Kısaca
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 99’a göre düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet 6 kg kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri söndürücü bulundurulur. Herhangi bir noktadan söndürücüye ulaşma mesafesi en fazla 25 m’dir ve 4–12 kg arası cihazlar zeminden yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak yükseklikte asılır. Otopark, depo ve tesisat dairelerine ayrıca tekerlekli söndürücü konur.
Yangın söndürücü sayısı hesaplama: yönetmelik ne diyor?
Yangın söndürücü sayısı hesaplama, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 99’a dayanır. Maddenin ikinci fıkrası temel kuralı verir: düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta tehlike ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet olmak üzere, uygun tipte 6 kg’lık kuru kimyevi tozlu (KKT) veya eşdeğeri gazlı yangın söndürme cihazı bulundurulur.
Bu kuralı uygularken üç noktaya dikkat edin:
- Hesap alanı “yapı inşaat alanı”dır. Yalnızca üretim alanı değil; depo, koridor, ofis ve sosyal alanlar da hesaba girer.
- Sayı her zaman yukarı yuvarlanır. 1.100 m²’lik orta tehlike sınıfındaki bir alan için 1.100 / 250 = 4,4 sonucu 5 adet demektir.
- Hesaplanan sayı bir alt sınırdır. Md. 99/1, söndürücülerin tipinin ve sayısının mekânlardaki durum ve risklere göre belirlenmesini ister. Alan hesabı yeterli sayıyı verse bile, 25 metre kuralı veya özel riskler daha fazla cihaz gerektirebilir.
Yönetmeliğin 2. fıkrası, ayrıca bir “her katta en az şu kadar” kuralı koymaz. Ancak 25 metre kuralı ve cihazların dağıtılmış yerleştirilmesi şartı, uygulamada her katta ve her bağımsız bölümde söndürücü bulunmasını zorunlu hâle getirir.
Tehlike sınıfını belirlemek
Hesabın ilk adımı, binanın veya bölümün tehlike sınıfını bulmaktır. Yönetmelik md. 19, yapıları düşük, orta ve yüksek tehlike sınıflarına ayırır ve örnekleri Ek-1’de verir:
- Düşük tehlike: yangın yükü ve yanabilirliği düşük olan yerler.
- Orta tehlike: yangın yükü ve yanabilirliği orta düzeyde olan yerler. Ek-1’deki örnekler arasında dükkân ve ofisler, otoparklar, ahşap işleri ve mobilya fabrikaları (köpük plastikler hariç) ile otomotiv fabrikaları ve tamirhaneleri bulunur.
- Yüksek tehlike: yangın yükü yüksek ve yangının hızla yayılabileceği yerler. Ek-1’deki örnekler arasında talaş fabrikaları, plastik köpük ve sünger imalathaneleri ile boya imalatı yer alır.
Bu sınıflandırma, İSG mevzuatındaki NACE’ye dayalı tehlike sınıfından farklıdır. Bir işyeri İSG açısından “tehlikeli” sınıfta olup yangın yönetmeliğine göre orta tehlike grubunda yer alabilir. Kendi faaliyetinizi Ek-1’deki tabloyla eşleştirin; emin olamadığınız durumlarda, md. 99’un da öngördüğü gibi mahalli itfaiyenin görüşünü alın.
Örnek kat planıyla hesap
İki katlı bir mobilya atölyesini ele alalım. Atölye orta tehlike sınıfında kabul edilmiştir; ofis katı için de, aynı binanın parçası olduğundan ihtiyatlı davranılarak, hesap orta tehlike sınıfına göre yapılmıştır.
| Bölüm | Alan | Hesap | Asgari adet | Not |
|---|---|---|---|---|
| Zemin kat üretim alanı | 1.200 m² | 1.200 / 250 = 4,8 | 5 | 25 m kuralına göre dağıtılır |
| Zemin kat hammadde ve mamul deposu | 300 m² | 300 / 250 = 1,2 | 2 | Ayrıca tekerlekli söndürücü (md. 99/3) |
| Kazan dairesi | 25 m² | Alan hesabı dışında özel kural | 1 | En az 1 adet 6 kg çok maksatlı KKT (md. 54) |
| Üst kat ofis ve yemekhane | 450 m² | 450 / 250 = 1,8 | 2 | Her merdiven çıkışının yakınına 1 |
| Toplam | 10 + 1 tekerlekli |
Hesapta bölümleri ayrı ayrı yuvarlamak, toplam alanı tek seferde bölmekten genellikle daha güvenli sonuç verir ve yerleşimi de kolaylaştırır. Toplam alan üzerinden yapılan hesap (1.975 m² / 250 = 7,9 → 8) asgari sayıyı gösterir; bölüm bazında yerleşim ise sahadaki gerçek ihtiyacı.
25 metre kuralı ve yangın tüpü yerleşimi
Md. 99/4’e göre söndürme cihazlarına ulaşma mesafesi en fazla 25 m olur. Bu mesafeyi kuş uçuşu değil, çalışanın gerçekten yürüyeceği güzergâh üzerinden ölçün; makineler, raflar ve bölme duvarları güzergâhı uzatır.
Aynı fıkra yerleşim için şu kuralları koyar:
- Söndürücüler geçiş yolları ve kapı yakınlarına, dağıtılmış olarak ve görülebilecek şekilde yerleştirilir.
- Kolay ulaşılabilecek yerlerde, örneğin yangın dolaplarının içine veya yakınına konur.
- Kapı arkasına, yangın dolapları dışındaki kapalı dolaplara, derin duvar girintilerine, ısıtıcıların üzerine veya yakınına konulmaz.
- Yeri kısmen görünmüyorsa uygun fotolüminesan işaretlerle belirtilir.
Örnek atölyede 60 m × 20 m’lik üretim alanının uzun kenarı boyunca, iki yan kapı ve orta koridor yakınına dağıtılan 5 cihaz, alanın her noktasından 25 m’lik yürüme mesafesini sağlar. Raf sıraları arasında kalan köşeler varsa ek cihaz gerekebilir.
Asılma yüksekliği: 90 cm kuralı
Md. 99/5’e göre ağırlığı 4 kg ile 12 kg arasında olan söndürücüler, zeminden yüksekliği yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak şekilde asılır ve duvara asma halkası kolayca çıkarılabilir olmalıdır. Amaç, cihazın farklı boydaki çalışanlar tarafından tek hamlede alınabilmesidir.
Sahada sık görülen hatalar şunlardır: cihazın palet veya kolilerle kapatılması, zemine bırakılıp forklift yolunda kalması, halkanın vidayla sabitlenip cihazın çıkarılamaması ve işaret levhasının cihazın yerinden farklı bir noktada durması. İşaret levhalarının kurallarını sağlık ve güvenlik işaretleri yazımızda ele aldık.
Türe göre dağıtım: hangi noktaya hangi söndürücü?
Md. 99/1, yangın sınıfına göre söndürücü tipini belirler: A sınıfı yangınlar için öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu, B sınıfı için öncelikle kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü, C sınıfı için öncelikle kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli, D sınıfı metal yangınları için öncelikle kuru metal tozlu söndürücüler kullanılır. Otoparklara, depolara ve tesisat dairelerine ayrıca tekerlekli söndürücü konulması zorunludur (md. 99/3).
Hesapta çıkan 6 kg KKT sayısı genel bir tabandır; elektrik panoları, mutfaklar, yanıcı sıvı alanları ve metal tozu oluşan bölümler için uygun türü ayrıca seçmeniz gerekir. Yanlış tür seçiminin sonuçlarını yangın söndürücü türleri yazımızda örneklerle anlattık.
Bakım, kontrol ve eğitim
Sayı ve yerleşim kadar cihazın çalışır durumda olması da önemlidir. Yönetmeliğe göre taşınabilir söndürücülerin TS 862-EN 3 kalite belgeli, arabalı söndürücülerin TS EN 1866’ya uygun olması şarttır. Periyodik kontroller TS ISO 11602-2’ye göre yapılır: cihazlar yılda bir genel kontrolden geçer, dördüncü yılın sonunda söndürücü madde değiştirilir ve hidrostatik test yapılır. Servis firması, bakıma aldığı cihazın yerine eşdeğer bir cihaz bırakır. Kontrol ve dolum takvimini yangın tüpü kontrol ve dolum yazımızda ayrıntılı anlattık; tarihleri İSG yenileme takvimine ekleyebilirsiniz.
Cihazı kullanacak kişiler de hesabın parçasıdır. İSG mevzuatına göre söndürme ekibinde çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar en az 1 destek elemanı görevlendirilir ve tatbikat en geç yılda bir yapılır. Söndürücünün nasıl kullanılacağını bilmeyen bir ekip için cihazın yerini doğru seçmek yetmez. SİSTEMER Yangın Eğitim Merkezi’nde teorik ve uygulamalı yangın eğitimi veriyoruz; söndürücü yerleşimini ve tahliye krokisini de acil durum planı çalışmasının içinde ele alıyoruz. Planın genel yapısı için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kaç metrekareye bir yangın tüpü gerekir?
Düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet 6 kg kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri söndürücü gerekir. Sonuç her zaman yukarı yuvarlanır.
Yangın söndürücü yerden kaç cm yükseğe asılır?
4 kg ile 12 kg arasındaki söndürücüler, zeminden yüksekliği yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak şekilde asılır. Asma halkası cihazın kolayca alınmasına izin vermelidir.
Her katta yangın tüpü olmalı mı?
Yönetmelikte ayrı bir “her kat” kuralı yoktur, ancak herhangi bir noktadan söndürücüye ulaşma mesafesi en fazla 25 m olmalı ve cihazlar dağıtılmış olarak yerleştirilmelidir. Bu iki kural birlikte uygulandığında her katta söndürücü bulunması gerekir.
Sprinkler varsa söndürücü sayısı azalır mı?
Md. 99’un 2. fıkrası sprinkler bulunan binalar için bir istisna öngörmez. Sprinkler sistemi olsa da taşınabilir söndürücü sayısı aynı kurala göre hesaplanır.
Yangın sınıfları, doğru söndürücü seçimi, güvenli açık alanda uygulamalı söndürme ve tahliye tatbikatı tek eğitimde.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.