Kısaca
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerindeki destek elemanları, görevleriyle ilgili özel olarak eğitilir; eğitimi işyerinin iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya mevzuatta sayılan kurumlar verebilir ve eğitim işveren ile eğitimi verenin imzasıyla belgelendirilir. Mevzuat saat ve tekrar sıklığı belirlemez; ancak yeni görevlendirilen her kişi eğitilmeli ve ekipler yıllık tatbikatla birlikte uygulamalı olarak tazelenmelidir.
Destek elemanı kimdir, eğitimi neye dayanır?
6331 sayılı Kanun destek elemanını, asli görevinin yanında önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilkyardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş, uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişi olarak tanımlar (md. 3). Tanımın kendisi eğitimi şart koşar: destek elemanı eğitimi almamış bir çalışanın adı listede olsa bile, yükümlülük yerine getirilmiş sayılmaz.
Destek elemanı eğitimi üç düzenlemenin kesişiminde durur:
İlkyardım ekibi bu yazının dışında kalır: ilkyardım ekibindeki destek elemanlarının eğitimi İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre alınır, belge 3 yıl geçerlidir ve güncelleme eğitimi geçerlilik bitmeden önceki 3 ay içinde alınır. Ekiplerin kaç kişiden oluşacağı ve sayının nasıl hesaplanacağı için acil durum planı rehberine bakabilirsiniz.
Destek elemanı eğitimi kaç saat?
En sık sorulan soru budur ve cevabı açıktır: mevzuat destek elemanı eğitimi için bir saat süresi belirlemez. Acil Durumlar Yönetmeliği eğitimin “özel” olmasını, BYKHY ise söndürme aletlerinin kullanımında “tatbiki” olmasını ister. Bu eğitim, çalışanların temel İSG eğitiminin (az tehlikelide 8, tehlikelide 12, çok tehlikelide 16 ders saati) bir parçası değildir; ona ek olarak verilir.
Süre yerine şu soruyu sorun: eğitimin sonunda bu kişi görevini yapabiliyor mu? Bir söndürme ekibi üyesi söndürücüyü doğru seçip kullanabiliyorsa, bir koruma ekibi üyesi toplanma alanında sayımı birkaç dakikada tamamlayabiliyorsa eğitim amacına ulaşmıştır. Eğitimi planlarken işyerinin büyüklüğü, tehlike sınıfı, yangın yükü ve ekiplerin daha önceki deneyimi belirleyicidir.
Bütün ekiplerin ortak modülü
Hangi ekipte olursa olsun her destek elemanı şunları bilmelidir:
- İşyerinin acil durum planı, belirlenen acil durumlar ve senaryolar
- Alarmın nasıl verileceği ve duyulduğunda ilk ne yapılacağı
- Ekip başının kim olduğu ve ekipler arası haberleşme
- Kaçış yolları, toplanma alanı ve tahliye sırası
- Elektrik ve gaz kesme noktaları, yangın dolapları ve söndürücülerin yeri
- Dış müdahale ekiplerine nasıl haber verileceği; itfaiye geldiğinde ekiplerin itfaiye amirinin emrine girdiği (BYKHY md. 128)
- Kendi güvenliği: ne zaman müdahale edilmeyeceği ve geri çekilmenin ne zaman gerektiği
Ekiplere göre eğitim içeriği
| Ekip | Görevi | Teorik konular | Uygulamalı bölüm |
|---|---|---|---|
| Söndürme | Yangına derhal müdahale, yayılmayı önleme, söndürme | Yanma ve yangın sınıfları, söndürücü türleri, sabit sistemler, elektrik ve yanıcı sıvı yangınları | Söndürücü ve yangın dolabı kullanımı, yangına yaklaşma ve geri çekilme |
| Kurtarma | Acil durum sonrası arama ve kurtarma | Arama düzeni, duman ve ısının etkileri, yaralı taşıma yöntemleri, refakat gerektiren çalışanlar | Oda oda arama, sürükleme ve battaniyeyle taşıma, dumanlı ortamdan çıkış |
| Koruma | Panik ve kargaşayı önleme, koordinasyon, sayım, dış ekiplere bilgi | Toplanma alanı yönetimi, sayım listeleri, giriş kontrolü, bilgi aktarımı | Tahliye yönlendirmesi, sayım, itfaiyeye bilgi verme provası |
Söndürme ekibi eğitimi
Söndürme ekibi eğitiminin özü, söndürücüyü gerçek bir ateş karşısında kullanmaktır. Teoride doğru cevabı veren bir çalışan, ilk kez bir yangın karşısında pimi çekmeyi ya da hortumu yangının dibine yöneltmeyi unutabilir. Uygulamada şu davranışlar kazandırılır: yangına rüzgâr veya hava akımı arkadan gelecek şekilde yaklaşmak, çıkış yolunu arkada tutmak, alevin tepesine değil dibine sıkmak, söndürücü bittiğinde geri çekilmek ve sönmüş görünen yangını terk etmeden kontrol etmek. Yangın dolabının kullanımı iki kişilik bir iştir ve aynı uygulamada çalışılır. Türler için yangın söndürücü türleri yazımıza bakın.
Kurtarma ekibi eğitimi
Kurtarma ekibi eğitimi, hızlı ama sistemli aramayı öğretir: aranan odanın kapısına işaret koymak, tuvaletler, depolar ve soyunma odaları gibi gözden kaçan yerleri listelemek, dumanlı ortamda alçakta kalmak ve kapıyı açmadan önce sıcaklığını kontrol etmek. Yaralıyı tek kişiyle sürükleme, battaniyeyle iki kişilik taşıma ve sandalyeyle taşıma uygulamalı çalışılır. Yaşlı, engelli ve gebe çalışanlara refakat edecek kişiler acil durum planında önceden belirlenir; kurtarma ekibi bu listeyi bilir. Kapalı alanda bayılan birine hazırlıksız girmek ikinci bir kazaya yol açar; bu tür alanlarda yalnızca önceden planlanmış kurtarma yöntemi uygulanır, bkz. kapalı alanda çalışma.
Koruma ekibi görevleri
Koruma ekibi görevleri çoğu zaman en az anlaşılan görevlerdir. Bu ekip tahliyeyi yönlendirir, paniği önler, ekipler arası koordinasyonu sağlar, toplanma alanında sayımı yürütür ve gerektiğinde dış müdahale ekiplerine bilgi verir. Ekipler arası koordinasyon için koruma ekibinden bir veya birden fazla sorumlu görevlendirilir. Sayımın doğru yapılabilmesi için güncel personel, ziyaretçi ve yüklenici listesi ekibin elinde olmalıdır. Tahliye edilen binaya kimsenin geri dönmemesini sağlamak da koruma ekibinin işidir.
Uygulamalı bölüm nasıl kurulur?
Uygulamalı bölüm, eğitimin en çok atlanan ama en değerli kısmıdır. İyi bir uygulama planı şunları içerir:
- Kontrollü yangın alanında söndürücü kullanımı: Her söndürme ekibi üyesi en az bir kez söndürücüyü fiilen boşaltır.
- İşyerinin kendi ekipmanıyla çalışma: Yangın dolabının açılması, söndürücülerin yerinden alınması, acil durum aydınlatması ve alarm butonunun yeri.
- Kısa senaryolar: Depoda başlayan bir yangın, merdivende mahsur kalan bir çalışan, toplanma alanında eksik çıkan bir kişi.
- Değerlendirme: Her senaryodan sonra ne iyi gitti, ne aksadı; eksikler not edilir.
SİSTEMER Yangın Eğitim Merkezi’nde teorik ve uygulamalı yangın eğitimi veriyoruz; ekipler söndürücüyü ilk kez gerçek bir yangında kullanmak zorunda kalmaz. Ayrıntılar için yangın eğitimi sayfamıza bakın.
Yenileme: ekip değiştiğinde ve tatbikatla birlikte
Mevzuat, destek elemanı eğitimi için sabit bir tekrar sıklığı belirlemez. Ancak eğitimi yenilemeyi zorunlu kılan durumlar açıktır:
- Ekip değişikliği: Ayrılan veya görev yeri değişen destek elemanının yerine yeniden görevlendirme yapılır (Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11/10). Yeni kişi eğitilmeden ekip tam sayılmaz.
- Vardiya düzeni: Destek elemanları ve yedekleri belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır (md. 11/8). Yeni bir vardiya açıldığında o vardiyanın ekibi de eğitilir.
- Plan değişikliği: Acil durum planı çok tehlikelide en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir ve önemli değişikliklerde yenilenir. Yeni bina, yeni bölüm veya yeni bir tehlike, eğitimin de güncellenmesi demektir.
- Tatbikat sonuçları: Tatbikat en geç yılda bir yapılır ve görülen eksiklikler tatbikat formuna yazılır. Formda ekiplerle ilgili eksik varsa o konuda tazeleme yapılır; tatbikatın nasıl kurgulanacağı için acil durum tatbikatı yazımıza bakın.
Pratik önerimiz, ekiplerin yıllık tatbikattan önce kısa bir uygulamalı tazeleme yapmasıdır. Böylece tatbikat bir sınav değil, eğitimin pekiştirildiği bir uygulama olur.
Acil durum yükümlülüklerine aykırılığın 2026 temel idari para cezası her yükümlülük için 22.194 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay uygulanır. Ekip, eğitim ve tatbikat tarihlerini birlikte izlemek için İSG takvimi aracını, ekiplerin kurulması ve planın hazırlanması için acil durum planı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Destek elemanı eğitimi kaç saat olmalı?
Mevzuat bir saat süresi belirlemez. Eğitim, kişinin görevini yapabileceği düzeye ulaşacak kadar teorik ve uygulamalı içerik taşımalıdır. Bu eğitim temel İSG eğitimine ek olarak verilir.
Eğitimi mutlaka itfaiyeden mi almalıyız?
Zorunlu değildir. Acil Durumlar Yönetmeliği, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla bu eğitimi işyerindeki iş güvenliği uzmanının, işyeri hekiminin veya hizmeti kendisi yürüten işverenin de verebileceğini söyler; itfaiye, belediye, AFAD ve mevzuatta sayılan diğer kurumlar da verebilir. BYKHY ise ekiplerin eğitiminde mahalli itfaiyeden yararlanılmasını öngörür; bu yüzden itfaiyeyle iş birliği özellikle tatbikatlarda yararlıdır. Eğitim, işveren ve eğitimi verenin imzasıyla belgelendirilir.
Ekipten biri ayrıldı; yenisi ne zaman eğitilmeli?
Ayrılan kişinin yerine yeniden görevlendirme yapılır ve yeni kişi eğitilmeden ekip tam sayılmaz. Görevlendirmeyi ve eğitimi bir sonraki tatbikatı beklemeden yapın.
Destek elemanı eğitimi uzaktan verilebilir mi?
Mevzuat bu konuda ayrı bir hüküm içermez; ancak söndürme aletlerinin kullanımı için “tatbiki” eğitim istenir. Teorik konular uzaktan anlatılsa bile söndürücü, yangın dolabı, taşıma ve sayım uygulamaları yüz yüze yapılmalıdır.
Senaryolar, destek ekipleri, tahliye krokileri ve yıllık tatbikatla sahada gerçekten işleyen bir acil durum planı.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.