İlkyardım Dolabında Neler Bulunmalı?

Mevzuat ilkyardım dolabı hakkında ne der?

İlkyardım dolabı malzemeleri konusunda en sık sorulan soru “Yönetmelikte bir liste var mı?” sorusudur. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1’in ilgili maddeleri işverenden üç şey ister:

İşyerinin büyüklüğü, işin niteliği ve kaza riskine göre bir ya da daha fazla ilk yardım ve acil müdahale odası (md. 58) ve bu odaların yeterli malzeme, ekipman ve kullanıma hazır sedyeyle donatılması (md. 59).
Çalışma şartlarının gerektirdiği her yerde ilkyardım ekipmanının kolay erişilebilir yerlerde bulundurulması ve Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun işaretlenmesi (md. 60).
Acil servis adresleri ve telefon numaralarının görünür yerlerde bulundurulması (md. 60).

Dolabı kullanacak kişileri ise İlkyardım Yönetmeliği belirler: az tehlikeli işyerlerinde her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana bir ilkyardımcı (md. 19). Yönetmelik ilkyardımı, tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalar olarak tanımlar (md. 4). Dolabın içeriğini de bu tanıma göre, işyerinin risklerini bilen işyeri hekimiyle birlikte belirlemek gerekir. İlkyardımcı belgesinin nasıl alındığını ilkyardım sertifikası yazımızda anlattık.

İlkyardım dolabı malzemeleri: temel liste

Aşağıdaki ilkyardım malzeme listesi, işyeri ilkyardım çantası ve dolabı için ofisten atölyeye kadar her işyerinde bulunması gereken çekirdeği gösterir. Miktarları çalışan sayısına, vardiya düzenine ve dolabın uzaklığına göre artırın.

Malzeme	Ne için kullanılır?	Dikkat
Tek kullanımlık eldiven (birkaç çift)	Kan ve vücut sıvılarından korunma	Lateks alerjisine karşı nitril tercih edilebilir
Steril gazlı bez, farklı boyutlarda	Yarayı örtme, kanamaya baskı	Paket bütünlüğü ve son kullanma tarihi
Pedli ilk yardım sargısı	Büyük yaralarda baskılı pansuman	Ağır kanama riski olan alanlarda sayısı artırılır
Rulo sargı bezi ve elastik bandaj	Pansumanı sabitleme, burkulma
Üçgen sargı	Kol askısı, sabitleme
Flaster ve yara bantları	Küçük kesikler	Gıda alanında renkli, kolay fark edilen bant tercih edilir
Künt uçlu makas	Giysi ve sargı kesme
Tek kullanımlık steril serum fizyolojik	Yara ve göz yıkama
Göz pedi	Göz yaralanmasında örtme
Isı yalıtım battaniyesi	Şok ve soğuğa karşı
Suni solunum için yüz koruyucu	Temel yaşam desteği	Tek kullanımlık
Soğuk paket	Darbe ve burkulma
Yanık örtüsü	Soğutulmuş yanığı örtme	Önce bol suyla soğutma
Olay kayıt formu, kalem, acil numara listesi	Kayıt ve haber verme	112 ve işyeri hekiminin numarası

Pamuk, kolonya ve ev tipi “çok amaçlı” ürünler bu listede yoktur. Pamuk yaraya yapışır; yarada lif bırakmayan steril gazlı bez kullanılır.

Riske göre ek malzemeler

Temel liste, işyerine özgü risklerle tamamlanır. Risk değerlendirmesinde öne çıkan tehlike, dolabın içeriğini de değiştirir:

Kimyasal sıçrama: Göz yıkama şişeleri; aşındırıcı kimyasal kullanılan bölümlerde sabit göz duşu ve acil duş. Ürünün güvenlik bilgi formunun 4. bölümü (ilk yardım önlemleri) özel bir malzeme gerektiriyorsa bunu işyeri hekimiyle birlikte dolaba ekleyin. Formun okunması için güvenlik bilgi formu yazımıza bakın.
Yanık: Mutfak, kaynak, sıcak pres, ekstrüder ve buhar hattı olan alanlarda ek yanık örtüleri ve yanığı soğutmak için temiz suya hızlı erişim.
Ağır kanama: Pres, giyotin, cam ve sac işlerinde daha fazla sayıda pedli sargı. Turnike gibi malzemelerin bulunup bulunmayacağına işyeri hekimi karar verir; kullanacak kişinin eğitimli olması gerekir.
Uzak saha ve şantiye: Sabit dolap yerine taşınabilir çanta; her ekipte bir çanta ve bir ilkyardımcı.
Soğuk depo ve dış saha: Ek ısı yalıtım battaniyesi.

İlkyardım dolabı nereye konur?

Bina ve Eklentileri Yönetmeliği’nin “kolay erişilebilir” şartı, sahada şu kurallara dönüşür:

Riske yakın: Dolap, kazanın en olası olduğu bölüme yakın olmalı. Pres hattının olduğu holün ucundaki bir ofiste duran dolap, “kolay erişilebilir” sayılmaz.
Her kat ve her bina: Çok katlı binalarda ve ayrı yapılarda her birim için ayrı dolap düşünün.
Açık geçiş yolunda: Dolabın önü malzeme, palet veya forklift park alanıyla kapatılmamalı.
Uygun ortamda: Nem, toz ve aşırı sıcak malzemeyi bozar; tuvalet içi, fırın veya kazan dairesi yakını uygun değildir.
İşaretli: Yeşil zemin üzerinde beyaz haç işareti uzaktan görülebilecek yükseklikte asılı olmalı. Ayrıntılar için sağlık ve güvenlik işaretleri yazımıza bakın.
Bilgi panosu: Dolabın yanında her vardiyanın ilkyardımcı listesi, 112 ve işyeri hekiminin numarası bulunmalı.

Dolabın yeri acil durum planındaki tahliye krokisinde de gösterilir. Kroki ve plan içeriği için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.

İlkyardım malzemesi kontrolü: aylık form

Mevzuat ilkyardım malzemesi kontrolü için sabit bir sıklık koymaz. Uygulamada en işe yarayan düzen, ayda bir rutin kontrol ve her kullanımdan sonra tamamlamadır. Kontrolü ilkyardımcılardan biri yapar; işyeri hekimi ziyaretlerinde formu gözden geçirir. Aylık formda şu sorular yer almalıdır:

Listedeki her malzeme yeterli sayıda mı?
Steril ürünlerin ambalajı sağlam mı, son kullanma tarihleri geçerli mi?
Son kontrolden bu yana dolap kullanıldı mı? Kullanıldıysa olay kayda geçti mi?
Göz yıkama şişeleri dolu ve tarihleri geçerli mi? Sabit göz duşu ve acil duş çalıştırılarak denendi mi?
Dolabın önü açık, işaret görünür mü?
Vardiya ilkyardımcı listesi güncel mi, ayrılan çalışanın adı listede kalmış mı?
Taşınabilir çantalar sahadan dönmüş ve tamamlanmış mı?

Dolabın kapağına numaralı plastik mühür takmak, kontrol ile kullanım arasındaki farkı gösterir: mühür kırıksa dolap açılmıştır ve tamamlanması gerekir. Dolabı kilitlemek yerine bu yöntemi tercih edin; kilitli bir dolabın anahtarını gece vardiyasında aramak, kolay erişim şartını boşa çıkarır.

Kontrol günlerini ve ilkyardımcı belgelerinin yenileme tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilirsiniz.

Her kullanım bir kayıttır

Dolaptan bir yara bandı alınması bile bir olayın işaretidir. 6331 sayılı Kanun md. 14, işverenin bütün iş kazalarının kaydını tutmasını ister; küçük kesik ve yanıkların kayda geçmesi, aynı makinede, aynı işte ya da aynı vardiyada tekrar eden yaralanmaları görünür kılar. Bu nedenle dolabın içinde basit bir olay kayıt formu bulunmalıdır. Formda şu bilgiler yeterlidir:

Tarih, saat ve bölüm
Yaralanan çalışan ve yaralanmanın türü (kesik, yanık, göze yabancı cisim vb.)
Olayın kısa tarifi: hangi iş yapılırken, hangi ekipmanla
Yapılan ilkyardım ve kullanılan malzeme
Çalışanın işe devam edip etmediği veya sağlık kuruluşuna yönlendirilip yönlendirilmediği

İlkyardımcı formu doldurduktan sonra eksilen malzemeyi aynı gün tamamlar ve formu İSG sorumlusuna iletir. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bu kayıtları düzenli olarak birlikte okur; üç ayda aynı tezgâhta dört el kesiği görülüyorsa sorun ilkyardım değil, makine koruyucusu veya eldiven seçimidir. Sağlık kuruluşuna gidilmesini gerektiren bir yaralanma ise iş kazası bildirimi açısından ayrıca değerlendirilir. Kaza sonrası dolapta eksik çıktıysa bunu olay incelemesine de yazın; bkz. iş kazası sonrası yapılacaklar.

SİSTEMER’in işyeri hekimliği hizmetinde dolabın içeriği risk değerlendirmesine göre belirlenir ve ziyaretlerde kontrol edilir. Dolapların ve ilkyardımcıların yerleşimi acil durum planı çalışmasının parçasıdır. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde aynı yaklaşımı ofisten kimya ve plastik tesislerine kadar uygularız.

Sık Sorulan Sorular

İlkyardım dolabına ağrı kesici konabilir mi?

Hayır. İlkyardım ilaçsız uygulamalardan oluşur ve ilaç verme kararı hekime aittir. Çalışan sağlığı biriminde ilaç bulunacaksa bu, işyeri hekiminin kararı ve sorumluluğundadır.

Bir işyerinde kaç ilkyardım dolabı olmalı?

Mevzuat sabit bir sayı vermez; ilkyardım ekipmanının çalışma şartlarının gerektirdiği her yerde kolay erişilebilir olmasını ister. Kat, bina ve riskli bölüm sayısına göre planlayın; büyük alanlarda dolaba ulaşma süresini sahada yürüyerek kontrol edin.

İlkyardım malzemeleri ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Yönetmelik bir sıklık belirlemez. Ayda bir rutin kontrol ve her kullanımdan sonra tamamlama, uygulamada en güvenilir düzendir. Kontrol tarihli ve imzalı bir formla kayda geçirilmelidir.

İlkyardım dolabı kilitli olmalı mı?

Kolay erişim şartı nedeniyle kilit önerilmez. Kötüye kullanımı izlemek için numaralı plastik mühür kullanmak, hem erişimi korur hem de dolabın açıldığını gösterir.