Kısaca
Acil durum ekipleri söndürücülerin yanında sedye, battaniye, el feneri, telsiz, görev yeleği ve basit kurtarma malzemelerine ihtiyaç duyar. Mevzuat sabit bir liste vermez; ekipmanın işyerindeki acil durumlara ve ekiplerin görevlerine uygun olmasını, yerinin tahliye planında gösterilmesini ve bakımının yapılmasını ister. Listeyi risk değerlendirmesinden çıkarın, malzemeyi kaçış yolunu daraltmadan erişilebilir yerlere yerleştirin ve her ay aynı formla kontrol edin.
Acil durum ekipmanları: söndürücünün dışında kalanlar
Bir işyerinde acil durum hazırlığı denince ilk akla gelen yangın söndürücülerdir; onların sayısı, yeri ve kontrolü genellikle bellidir. Oysa bir tatbikatta sorun çoğu zaman başka yerde çıkar: Sedye merdivenden dönmez, el fenerinin pili bitmiştir, telsizler şarjda değildir, koruma ekibinin yeleği bir dolabın arkasında kaybolmuştur. Acil durum ekipmanları listesi, söndürücülerin dışında kalan bu malzemeleri kapsar.
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik bu konuda üç şey ister:
- Acil durumlarda kullanılacak kişisel koruyucu donanımların ve müdahale ekipmanlarının, işyerinde belirlenmiş acil durumlara ve ekiplerin görevlerine uygun olması (md. 5/1-ğ).
- Destek elemanlarının uygun donanıma sahip ve özel eğitimli olması (md. 11).
- Tahliye planında yangın söndürme amaçlı olanlar dahil acil durum ekipmanlarının ve ilkyardım malzemelerinin bulunduğu yerlerin gösterilmesi (md. 12).
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 128 de bina sahibi ve yöneticilerinin, ekiplerin müdahale ve kurtarmada kullanacağı malzemeleri bulundurmasını ve bu malzemelerin bakımının görevlilerce yapılmasını ister. Mevzuat sabit bir malzeme listesi vermez; liste, işyerinin acil durum senaryolarından çıkarılır. Söndürücülerin kontrolü için yangın tüpü kontrolü ve dolumu yazımıza bakabilirsiniz.
Ekibe göre acil durum ekipmanları listesi
Aşağıdaki tablo, orta büyüklükte bir üretim işyeri için başlangıç listesidir. Miktarları çalışan sayısına, kat ve bina sayısına ve vardiya düzenine göre belirleyin:
| Ekip | Ekipman | Ne için? | Not |
|---|---|---|---|
| Tüm ekipler | El feneri, yedek pil veya şarj düzeni | Elektrik kesintisinde arama, yönlendirme | Patlayıcı ortam olan alanlarda bu ortama uygun tip |
| Tüm ekipler | Görev yeleği | Ekiplerin kalabalıkta tanınması | Ekip adı sırtta yazılı |
| Koruma ekibi | Telsiz veya belirlenmiş haberleşme aracı | Ekipler arası koordinasyon | Kanal planı yazılı |
| Koruma ekibi | Megafon, düdük, sayım listesi ve kalem | Yönlendirme ve toplanma alanında sayım | Liste her vardiya güncel |
| Koruma ekibi | Emniyet şeridi | Tehlikeli alanı kapatma | Toplanma alanında da kullanılır |
| İlkyardım ekibi | İlkyardım çantası, sedye, ısı yalıtım battaniyesi | Yaralının taşınması ve korunması | Çanta içeriği işyeri hekimiyle belirlenir |
| Kurtarma ekibi | Baret, iş eldiveni, el feneri, sedye veya tahliye sandalyesi | Hareket edemeyen kişinin tahliyesi | Ekipmanı yalnız eğitimli kişiler kullanır |
| Söndürme ekibi | Yangın battaniyesi, baret, ısıya dayanıklı eldiven | Küçük yangınlara ilk müdahale | İç ekip itfaiyenin yerine geçmez |
Miktarı belirlemek için basit bir örnek düşünün: Üç katlı bir idari bina ve tek katlı bir üretim holü olan, iki vardiyalı bir işyeri. Her vardiyada görevli her destek elemanına birer yelek ve el feneri düşer; yedekler için birkaç adet eklenir. Telsiz, en az her ekip başına ve koruma ekibi sorumlusuna verilir. Üretim holündeki ilkyardım odasında bir sedye, idari binada ise üst katlarda hareket edemeyen bir kişi için tahliye sandalyesi planlanır. Malzeme, vardiya değişiminde devredilen ortak bir dolapta tutuluyorsa her iki vardiyanın ekip listesi dolap kapağında yer alır.
İlkyardım çantası ve dolabının içeriği için ilkyardım dolabı malzemeleri yazımıza, işyerinde OED bulunduruluyorsa işyerinde kalp durması ve OED yazımıza bakın. Kapalı alan kurtarması gibi özel senaryolar ayrı ekipman gerektirir; bkz. kapalı alanda kurtarma.
Acil durum dolabı nereye konur?
Acil durum dolabı, ekiplerin ilk dakikalarda ulaşabileceği, ama kaçışı engellemeyecek bir yerde olmalıdır. Yerleşim ilkeleri:
- Kaçış yolunu daraltmayın. Dolap, koridor genişliğini azaltmayacak ve kapının açılmasını engellemeyecek bir nişe veya duvara yerleştirilir.
- Tahliye planına işleyin. Dolabın yeri, Acil Durumlar Yönetmeliği md. 12 gereği tahliye planında gösterilir ve dolap işaretlenir. İşaret türleri için acil çıkış ve yönlendirme işaretleri.
- Bölgelere dağıtın. Büyük tesislerde tek bir dolap yerine, her bina veya kat için ayrı noktalar belirlenir. Sedyeler, İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 gereği ilkyardım odalarında kullanıma hazır bulundurulur.
- Kilit yerine mühür kullanın. Kilitli dolabın anahtarı acil anda bulunamaz. Numaralı plastik mühür, dolabın açılıp açılmadığını gösterir ve kolayca kırılır.
- İçerik listesini kapağa yapıştırın. Kontrol eden kişi, listedeki her kalemi dolapta görmelidir.
Gece vardiyasında ekiplerin ve malzemenin nerede olduğunu da planlayın; ayrıntılar için gece vardiyasında acil durum ekipleri.
Sedye ve battaniye: doğru tip, doğru yer
Sedye ve battaniye, tatbikatta en çok sorun çıkaran iki kalemdir. Sedye seçerken binanın merdivenlerini ve kapılarını düşünün: Dar ve dönemeçli merdivenlerde uzun, katlanmayan bir sedye dönemez. Çok katlı binalarda yürüyemeyen kişiler için merdivenden inebilen tahliye sandalyesi daha uygundur; planlama için engelli çalışan tahliye planı yazımıza bakın. Sedyenin kayışları, taşıma tutamakları ve katlanma mekanizması her kontrolde denenmelidir.
Battaniyelerde iki farklı ürün karıştırılmamalıdır:
- Isı yalıtım (folyo) battaniyesi: Yaralının vücut ısısını korur; ilkyardım çantasında bulunur.
- Yangın battaniyesi: Küçük yangınları veya giysisi tutuşan bir kişinin üzerindeki alevi boğmak için kullanılır; mutfak, laboratuvar ve sıcak işlerin yapıldığı alanlara yakın asılır.
El feneri, telsiz ve görev yelekleri
Elektrik kesildiğinde kaçış yollarındaki acil aydınlatma devreye girer; ama arama yapan ekip için el feneri ve telsiz ayrıca gerekir. Dikkat edilecek noktalar:
- Şarjlı fenerler ve telsizler şarj ünitesinde tutulur; pilli olanların pilleri ayrı ve tarihli saklanır.
- Telsizlerde hangi ekibin hangi kanalı kullanacağı yazılı bir kanal planıyla belirlenir. Telsiz yoksa, ekip başlarının cep telefonu numaraları güncel listede bulunur.
- Patlayıcı ortam bulunan alanlarda kullanılacak fener ve telsizin bu ortama uygun olması gerekir; bkz. ATEX dokümanı.
- Alarm ve anons düzeniyle uyum için acil durum alarmı ve anons yazımıza bakın.
Görev yelekleri, ekip üyelerinin kalabalıkta ve dumanlı ortamda tanınmasını sağlar. Yeleğin sırtında ekibin adı yazılı olmalı; yüksek görünürlüklü malzeme tercih edilmelidir. Görünürlük sınıfları için yüksek görünürlüklü giysi yazımıza bakın.
Acil durum malzemeleri kontrolü: aylık form
Mevzuat bu malzemeler için bir kontrol sıklığı belirlemez; BYKHY bakım ve korunmayı görevlilere bırakır. Uygulanabilir bir düzen, ayda bir ve her tatbikat veya gerçek kullanımdan sonra yapılan acil durum malzemeleri kontrolüdür. Örnek form:
| Kalem | Kontrol | Uygun / Eksik | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Dolap mührü | Sağlam mı, numarası kayıtla aynı mı? | ||
| Sedye | Kayışlar, tutamaklar, katlanma | ||
| Isı yalıtım battaniyesi | Paket açılmamış, sayı tam | ||
| El fenerleri | Yanıyor mu, pil veya şarj durumu | ||
| Telsizler | Şarjlı mı, çağrı testi yapıldı mı? | ||
| Görev yelekleri | Ekip başına sayı tam, temiz | ||
| Megafon ve düdük | Çalışıyor mu? | ||
| İlkyardım çantası | Eksik ve son kullanma tarihi geçmiş malzeme | ||
| Sayım listesi | Güncel çalışan listesiyle aynı mı? |
Form; kontrol tarihini, kontrol edenin adını ve imzasını, eksiklerin ne zaman tamamlandığını içermelidir. Eksik bir kalem bir sonraki aya bırakılmaz. Kontrol tarihlerini İSG takvimi aracına ekleyebilirsiniz.
SİSTEMER olarak acil durum planı hazırlarken Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde ekip listesiyle ekipman listesini birlikte çıkarıyor, dolap yerlerini tahliye planına işliyor ve destek elemanlarının eğitimini planlıyoruz. Destek elemanı eğitiminin içeriği için destek elemanı eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Acil durum dolabında neler bulunmalı?
Mevzuat sabit bir liste vermez. Genellikle el feneri, görev yelekleri, telsiz veya haberleşme aracı, megafon, düdük, sayım listesi, emniyet şeridi, ilkyardım çantası ve battaniye bulunur. Liste, işyerinin acil durum senaryolarına ve ekiplerin görevlerine göre belirlenir.
Sedye bulundurmak zorunlu mu?
İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği, ilkyardım odalarında sedyelerin kullanıma hazır bulundurulmasını ister. İlkyardım odası olmayan işyerlerinde sedye veya tahliye sandalyesi ihtiyacı risk değerlendirmesi ve acil durum planıyla belirlenir.
Acil durum ekipmanları ne sıklıkla kontrol edilmeli?
Mevzuat bir sıklık belirlemez. Ayda bir kontrol ve her tatbikat veya gerçek kullanımdan sonra ek kontrol, uygulanabilir ve savunulabilir bir düzendir.
Acil durum dolabı kilitli olmalı mı?
Anahtarlı kilit önerilmez; acil anda anahtar bulunamayabilir. Numaralı mühür, dolabın açılıp açılmadığını gösterir ve kolayca açılır.
Senaryolar, destek ekipleri, tahliye krokileri ve yıllık tatbikatla sahada gerçekten işleyen bir acil durum planı.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.