Kısaca
10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma görevleri için özel eğitimli tek bir destek elemanı yeterlidir; ancak plan, Acil Durumlar Yönetmeliği md. 12’deki asgari içeriği yine eksiksiz taşımalıdır. Bu yazı altı çalışanlı örnek bir dükkânın planını acil durumların belirlenmesinden krokiye, müşteri tahliyesinden yıllık tatbikata kadar adım adım kurar.
Küçük işyeri acil durum planı neden ayrı ele alınmalı?
Altı kişinin çalıştığı bir hırdavat ve boya dükkânı düşünün: önde satış alanı, arkada raflı bir depo, deponun üstünde küçük bir asma kat ofis. Gün boyunca dükkânda çalışandan çok müşteri bulunur. Depoda tiner ve sprey boya, ön tarafta karton ve plastik ambalaj vardır; elektrik panosu da depo kapısının arkasında durur. Bu dükkânın acil durum planı, yüzlerce çalışanı olan bir fabrikanınki kadar kalın olmak zorunda değildir; ama aynı sorulara cevap vermek zorundadır.
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik küçük işyerleri için ayrı bir plan türü tanımlamaz. Plan her işyeri için hazırlanır ve 12. maddedeki asgari başlıkları taşır. Küçük işyerine tanınan kolaylık, ekiplerin kuruluşundadır. Bu yazıda küçük işyeri acil durum planını örnek dükkân üzerinden kuruyoruz; daha büyük tesisler için genel adımları acil durum planı nasıl hazırlanır yazımızda anlattık.
10 kişiden az acil durum ekibi: tek destek elemanı kuralı
Normalde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için tehlike sınıfına göre her 30, 40 veya 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilir. Yönetmeliğin 11. maddesinin 4. fıkrası, 10’dan az çalışanı olan işyerleri için bunu sadeleştirir: acil durumlara ilişkin ulusal ve yerel kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlamak ve söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin görevlerini yürütmek üzere, özel eğitimli ve uygun donanıma sahip en az bir destek elemanı yeterlidir.
Bu kuralı okurken üç ayrıntıyı kaçırmayın:
- İlkyardım ayrı tutulur. İlkyardım ekibindeki destek elemanları İlkyardım Yönetmeliği’ne göre görevlendirilir (md. 11/5). Az tehlikelide her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana kadar bir ilkyardımcı gerekir; yani altı kişilik bir dükkânda da en az bir belgeli ilkyardımcı bulunur.
- Yedek belirlenir. Destek elemanları ve yedekleri belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır (md. 11/8). Dükkân haftanın altı günü açıksa ve çalışanlar dönüşümlü izin kullanıyorsa, destek elemanının izinli olduğu gün için bir yedek yazın.
- Sorumluluk işverende kalır. Görevlendirme yapılması, işverenin acil durum yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz (md. 5/2).
| Görev | Örnek dükkânda kim? | Yedek | Eğitim |
|---|---|---|---|
| Destek elemanı (söndürme, kurtarma, koruma) | Mağaza sorumlusu | Kıdemli satış personeli | Uygulamalı yangın ve tahliye eğitimi |
| İlkyardımcı | Satış personeli | İzin günleri için ikinci bir belgeli çalışan önerilir | İlkyardım Yönetmeliği’ne göre; belge 3 yıl geçerli |
| Dış kurumlara haber verme (112) | Destek elemanı | Kasadaki çalışan | Plan bilgilendirmesi |
Tek destek elemanı aynı zamanda ilkyardımcı olabilir mi? Yönetmelik bunu yasaklamaz; ancak bütün görevler tek kişide toplanırsa, o kişinin izinli olduğu gün plan boşa düşer. Destek elemanının eğitimini işyerinin iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya hizmeti kendisi yürüten işveren verebilir ve eğitim imzalanarak belgelendirilir (md. 15). Eğitim içeriği için destek elemanı eğitimi, belge süreci için ilkyardım sertifikası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Planın asgari içeriği dükkâna nasıl uygulanır?
Plan kısa olabilir, ama başlıklar eksik olamaz. Aşağıdaki tablo md. 12/1’deki her öğenin örnek dükkândaki karşılığını gösterir.
| Md. 12/1’deki öğe | Örnek dükkândaki karşılığı |
|---|---|
| İşyeri unvanı, adresi, işverenin adı | Ticari unvan, açık adres, işveren |
| Planı hazırlayanların adı ve unvanı | İşveren ve hizmet dışarıdan alınıyorsa iş güvenliği uzmanı |
| Hazırlanma ve geçerlilik tarihleri | Hazırlanma tarihi ve tehlike sınıfına göre son geçerlilik tarihi |
| Belirlenen acil durumlar | Depoda yangın, elektrik kaynaklı yangın, deprem, yanıcı sıvı dökülmesi |
| Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler | Tiner ve spreylerin ayrı rafta, ısı kaynağından uzak depolanması; pano önünün boş tutulması |
| Müdahale ve tahliye yöntemleri | Alarm, söndürücü kullanımı, müşteri yönlendirme, sayım |
| Tahliye planı (kroki) | Söndürücü ve ilkyardım malzemesinin yeri, çıkış, toplanma yeri, görevliler, acil telefonlar, yanıcı madde alanı, elektrik ve gaz kesme noktaları |
Planın sayfaları numaralanır, hazırlayanlar her sayfayı parafler, son sayfa imzalanır ve plan ekiplerin kolayca ulaşabileceği bir yerde tutulur (md. 12/2). Küçük işyerinde bu yer genellikle kasa altındaki klasördür; destek elemanının ve yedeğinin bunu bilmesi yeterlidir.
Örnek dükkânda acil durumların belirlenmesi
Acil durumlar, risk değerlendirmesi sonuçları ile yangın ve patlama ihtimali, tehlikeli kimyasallardan kaynaklanan yayılım, doğal afetler ve sabotaj ihtimali gibi hususlar dikkate alınarak belirlenir (md. 8). Küçük işyerinde liste kısa olabilir, ama işyerine özgü olmalıdır. Örnek dükkân için:
- Depoda yangın: Tiner, sprey boya ve karton bir arada duruyor. Senaryo: deponun arkasından duman geliyor.
- Elektrik kaynaklı yangın: Pano depoda; vitrin aydınlatması uzatma kablosuyla besleniyor.
- Deprem: Satış alanındaki yüksek raflar ve asma kat merdiveni.
- Yanıcı sıvı dökülmesi: Raftan düşen bir tiner bidonu.
- Çevreden gelen etki: Bitişik dükkânda başlayan bir yangın veya ortak koridora dolan duman. Yönetmelik, müdahale ve tahliye yöntemlerinde yakındaki işyerlerinden ve çevreden gelebilecek olumsuz etkilerin de dikkate alınmasını ister (md. 10/7).
Her senaryo için bir paragraflık “ilk beş dakika” talimatı yazın: kim fark eder, kim alarm verir, kim söndürücüye gider, kim müşterileri çıkarır, kim 112’yi arar. Altı kişilik bir dükkânda bu talimatların tamamı bir sayfayı geçmez.
Esnaf acil durum planında küçük işletme tahliye planı
Küçük işyerinde tahliyenin asıl zorluğu çalışanlar değil, ortamı tanımayan müşterilerdir. Yönetmelik, müdahale ve tahliye yöntemlerinde ziyaretçi ve müşterilerin de dikkate alınmasını (md. 10/6), işverenin müşteri ve ziyaretçileri acil çıkışlar ve toplanma yerleri konusunda bilgilendirmesini (md. 5/1-g) ister. Örnek dükkânda bunun karşılığı şudur:
- Tek sayfalık kroki: Satış alanını, depoyu ve asma katı gösteren sade bir çizim; üzerinde söndürücüler, ilkyardım malzemesi, çıkış kapısı, toplanma yeri, pano ve varsa gaz vanası.
- Krokinin asılması: Tahliye planı giriş ve çıkışlarda ve katlarda, çalışanların göz seviyesinde ve görünür bir yerde asılır (md. 12/3). Asma kat merdiveninin başına da bir kopya asın.
- Müşteri yönlendirme: Destek elemanı “Lütfen kapıdan çıkın, karşı tarafta bekleyin” cümlesini bilir; kasadaki çalışan kasayı kapatmak için beklemez.
- Sayım: Tahliyeden sonra kontrol ve sayım yapılır (md. 10/2). Küçük işyerinde sayım listesi o günün çalışma çizelgesidir; depoda ve asma katta kimsenin kalmadığı ayrıca kontrol edilir.
- Refakat: Yaşlı, engelli veya gebe bir çalışan varsa ona kimin eşlik edeceği yazılır (md. 10/4).
Söndürücü türü ve sayısı için işyerinde kaç yangın söndürücü olmalı yazımıza, mağazalara özgü depo ve raf riskleri için market ve mağazalarda İSG yazımıza bakabilirsiniz.
Tatbikat, yenileme ve sık yapılan hatalar
Tatbikat en geç yılda bir yapılır (md. 13). Altı kişilik bir dükkânda tatbikat yarım saat sürer: alarm verilir, destek elemanı söndürücüyü alıp senaryodaki yangın noktasına gider, diğer çalışanlar müşteri rolündeki bir arkadaşlarını dışarı çıkarır, toplanma yerinde sayım yapılır ve geçen süre yazılır. Tatbikatın kurgulanması ve tatbikat formu için acil durum tatbikatı yazımıza bakın.
Plan, değişiklik olmasa da tehlike sınıfına göre en geç 6, 4 veya 2 yılda bir yenilenir. Dükkânın taşınması, depo düzeninin değişmesi ya da yeni bir tehlikenin ortaya çıkması gibi durumlarda ise süre beklenmeden güncellenir (md. 14). Sınıfınızı bilmiyorsanız tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımız yol gösterir.
Küçük işyerlerinde en sık gördüğümüz hatalar:
- Başka bir işyerinden kopyalanmış, ekip listesinde onlarca isim bulunan hazır plan
- İşten ayrılan destek elemanının yerine kimsenin yazılmaması (md. 11/10 yeni görevlendirme ister)
- Krokinin depodaki klasörde durması, satış alanında asılı olmaması
- Pano önünün kolilerle kapatılması ve elektrik kesme noktasını kimsenin bilmemesi
- İlkyardımcı belgesinin süresinin dolmuş olması
Acil durum yükümlülüklerine aykırılığın 2026 temel idari para cezası, yerine getirilmeyen her yükümlülük için 22.194 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay uygulanır. 10’dan az çalışanı olan işyerinde tutar az tehlikelide aynı kalır, tehlikelide %25, çok tehlikelide %50 artırılır. Tatbikat, belge ve yenileme tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilir, planınızı acil durum planı hizmetimiz kapsamında işyerinizi yerinde görerek hazırlatabilirsiniz. Mağaza ve ofislere özgü diğer başlıklar ofis ve perakende sayfamızda.
Sık Sorulan Sorular
10’dan az çalışanımız var; acil durum planı yine zorunlu mu?
Evet. Plan her işyeri için hazırlanır. Küçük işyerine tanınan kolaylık, söndürme, kurtarma ve koruma görevleri için tek bir destek elemanının yeterli olmasıdır; planın md. 12’deki asgari içeriği eksiksiz olmalıdır.
Tek destek elemanı aynı zamanda ilkyardımcı olabilir mi?
Yönetmelik bunu yasaklamaz; ilkyardımcının İlkyardım Yönetmeliği’ne göre belgeli olması gerekir. Ancak aynı kişi izinliyken iki görev birden boşa düşer, bu yüzden izin ve vardiya günleri için yedek belirleyin.
Planı işveren kendisi hazırlayabilir mi?
50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren veya vekili, Bakanlık eğitimini tamamlarsa İSG hizmetini kendisi yürütebilir ve planı da hazırlayabilir. Diğer işyerlerinde plan, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin katılımıyla hazırlanır; sorumluluk her durumda işverendedir.
Dükkânımız bir iş hanında; ortak plan mı yapılır?
Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa plan ortaklaşa hazırlanır (md. 17/1). İş hanı, iş merkezi veya sanayi sitesindeki işyerlerinin planları ise yönetim tarafından birbiriyle uyumlu çalışacak şekilde koordine edilir (md. 17/2). Kendi planınızı hazırlarken alarm, kaçış yolu ve toplanma yerini bina yönetimiyle eşleştirin.
Senaryolar, destek ekipleri, tahliye krokileri ve yıllık tatbikatla sahada gerçekten işleyen bir acil durum planı.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.