Toplanma Alanı Nasıl Seçilir ve İşaretlenir?

Toplanma alanı mevzuatta nasıl tanımlanır?

Tahliye alarmı çaldığında herkes binadan çıkar. Asıl soru, çıktıktan sonra nereye gidileceği ve içeride kimsenin kalıp kalmadığının nasıl anlaşılacağıdır. Toplanma alanı bu iki sorunun cevabıdır.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 4, toplanma yerini “acil durumların olumsuz sonuçlarından çalışanların etkilenmeyeceği mesafede veya korunakta belirlenmiş güvenli yer” olarak tanımlar. Yönetmeliğin toplanma yeriyle ilgili diğer hükümleri şunlardır:

• Kroki (md. 12): Tahliye planı; kaçış yollarını, toplanma yerlerini ve varsa uyarı sistemlerini gösteren bir kroki içerir. Bu plan, girişlerde ve katlarda görüş seviyesine uygun yükseklikte asılır.
• Bilgilendirme (md. 5): Alt işveren çalışanları, müşteri ve ziyaretçiler ile toplantı veya eğitim için işyerinde bulunanlar da toplanma yerleri hakkında bilgilendirilir.
• Sayım (md. 10): Tahliyeden sonra içeride kalmış olabilecek kişileri belirlemek için sayım dahil gerekli kontroller yapılır.
• Koruma ekibi (md. 11): Sayım işlerini yürütmek koruma ekibinin görevidir.

Yönetmelik toplanma yeri için metre cinsinden bir mesafe vermez; tanım işlevseldir. Bu da seçimi işyerinin kendi koşullarına göre yapmayı ve gerekçesini plana yazmayı gerektirir. Planın genel yapısı için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.

Toplanma yeri seçimi: yedi ölçüt

Toplanma yeri seçimi krokinin üzerinde değil, sahada yürüyerek yapılmalıdır. Aşağıdaki sorulara “evet” diyebiliyorsanız seçtiğiniz yer büyük olasılıkla doğrudur:

1. Bina etkisinin dışında mı? Cephe camı, tabela, kaplama ve çatı malzemesinin düşebileceği bölgenin dışında mı; yangında ısı ve dumandan etkilenmiyor mu?
2. Müdahaleyi engellemiyor mu? İtfaiye aracının yanaşacağı yol, hidrantlar ve itfaiye su verme ağızları toplanan kalabalığın arkasında kalmıyor mu?
3. Trafikten ayrı mı? Forklift yolu, yükleme rampası, servis ve ziyaretçi otoparkıyla kesişmiyor mu; kalabalık araç yoluna taşmadan durabiliyor mu?
4. Rüzgâr yönü düşünüldü mü? Kimyasal yayılım senaryosunda alan rüzgârın altında kalıyorsa kullanılacak ikinci alan belli mi?
5. Herkes sığıyor mu? En kalabalık vardiyada, ziyaretçiler ve alt işveren çalışanlarıyla birlikte?
6. Yol erişilebilir mi? Kaçış kapılarından alana giden yol engelsiz, aydınlatılmış ve tekerlekli sandalyeyle geçilebilir mi?
7. Yedek alan var mı? Birinci alan kullanılamazsa gidilecek ikinci alan belirlendi mi?

Organize sanayi bölgelerinde komşu fabrikaların toplanma alanları birbirine yakın olabilir. Yönetmelik md. 10, yakındaki işyerlerinden ve çevreden gelebilecek olumsuz etkilerin de dikkate alınmasını ister. Komşu tesisin kimyasal tankına veya LPG tankına yakın bir alan, kâğıt üzerinde güvenli görünse de iyi bir seçim değildir.

Toplanma alanı mesafesi: kaç metre olmalı?

En sık sorulan soru budur ve tek bir cevabı yoktur. Toplanma alanı mesafesini acil durumun türü belirler. Planınızda en az şu senaryoları ayrı ayrı düşünün:

Cepheden kaynaklanan riskler için pratik bir başlangıç kontrolü, alanı binanın yüksekliğinden daha yakın bir noktaya koymamaktır. Bu bir mevzuat ölçüsü değildir ve saha değerlendirmesinin yerine geçmez. Kimyasal kullanılan tesislerde görünür bir yere rüzgâr çorabı asmak, koruma ekibinin alan değiştirme kararını hızla vermesini sağlar.

Deprem için ayrı bir not: AFAD’ın belirlediği afet ve acil durum toplanma alanları, geniş çaplı afetlerde halkın gideceği yerlerdir. İşyerinin kendi toplanma alanı ise sayımın yapıldığı ilk noktadır; ikisi karıştırılmamalıdır. Deprem senaryosunun ayrıntıları işyerinde deprem acil durum planı yazımızda.

Acil toplanma alanı işareti ve yönlendirme

Yönetmelik toplanma yerinin krokide gösterilmesini ve işyerindeki kişilerin bilgilendirilmesini ister. Alanın sahada işaretlenmesi bu bilgilendirmenin en pratik ve denetimde en kolay gösterilen yoludur.

• İşaret: Acil toplanma alanı işareti, acil çıkış işaretleri gibi yeşil zemin üzerine beyaz piktogramla hazırlanır. Uygulamada TS EN ISO 7010’daki toplanma noktası işareti (E007) yaygın olarak kullanılır.
• Görünürlük: Levha, kaçış kapılarından çıkan kişinin göreceği yükseklikte ve yönde bir direğe veya duvara asılır. Birden fazla alan varsa numara verilir (Toplanma Alanı 1, 2) ve krokide aynı numara kullanılır.
• Yol: Kaçış kapısından alana uzanan dış yolda, özellikle bina köşelerinde yön okları kullanılır.
• Gece: Gece çalışılan işyerlerinde alan ve alana giden yol aydınlatılır.
• Zemin: Alanın sınırı zemine boyayla çizilebilir. Bölüm sorumlularının duracağı noktalar işaretlenirse sayım hızlanır.

Renk ve şekil kurallarının ayrıntısı için sağlık ve güvenlik işaretleri yazımıza bakabilirsiniz.

Tahliye sonrası sayım: kim, neyle, nasıl?

Tahliye sonrası sayım, toplanma alanının asıl amacıdır. Sayım yapılamazsa kurtarma ekibi içeride kimi arayacağını bilemez, itfaiyeye de doğru bilgi verilemez. Sayımın işlemesi için dört şey hazır olmalıdır:

1. Liste: O anda binada kim var? Vardiya listesi, personel giriş-çıkış (PDKS) kaydı, ziyaretçi defteri ve alt işveren giriş listesi sayımın dayanağıdır. Bu listelere elektrik ve ağ kesildiğinde de ulaşılabilmelidir.
2. Sorumlu: Her bölüm için bir sayım sorumlusu ve yedeği belirlenir. Koruma ekibi bölüm sorumlularından gelen bilgiyi toplar.
3. Yöntem: Bölümler alanda kendi işaretli noktasında toplanır; sorumlu listeden yoklama yapar. “Herkes burada mı?” diye sormak sayım değildir.
4. Bildirim: Eksik kişi varsa adı, son görüldüğü yer ve görevi koruma ekibi tarafından itfaiyeye ve kurtarma ekibine iletilir. Kimse eksik kişiyi aramak için kendi başına binaya geri girmez.

Yönetmelik md. 10, yaşlı, engelli ve gebe çalışanlara tahliye sırasında refakat edilmesini ister. Refakatçinin kim olduğu ve alana kimi getireceği sayım listesinde ayrıca belirtilmelidir. Destek elemanlarının bu konudaki eğitimi için destek elemanı eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.

Ortak binalar ve tatbikatta sınama

Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa acil durum planı ortaklaşa hazırlanır (md. 17). Toplanma alanı ortaksa her işyerine alan içinde ayrı bir bölge ayrılır; aksi hâlde iki firmanın çalışanları birbirine karışır ve sayım uzar. Uygulama örnekleri için ortak binada acil durum planı yazımıza bakabilirsiniz.

Toplanma alanının uygun olup olmadığını en iyi tatbikat gösterir. Tatbikat en geç yılda bir yapılır ve tatbikat formuna işlenir (md. 13). Tatbikatta şunları ölçün:

• Alarmdan son kişinin alana varmasına kadar geçen süre,
• Sayımın tamamlanma süresi ve eksik bildirilen kişi olup olmadığı,
• Kalabalığın itfaiye yolunu veya araç trafiğini kapatıp kapatmadığı,
• Ziyaretçilerin ve alt işveren çalışanlarının alanı bilip bilmediği.

Tatbikatın kurgusu ve senaryo örnekleri acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımızda yer alıyor; tatbikat tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde acil durum planı hazırlarken toplanma alanını sahada birlikte yürüyerek belirliyor, sayım listesini ve işaretleri plana uygun hâle getiriyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Toplanma alanı ile afet toplanma alanı aynı şey mi?

Hayır. İşyerinin toplanma alanı, tahliyeden hemen sonra sayımın yapıldığı ilk güvenli noktadır. AFAD’ın belirlediği afet ve acil durum toplanma alanları ise geniş çaplı afetlerde halkın gideceği yerlerdir. Deprem senaryosunda ikisi plana ayrı ayrı yazılır.

Toplanma alanı binaya ne kadar uzak olmalı?

Mevzuatta sabit bir mesafe yoktur. Alan; cephe düşme bölgesinin, itfaiye çalışma alanının ve olası kimyasal yayılımın dışında olmalıdır. Bina yüksekliğinden daha yakın bir yer seçmemek iyi bir başlangıç kontrolüdür.

Toplanma alanı işareti zorunlu mu?

Yönetmelik, toplanma yerinin tahliye krokisinde gösterilmesini ve çalışanlar ile ziyaretçilerin bilgilendirilmesini ister. Alanın sahada işaretlenmesi bu yükümlülüğü yerine getirmenin en pratik yoludur ve denetimde kolayca gösterilir.

Tahliye sonrası sayım ne kadar sürmeli?

Mevzuat bir süre koymaz. Planınızda hedef bir süre belirleyin ve tatbikatta ölçün. Sayım uzuyorsa sebep çoğunlukla güncel olmayan listeler veya sorumlusu belli olmayan bölümlerdir.