Kısaca
Bir kalfa veya teknisyenle çalışan eczane de 6331 sayılı Kanun kapsamındadır; AYM kararından sonra küçük işyerleri için erteleme kalmamıştır. Az tehlikeli sınıfta ve 50’den az çalışanı olan bir eczanede uzman ve hekim hizmeti OSGB’den alınabilir ya da eczacı Bakanlık eğitimini tamamlayarak hizmeti kendisi yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler bunun dışındadır. Eczanenin başlıca riskleri uzun süre ayakta çalışma, depo rafları, kesici ve yanıcı maddeler, nöbet gecesindeki şiddet ve soygun riskidir.
Eczane iş güvenliği: küçük işyeri de kapsamda
Bir mahalle eczanesinde eczacının yanında genellikle bir veya birkaç çalışan bulunur: eczane teknisyeni, kalfa, kasiyer ya da temizlik görevlisi. Eczane iş güvenliği konusunda en sık sorulan soru, “Bu kadar küçük bir yerde İSG gerekir mi?” sorusudur ve cevabı 2025’ten sonra tartışmasız biçimde evettir. Anayasa Mahkemesi, 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için uzman ve hekim yükümlülüğünün yürürlüğünü erteleyen hükmü iptal etti; karar 09.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve yeni bir erteleme yapılmadı.
Eczane iş güvenliği yükümlülüklerinin büyüklüğü, işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır. Sınıf, SGK işyeri kaydındaki 6 haneli faaliyet kodunun güncel listedeki karşılığına göre belirlenir. Bu yazıdaki süre ve sıklıklar az tehlikeli sınıf için verilmiştir; kodunuzun hangi sınıfı gösterdiğini tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızdaki adımlarla kontrol edin. Sınıfınız farklıysa süreler de değişir.
Uzman ve eczane işyeri hekimi görevlendirmesi: iki yol
6331 sayılı Kanun md. 6’ya göre işveren iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli bir eczane için iki yol vardır:
- OSGB’den hizmet almak: Uzman ve hekim, İSG-KATİP üzerinden yapılan sözleşmeyle görevlendirilir. Az tehlikeli işyerinde C sınıfı uzman belgesi yeterlidir.
- Hizmeti eczacının kendisinin yürütmesi: İşveren veya vekili Bakanlığın öngördüğü eğitimi tamamlarsa hizmeti kendisi üstlenebilir; bu durumda İSG-KATİP’te taahhütname düzenlenir. İşe giriş ve periyodik muayeneler bu kapsamın dışındadır; bunlar yine hekim tarafından yapılır.
Az tehlikeli işyerinde aylık asgari süre, çalışan başına hekim için 5 dakika, uzman için 10 dakikadır. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde bu aylık süreler aynı sözleşme yılı içinde birleştirilerek kullanılabilir.
İşe giriş raporu konusunda da küçük işyerlerine kolaylık vardır: md. 15/3’e göre 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri işe giriş ve periyodik muayene raporlarını işyeri hekiminin yanı sıra ÇASMER’lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmet sunucularından da alabilir. Ayrıntılar için işe giriş sağlık raporu nereden alınır yazımıza bakın. Az tehlikeli işyerinde periyodik muayene en geç 5 yılda bir yapılır.
Eczane risk değerlendirmesi: başlıca tehlikeler
Eczane risk değerlendirmesi, az tehlikeli işyerlerinde en geç 6 yılda bir ve önemli değişikliklerde yenilenir. İçeriği ise şablon değil, o eczanenin gerçek koşulları olmalıdır. Tipik bir eczanede şu tehlikeler öne çıkar:
| Tehlike | Nerede görülür? | Önlem |
|---|---|---|
| Uzun süre ayakta çalışma | Tezgâh, kasa, raf önü | Yorgunluk önleyici paspas, tezgâh arkasında yüksek tabure, uygun ayakkabı, iş sırasında duruş değişikliği |
| Yüksek raf ve ağır koli | Depo, arka oda | Ağır koliler bel hizası ve altında, üst raflarda hafif ürün; basamaklı ve korkuluklu merdiven |
| Rafların devrilmesi | Satış alanı ve depo | Rafların duvara veya birbirine sabitlenmesi, üst rafta cam şişe yerine hafif ürün |
| Kesici aletler | Koli açma, ambalaj, cam şişe | Güvenlikli maket bıçağı, kırık cam için ayrı ve dayanıklı atık kabı |
| Yanıcı maddeler | Alkol, kolonya, kozmetik ürün stoku | Isı kaynağından uzak, az miktarda ve havalandırılan yerde depolama |
| Kimyasallar | Majistral hazırlama, dezenfektanlar | Güvenlik bilgi formu, eldiven ve gözlük, laboratuvar alanının ayrılması |
| Kayma ve düşme | Yağmurlu günde giriş, temizlik sonrası zemin | Giriş paspası, ıslak zemin uyarısı, temizliğin sakin saatlere alınması |
| Şiddet ve soygun | Kasa, nöbet geceleri | Aşağıdaki bölüme bakın |
| Ekranlı araç | Reçete ve stok sistemleri | Ekran yüksekliği, ışık yansıması, kısa aralar |
Bursa ve çevresi deprem bölgesidir. Raf sabitleme bu nedenle eczanelerde göz ardı edilmemesi gereken basit ve ucuz bir önlemdir; acil durum açısından konuyu işyerinde deprem acil durum planı yazımızda ele aldık.
Ayakta çalışma ve depo rafları
Eczanede çalışan, gün boyu tezgâh ile raf arasında gidip gelir; uzun süre aynı noktada ayakta kalma, bacak ve bel yorgunluğunun ana nedenidir. Tezgâh arkasına yüksek bir tabure koymak ve hasta yokken oturmayı engellemeyen bir düzen kurmak, en etkili önlemdir. Konunun ayrıntısı için ayakta çalışma riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
Depo tarafında asıl risk, üst raflardan ürün alırken sandalye veya karton koli üzerine çıkmaktır. Eczaneye uygun, geniş basamaklı ve tutamaklı bir merdiven alın ve ağır koliyi üst rafa koymayın. Seyyar merdivende dikkat edilecekler için seyyar merdiven güvenliği yazımız yol gösterir.
Soygun ve şiddet riski: nöbet gecesine hazırlık
Eczaneler, nakit ve ilaç bulundurdukları ve gece açık kaldıkları için soygun ve şiddet riski taşır. Bu risk, risk değerlendirmesinde ayrı bir başlık olarak ele alınmalı ve somut önlemlere bağlanmalıdır:
- Nöbet düzeni: Gece nöbetinde mümkünse servis penceresinden hizmet verin; kapı kilitli kalsın.
- Nakit yönetimi: Kasada az nakit bulundurun, nakit kasası müşterinin göremeyeceği yerde olsun.
- Görüş ve kayıt: Giriş ve kasa alanı iyi aydınlatılsın; kamera kaydının varlığı görünür olsun.
- Alarm ve iletişim: Sessiz alarm veya acil arama düzeni kurun; çalışan hangi durumda kimi arayacağını bilsin.
- Talimat: “Soygun anında direnmeyin, eşya için risk almayın” kuralını yazılı hâle getirin ve çalışanlara anlatın.
- Olay sonrası: Tehdit veya saldırıya uğrayan çalışanın kaydı tutulur; hekim desteği ve gerekirse görev düzenlemesi planlanır.
Gece çalışan personel için 4857 sayılı İş Kanunu md. 69’daki gece çalışması sınırlarını da gözetin. Çalışanlara yönelik şiddet konusunun genel çerçevesi için çalışana yönelik şiddet yazımıza bakabilirsiniz.
Eczane çalışanı eğitimi ve ilkyardımcı
2026 tarihli eğitim yönetmeliğine göre her yeni çalışan, çalışmaya başlamadan önce en az 2 saatlik, yüz yüze ve uygulamalı işe başlama eğitimi alır. Temel eğitim işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır; az tehlikeli işyerinde asgari süre 8 ders saatidir ve eğitim 3 yılda bir en az 8 saat olarak tekrarlanır.
Eczane çalışanı eğitiminde genel konuların yanında şu başlıklar özellikle işlenmelidir: depo ve raf düzeni, kesici ve kırık cam, yanıcı ürünlerin saklanması, majistral hazırlıkta kimyasal güvenliği, soygun ve şiddet anında davranış, yangın söndürücünün kullanımı ve tahliye yolu.
İlkyardımcı sayısı az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışana 1’dir; yani küçük bir eczanede de en az bir ilkyardımcı gerekir. İlkyardım belgesi 3 yıl geçerlidir. Eczanede ilaç bulunması, ilkyardım dolabı ihtiyacını ortadan kaldırmaz; dolabın içeriği için ilkyardım dolabı malzemeleri yazımıza bakabilirsiniz.
Eczane acil durum planı
Eczane acil durum planı kısa ama işe yarar olmalıdır. Plan; yangın, deprem, gaz kaçağı ve soygun gibi senaryoları, tahliye yolunu, toplanma yerini ve görevlileri içerir. Az tehlikeli işyerinde plan en geç 6 yılda bir yenilenir ve tatbikat en geç yılda bir yapılır.
Destek elemanı konusunda küçük işyerlerine kolaylık vardır: 10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri için tek bir kişi görevlendirilebilir. Eczane bir apartmanın veya iş merkezinin zemin katındaysa, binanın diğer kullanıcılarıyla ortak acil durum planlaması gerekir; bunun için ortak binada acil durum planı, genel adımlar için küçük işyerinde acil durum planı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Eczane için yükümlülük özeti
| Yükümlülük | Az tehlikeli, 50’den az çalışan | Kaçırılırsa |
|---|---|---|
| Uzman ve hekim | OSGB veya eczacının kendisi (muayeneler hariç) | Görevlendirilmeyen her kişi için ayda 111.263 TL |
| Risk değerlendirmesi | En geç 6 yılda bir ve değişiklikte | 66.725 TL; sürdükçe her ay 100.119 TL |
| Eğitim | İşe başlama 2 saat; temel 8 saat; 3 yılda bir tekrar | Çalışan başına 8.980 TL |
| Sağlık gözetimi | İşe giriş; en geç 5 yılda bir periyodik muayene | Çalışan başına 22.194 TL |
| Acil durum | Plan, destek elemanı, yılda bir tatbikat | Her yükümlülük için ayda 22.194 TL |
Tutarlar 2026 temel tutarlarıdır; 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerinde artırım uygulanmaz. Hesaplama için İSG idari para cezaları sayfasına bakabilirsiniz.
Bursa ve çevre illerdeki eczanelere iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği hizmetlerini küçük işyerinin yoğunluğuna uygun ziyaret planlarıyla sunuyoruz. Sağlık sektörüne özgü diğer konular için sağlık kuruluşları sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tek çalışanı olan eczane de işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
Evet. Çalışan sayısı ne olursa olsun yükümlülük vardır. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli bir eczanede hizmet OSGB’den alınabilir ya da eczacı Bakanlık eğitimini tamamlayarak hizmeti kendisi yürütebilir; ancak işe giriş ve periyodik muayeneleri yine hekim yapar.
Eczanede çalışan sayısı nasıl hesaplanır?
Süre hesabında çalışan sayısı esas alınır; çırak ve stajyerler hesaba katılmaz. Çalışan sayınız değiştiğinde İSG-KATİP’teki görevlendirme süresini de güncellemeniz gerekir.
Eczane çalışanının eğitimi uzaktan verilebilir mi?
İşe başlama eğitimi yüz yüze ve uygulamalı verilir. Temel eğitimin genel, sağlık ve teknik konu grupları uzaktan verilebilir; eğitimin sınavla tamamlanması ve belgelenmesi gerekir.
Eczanede ilkyardımcı zorunlu mu?
Evet. Az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışana bir ilkyardımcı gerekir; bu, 20’den az çalışanı olan bir eczanede en az bir belgeli ilkyardımcı bulunması demektir. Belge 3 yıl geçerlidir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.