izin gerekir mi?
Evet. Taşlama da kıvılcım üreten bir sıcak iştir ve kıvılcımlar uzağa sıçrayabilir. Sabit ve uygun donatılmış bir atölye dışında yapılan taşlama işleri de izin kapsamına alınmalıdır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.