Acil Çıkış ve Yönlendirme İşaretleri Yerleşimi

Acil çıkış işareti hangi kurallara bağlı?

Acil çıkış işareti, duman dolmuş ya da elektriği kesilmiş bir binada insanların çıkışı bulabilmesi için vardır. Bu yüzden değerlendirme “levha asılı mı?” sorusuyla değil, “en kötü koşulda, binanın her noktasından görülüyor mu?” sorusuyla yapılır.

Üç düzenleme birlikte uygulanır:

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) md. 73: Birden fazla çıkışı olan bütün binalarda acil durum yönlendirmesi yapılır ve bina içindeki her noktadan planlanan çıkış yolu acil durum çıkış işaretleriyle gösterilir. Boyut, yükseklik, görülme mesafesi ve çalışma süresi bu maddede sayılarla verilir.
• İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 md. 10: Acil çıkış yolları ve kapıları sağlık ve güvenlik işaretleri mevzuatına uygun işaretlenir, işaretlerin uygun yerlerde ve kalıcı olması sağlanır. Aydınlatılması gereken çıkış yollarında elektrik kesildiğinde ayrı bir enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma bulunur.
• Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği: Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri yeşil zemin üzerine beyaz piktogramla hazırlanır.

BYKHY md. 73’e göre yönlendirme işaretleri normal zamanda kullanılan çıkışlar için “ÇIKIŞ”, acil durumlarda kullanılacak çıkışlar için “ACİL ÇIKIŞ” yazısını içerir. İşaretlerin renk ve şekil kurallarının genel çerçevesini sağlık ve güvenlik işaretleri, kaçış yolu genişliği ve kapı kurallarını kaçış yolu ve acil çıkış kuralları yazımızda anlattık. Bu yazı işaretlerin yerleşimine odaklanır.

Görülme mesafesi: levha boyutu nasıl hesaplanır?

BYKHY md. 73, işaretin görülebileceği en uzak mesafeyi işaret yüksekliğine bağlar:

• Dışarıdan veya kenarından aydınlatılan işaret: azami görülme mesafesi, işaret yüksekliğinin 100 katı.
• İçeriden veya arkadan aydınlatılan (ışıklı) acil yönlendirme ünitesi: azami görülme mesafesi, işaret yüksekliğinin 200 katı.
• İşaret yüksekliği hiçbir durumda 15 cm’den az olamaz.

Bu kurala göre örnek hesaplar:

Uygulamada hesap tersinden yapılır: bir koridorun en uzak noktasından işarete olan mesafeyi ölçün ve işaret yüksekliğini buna göre seçin. Yönetmelik, bu uzaklıktan daha uzak noktalardan erişim için gerektiği kadar ek yönlendirme işareti konulmasını ister. Uzun bir depo koridorunda tek bir büyük levha yerine aralıklı birkaç işaret çoğu zaman daha doğru çözümdür.

Acil çıkış levhası yüksekliği ve yerleşim noktaları

BYKHY md. 73’e göre yönlendirme işaretleri yerden 200 cm ile 240 cm arasında bir yüksekliğe yerleştirilir. Bu aralık, işaretin kalabalığın başları üzerinden görülmesini sağlar.

İşaret konulması gereken tipik noktalar:

1. Her acil çıkış kapısının üstü veya hemen yanı,
2. Kaçış yolunun yön değiştirdiği her köşe ve kavşak,
3. Merdiven girişleri ve merdivenlerde kat geçişleri,
4. Bir noktadan çıkış işaretinin görülmediği uzun koridor ve geniş hacimler,
5. Kaçış yolu üzerinde kişiyi yanlış yöne çekebilecek kapı ve geçişlerin yakını.

Yerleşimde iki kurala daha dikkat edin. Yönetmelik, kaçış yollarında yönlendirme işaretleri dışında kaçış yönü konusunda tereddüt yaratabilecek ışıklı işaret veya nesne bulundurulmasını yasaklar; reklam panoları ve yanıp sönen ekranlar bu açıdan değerlendirilmelidir. Ayrıca yönlendirme işaretleri hem normal hem acil durum aydınlatmasında kaçış yolu üzerindeki bütün erişim noktalarından görülebilir olmalıdır. Depolarda en sık görülen sorun, sonradan kurulan raf veya istiflerin işareti kapatmasıdır.

Yönlendirme okları: yön nasıl doğru gösterilir?

Yönlendirme okları, kişiyi bulunduğu noktadan bir sonraki işarete taşımalıdır. Sahada sık görülen hatalar şunlardır:

• Kapalı kapıya giden ok: Yerleşim değiştiği hâlde güncellenmeyen ok, kişiyi kilitli bir depo kapısına götürür.
• Çelişen oklar: Aynı kavşakta iki işaretin farklı yönü göstermesi.
• Yanlış ok anlamı: Uygulamada yaygın kullanılan TS EN ISO 7010 uyumlu levhalarda yukarıyı gösteren ok “düz ilerleyin” anlamına gelir; aşağı doğru çapraz ok ise merdivenden inişi gösterir. Yukarı oku “üst kata çıkın” diye okuyan bir çalışan yanlış yöne gidebilir; bu anlam eğitimde anlatılmalıdır.
• Kroki ile uyumsuzluk: Duvara asılı tahliye planındaki yol ile oklar aynı çıkışı göstermelidir.

Her yerleşim değişikliğinden sonra okları tahliye planıyla birlikte gözden geçirin. Acil durum planındaki kroki kurallarını acil durum planı nasıl hazırlanır yazımızda anlattık.

Acil çıkış ışıklı levha ve elektrik kesintisi

BYKHY md. 73, yönlendirme işaretlerinin aydınlatılmasını iki yolla tarif eder: md. 72’deki özelliklere sahip acil aydınlatma üniteleriyle dışarıdan aydınlatma veya aynı özelliklere sahip, içeriden aydınlatılan acil durum yönlendirme üniteleri. Elektrik kesildiğinde:

• Acil durum yönlendirmesi en az 60 dakika sürer; kullanıcı yükü 200’den fazlaysa en az 120 dakika olmalıdır.
• Dışarıdan aydınlatılan işaretlerin aydınlığı görülebilen her doğrultuda en az 2 cd/m² ve kontrast oranı en az 0,5 olmalıdır.
• Kaçış yolunun merkez hattında acil durum aydınlatma seviyesi en az 1 lux olmalı ve çalışma süresi sonunda hiçbir noktada 0,5 lux’ün altına düşmemelidir (md. 72).

İşaretler kadar, işaretlere giden yolun da karanlıkta kalmaması gerekir. BYKHY md. 72, acil durum aydınlatmasını bütün kaçış yollarında, asansör ve yürüyen merdivenlerde, yüksek risk oluşturan hareketli makineler ve kimyevi maddeler bulunan atölye ve laboratuvarlarda, elektrik dağıtım ve jeneratör odalarında, pompa istasyonlarında, kapalı otoparklarda, ilk yardım ve emniyet ekipmanının bulunduğu yerlerde, yangın uyarı butonları ile yangın dolaplarının bulunduğu bölümlerde şart koşar. Hastaneler, eğitim amaçlı binalar, oteller, penceresiz binalar ve kullanıcı yükü 200’den fazla olan binalar da bu kapsamdadır. Bir üretim holünde makine aralarındaki geçitler, ışıklı levha görünse bile ayrıca aydınlatılmalıdır.

Acil çıkış ışıklı levha seçerken bataryanın bu süreyi gerçekten sağladığı, kurulumdan yıllar sonra da denenmelidir. Bataryalar zamanla kapasite kaybeder; levha normal elektrikte yanıyor diye kesintide de yanacağı varsayılmaz. Deneme yöntemi ve sıklığı imalatçı talimatına göre belirlenir ve kayda geçirilir.

Fotolüminesan işaret ne zaman işe yarar?

Fotolüminesan işaret, normal aydınlatmada ışık depolayıp karanlıkta bir süre parlayan malzemeden yapılır. Elektrik gerektirmez, ucuzdur ve bakımı kolaydır. Ancak BYKHY md. 73 yönlendirme işaretlerinin aydınlatmasını acil aydınlatma üniteleri veya içten aydınlatılan üniteler üzerinden tarif eder; fotolüminesan malzemeden söz etmez. Bu nedenle fotolüminesan levhaları bu iki çözümün yerine değil, yanında ek önlem olarak planlamanızı öneririz.

Kontrol listesi: işaretleri sahada nasıl denetlersiniz?

Masa başında yapılan kontrol, işaretin karanlıkta görünüp görünmediğini söylemez. Yılda en az bir kez, tercihen tatbikat öncesinde şu kontrolü yapın:

1. Binanın en uzak noktalarından yürüyerek her noktadan bir çıkış işaretinin görüldüğünü doğrulayın.
2. İşaret yüksekliklerini ve montaj yüksekliğini ölçün; en uzak noktaya olan mesafeyle karşılaştırın.
3. Raf, istif, bölme veya asma tavan gibi sonradan eklenen engelleri not edin.
4. Normal aydınlatmayı kontrollü olarak kesin ve ışıklı levhaların ve acil aydınlatmanın devreye girdiğini görün.
5. Okların gösterdiği yol ile duvardaki tahliye planının aynı olduğunu kontrol edin.
6. Bozuk, solmuş veya eksik levhaları listeleyin ve düzeltme tarihini belirleyin.

Kontrol ve tatbikat tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz. Tahliyenin bitiş noktası olan toplanma alanı için toplanma alanı nasıl seçilir yazımıza bakabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde acil durum planı hazırlarken işaret yerleşimini sahada yürüyerek kontrol ediyor, eksikleri krokiyle birlikte raporluyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Acil çıkış levhası kaç cm yükseğe asılır?

BYKHY md. 73’e göre yönlendirme işaretleri yerden 200 cm ile 240 cm arasında bir yüksekliğe yerleştirilir. İşaretin kendi yüksekliği ise en az 15 cm olmalıdır.

Acil çıkış işareti ne kadar uzaktan görülmeli?

Dıştan aydınlatılan işarette işaret yüksekliğinin 100 katı, içten aydınlatılan işarette 200 katı uzaklığa kadar görülebileceği kabul edilir. 15 cm’lik ışıklı bir işaret 30 metreye kadar yeterlidir; daha uzak noktalar için ek işaret konur.

Fotolüminesan levha yeterli mi?

Tek başına önerilmez. BYKHY, yönlendirme işaretlerinin acil aydınlatma üniteleriyle aydınlatılmasını veya içten aydınlatılan ünitelerle sağlanmasını ister. Fotolüminesan levha, özellikle yere yakın yönlendirmede tamamlayıcı olarak kullanılır.

Elektrik kesildiğinde acil çıkış işaretleri ne kadar yanmalı?

En az 60 dakika. Binanın kullanıcı yükü 200 kişiden fazlaysa en az 120 dakika. Bu süre, bataryalar yaşlandıkça düşebileceği için düzenli denenmelidir.