Yangın Tüpü Kontrolü ve Dolum Süresi

Yangın tüpü bakımı neden üç ayrı işten oluşur?

Bir söndürücünün yangın anında çalışacağından emin olmak için üzerindeki tek bir servis etiketi yetmez. Mevzuat üç işi birbirinden ayırır: işyerinin kendi yaptığı gözle kontrol, yetkili servisin yaptığı bakım ve dolum, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişinin yaptığı periyodik kontrol. Yangın tüpü dolum süresi bu zincirin bir halkasıdır: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) md. 99/7’ye göre söndürücüler yılda bir kez yerinde genel kontrolden geçer ve dördüncü yılın sonunda içindeki söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik testi yapılır.

Aşağıdaki tablo, portatif söndürücülerde kimin neyi hangi sıklıkla yaptığını özetler. Hangi söndürücünün hangi yangına uygun olduğunu ayrıca yangın söndürücü türleri yazımızda anlattık.

Aylık gözle kontrol listesi

Gözle kontrol için mevzuatta sabit bir sıklık yazmaz. Ancak tüpün yerinden alınması, önünün kapatılması ya da piminin çekilmesi gibi sorunlar yıllık bakımı beklemez; bu yüzden ayda bir, birkaç dakikalık bir kontrol turu öneriyoruz. Turda şunlara bakın:

1. Cihaz yerinde mi? Söndürücü, krokide ve envanterde gösterilen yerde durmalıdır. Yönetmelik, söndürücüye ulaşma mesafesinin en fazla 25 m olmasını ister (md. 99/4).
2. Önü açık ve görünür mü? Söndürücüler kapı arkasına, yangın dolabı dışındaki kapalı dolaplara, derin duvar girintilerine, ısıtıcıların üstüne veya yakınına konmaz. Doğrudan görünmüyorsa yeri fosforlu işaretle gösterilir.
3. Asma yüksekliği uygun mu? 4 kg’dan ağır ve 12 kg’dan hafif cihazlar, zeminden yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak ve duvardan kolay alınacak şekilde asılır (md. 99/5).
4. Pim ve mühür sağlam mı? Kopmuş mühür, cihazın kullanıldığını veya kurcalandığını gösterir; cihaz servise bildirilir.
5. Manometre ibresi yeşil alanda mı? Kırmızı alandaki ibre basınç kaybı ya da aşırı basınç demektir.
6. Hortum ve lans sağlam mı? Çatlak, ezik, tıkalı veya yerinden çıkmış hortum kullanılamaz.
7. Gövde ve etiket temiz mi? Ezik, pas, boya kabarması ve okunamayan kullanım talimatı servise bildirilir.
8. Kart güncel mi? Bir sonraki kontrol tarihinin geçip geçmediğine bakılır.

Yıllık bakım: servis firmasından ne istemelisiniz?

BYKHY md. 99/7, yangın söndürücü bakımı ve kontrolünün TS ISO 11602-2 standardına göre yapılmasını ve bakımı yapan üreticinin veya servis firmasının dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olmasını şart koşar. Servis firması istendiğinde belgesini göstermek zorundadır.

Aynı fıkra sık atlanan bir ayrıntıyı da düzenler: cihazlar dolum için götürüldüğünde servis firması, aldığı söndürücünün özelliğinde ve aynı sayıda kullanıma hazır cihazı geçici olarak bırakmak zorundadır. Bir üretim holünü birkaç günlüğüne söndürücüsüz bırakan dolum uygulaması bu kurala aykırıdır.

Bakım sözleşmesinde ve teslim tutanağında şunları arayın:

• Firmanın yeterlilik belgesinin örneği ve geçerlilik bilgisi.
• Seri numarası, tip ve kapasiteyle tek tek listelenmiş cihazlar.
• Her cihaz için yapılan işlem: genel kontrol, dolum, madde yenileme, hidrostatik test.
• Kullanım dışı bırakılan cihazlar ve gerekçesi.
• Geçici olarak bırakılan cihazların listesi ve iade tarihi.

Yeni alınacak taşınabilir söndürücülerin TS 862-EN 3, arabalı söndürücülerin TS EN 1866 kalite belgeli olması gerekir (md. 99/6). Satın alırken bu belgeleri de söndürücü dosyasına ekleyin.

Ek-III periyodik kontrolü bakımdan farklıdır

Portatif söndürücüler, 23 Aralık 2025’te yenilenen İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III tablosunda da yer alır. Burada yangın söndürücü periyodik kontrol süresi, standartta daha kısa bir süre yoksa 1 yıldır; kontrol BYKHY’ye uygun şekilde ve TSE ISO/TS 11602-2 kriterlerine göre yapılır.

Bu kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiler yapar. Ek-III’e göre elektrik tesisatı dışındaki tesisatlarda yetkili meslekler makine, metalürji ve malzeme, mekatronik ve imalat mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker ve yüksek teknikerleridir. Sözleşme kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP’te karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir. Ayrıntılar için periyodik kontrol süreleri ve İSG-KATİP sözleşme onayı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yangın tüpü dolum süresi ve hidrostatik test

Dördüncü yıl kuralı, söndürücü hiç kullanılmamış olsa bile uygulanır. Kuru kimyevi tozun zamanla topaklaşması, itici gazın yavaşça kaçması veya gövdenin iç yüzeyinde korozyon başlaması dışarıdan fark edilmeyebilir; madde yenileme ve hidrostatik test bu yüzden takvime bağlanmıştır.

Bir örnekle: Mart 2023’te dolumu yapılmış 6 kg’lık kuru kimyevi tozlu bir cihaz Mart 2024, Mart 2025 ve Mart 2026’da yerinde genel kontrolden geçer. Mart 2027’de, yani dördüncü yılın sonunda, içindeki toz yenilenir ve cihaz hidrostatik teste alınır. Bu arada Kasım 2025’te küçük bir atık kutusu yangınında yarısı kullanıldıysa, dördüncü yılı beklemeden hemen yeniden doldurulur.

Kullanılan bir cihazı “nasılsa biraz dolu” diye yerine geri asmayın. Kısmen boşalmış söndürücünün basıncı düşmüştür ve bir sonraki yangında birkaç saniyede tükenebilir. Kullanımdan hemen sonra cihazı yerinden alın, yerine yedek bir söndürücü koyun, olayı ve kullanılan cihazın seri numarasını kayda geçirin ve servise dolum için bildirin. Bu kayıt, olayın ramak kala ya da iş kazası olarak incelenmesinde de işinize yarar.

Yangın tüpü ne zaman değişir? Mevzuat söndürücüler için genel bir kullanım ömrü yazmaz; değişim kararı servis ve periyodik kontrol bulgularına dayanır. Şu durumlarda cihazı yenisiyle değiştirmeyi planlayın:

• Hidrostatik testten geçemeyen veya servis tarafından kullanım dışı bırakılan cihazlar.
• Gövdesinde derin korozyon, ezik ya da çatlak bulunan cihazlar.
• Seri numarası ve imalat bilgisi okunamayan, izlenebilirliği kaybolmuş cihazlar.
• Bulunduğu yerdeki yangın sınıfına uymayan cihazlar. Örneğin BYKHY md. 99/1, D sınıfı yangın çıkabilecek yerlerde öncelikle kuru metal tozlu söndürücü ister.

Yangın tüpü kontrol kartı nasıl okunur?

Yangın tüpü kontrol kartı veya servis etiketinin biçimi mevzuatta tek tip değildir; firmadan firmaya değişir. Kartta genellikle şu bilgiler bulunur ve her biri ayrı bir soruya cevap verir:

• Servis firmasının unvanı ve yeterlilik belge numarası: Bakımı yetkili bir firma mı yaptı?
• Cihazın tipi ve kapasitesi (ör. 6 kg ABC tozlu, 5 kg CO2): Doğru cihaz doğru yerde mi?
• Seri numarası ve imalat yılı: Kart bu cihaza mı ait, servis listesiyle eşleşiyor mu?
• Dolum tarihi: Dördüncü yıl hesabının başlangıcı.
• Son kontrol ve bir sonraki kontrol tarihi: Yıllık bakım gecikti mi?
• Hidrostatik test tarihi: Son test ne zaman yapıldı?
• Kontrol edenin adı ve imzası.

Kartı okurken yapılan tipik hatalar şunlardır: üst üste yapıştırılmış etiketlerde eskisine bakmak, kartta seri numarası olmadığı için cihazların yer değiştirdiğini fark etmemek ve dolum tarihi ile kontrol tarihini karıştırmak. Kartında dolum tarihi 2022 olan bir cihazın 2026’da madde yenilemesi ve testi gelmiş demektir; yıllık kontrol etiketinin güncel olması bunu ortadan kaldırmaz.

Kayıt, takvim ve eğitim

Söndürücü envanterini tek bir tabloda tutun: konum, tip, kapasite, seri numarası, dolum tarihi, son bakım, son periyodik kontrol ve hidrostatik test tarihi. Bu tarihleri İSG takvimi aracına girerek yıllık bakımı ve periyodik kontrolü aynı döneme ama farklı kişilere planlayabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki çok binalı tesislerde her bina için ayrı liste tutmak, cihazların binalar arasında taşınmasıyla oluşan karışıklığı önler.

Cihazın bakımlı olması, onu kullanacak kişinin kullanabileceği anlamına gelmez. Çalışanların pimi çekmeyi, hortumu yangının tabanına yöneltmeyi ve güvenli mesafede durmayı uygulamalı olarak denemesi gerekir; bunu yangın eğitimi kapsamında Yangın Eğitim Merkezi’mizde teorik ve uygulamalı olarak yapıyoruz. Söndürücülerin periyodik kontrolünü diğer iş ekipmanlarıyla birlikte periyodik kontrol hizmetimiz kapsamında planlıyoruz.

Gerekli kontrol ve ölçümleri yaptırmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir. Acil durum yükümlülüklerine aykırılıkta her yükümlülük için 22.194 TL ceza uygulanır ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır. Tutarların tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre nasıl arttığını idari para cezası hesaplayıcısında görebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yangın tüpü kaç yılda bir doldurulur?

Kullanılmamış bir söndürücünün söndürme maddesi BYKHY md. 99/7’ye göre dördüncü yılın sonunda yenilenir ve hidrostatik testi yapılır. Arada her yıl yerinde genel kontrol yapılır. Kısmen de olsa kullanılan cihaz beklemeden yeniden doldurulur.

Yangın tüpünün kontrolünü kim yapabilir?

Yıllık bakımı ve dolumu, dolum ve servis yeterlilik belgesi olan firmalar yapar. Ek-III kapsamındaki yıllık periyodik kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiler yapar; bakımı yapan kişi aynı cihazın periyodik kontrolünü yapamaz.

Dolum sırasında işyeri söndürücüsüz kalabilir mi?

Hayır. Servis firması, bakıma aldığı cihazların yerine aynı özellikte ve aynı sayıda kullanıma hazır söndürücüyü geçici olarak bırakmak zorundadır.

Karbondioksitli söndürücünün dolu olduğu nasıl anlaşılır?

CO2’li söndürücülerde manometre bulunmaz. Doluluk, servis tarafından cihaz tartılıp etiketteki dolu ağırlıkla karşılaştırılarak kontrol edilir. Aylık gözle kontrolde pim, mühür, hortum ve boru ağzının sağlamlığına bakmanız yeterlidir.