Aynı Binadaki İşyerlerinde Ortak Acil Durum Planı

İş merkezinde acil durum planı: kim, neyi hazırlar?

Bir plazanın beşinci katında muhasebe bürosu, altıncı katında yazılım şirketi, zemin katında bir mağaza ve bodrumda bir spor salonu bulunabilir. Her biri ayrı bir işverendir ve her birinin kendi acil durum planı vardır. Yangın alarmı çaldığında ise hepsi aynı merdivenden iner ve aynı kapıdan çıkar. İş merkezinde acil durum planı, bu iki gerçeği birleştirme işidir: her işyerinin kendi planı ile binanın ortak tahliye düzeni birbirini tamamlamalıdır.

Mevzuat bu iş bölümünü açıkça yapar. 6331 sayılı Kanun md. 23/2’ye göre birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri veya siteler gibi yerlerde İSG koordinasyonu yönetim tarafından sağlanır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 17/2 de bu yerlerde işyerlerince hazırlanan acil durum planlarının koordinasyonunun yönetim tarafından yürütüleceğini söyler. Yani bina yönetimi kiracıların planını onlar adına yazmaz; ama bu planların birbiriyle ve binayla uyumundan sorumludur.

Mevzuatın üç katmanı

Aynı binada birden fazla işveren acil durum yükümlülüklerini paylaştığında hükümler üç ayrı metinde durur. Aşağıdaki tablo, kimin neyi yapacağını özetler:

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 125’e göre kat mülkiyetine tabi binalarda yangın güvenliği sorumluluğunu bina yöneticisi üstlenir. Md. 126 ise içinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı yapılarda söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinin kurulmasını ister. Bu ekipler, kiracı işverenlerin İSG mevzuatına göre görevlendirdiği destek elemanlarından ayrı bir yapıdır; ikisinin görev ve iletişim zinciri tek bir listede birleştirilmezse alarm anında kimin kime bağlı olduğu belirsiz kalır.

Her işverenin kendi planında olması gerekenler

Kiracı işveren, binanın ortak düzeni var diye kendi planından muaf olmaz. Acil Durumlar Yönetmeliği md. 12, planın asgari içeriğini sayar ve bu içerik her işyeri için ayrı hazırlanır:

• İşyerinin unvanı, adresi ve hazırlayanlar; hazırlanma ve geçerlilik tarihi,
• O işyerine özgü acil durumlar: arşiv odasındaki yangın yükü, laboratuvardaki kimyasal, mutfaktaki gaz gibi,
• İşyerinin kendi katını gösteren tahliye planı: acil durum ekipmanı ve ilk yardım malzemesinin yeri, kaçış yolları, toplanma yeri, elektrik ve gaz kesme noktaları,
• Kendi destek elemanlarının ve yedeklerinin adı, görevi ve iletişim bilgisi,
• Bina yönetimiyle ve ulusal ve yerel acil durum kurumlarıyla iletişim bilgileri.

Destek elemanı sayısı tehlike sınıfına göre belirlenir: az tehlikeli bir büroda söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için 50 çalışana kadar en az bir kişi; 10’dan az çalışanı olan işyerinde üç ekip için tek kişi yeterlidir. Ekiplerin eğitimi için destek elemanı eğitimi, planın genel kurgusu için acil durum planı nasıl hazırlanır yazılarımıza bakabilirsiniz.

Aynı katı veya aynı ofis alanını paylaşan işverenler, örneğin ortak çalışma alanında masa kiralayan küçük şirketler, md. 17/1 kapsamında planı ortaklaşa hazırlar. Bu durumda tek bir kat planı, tek bir ekip listesi ve her işverenin imzası yeterli ve daha gerçekçidir.

Bina yönetimi tahliye düzenini nasıl kurar?

Plaza acil durum planı, kiracı planlarının toplamı değil, onların bağlandığı omurgadır. Bina yönetimi tahliye düzeninde en az şu konuları netleştirir:

1. Alarm ve anons. Yangın algılama sistemi hangi bölgeleri kapsıyor, alarm tüm binada mı yoksa kat kat mı çalıyor, anonsu kim yapıyor?
2. Merdiven ve kapılar. Hangi kat hangi merdiveni kullanacak; acil çıkış kapıları dışarı açılıyor mu, kilitli tutuluyor mu? Kartlı geçiş ve turnike sistemlerinin elektrik kesildiğinde ya da alarm anında geçişi engellemediği kontrol edilir.
3. Asansörler. Tahliyede kullanılmayacağı her katta duyurulur; hareket kısıtı olan kişiler için katta bekleme ve yardım düzeni belirlenir.
4. Toplanma alanı. Binadaki tüm işyerlerine aynı alan gösteriliyorsa, alanda her kiracının yeri ayrılır; sayım bu yerlere göre yapılır.
5. Ortak teknik sistemler. Jeneratör, ana elektrik panosu, doğalgaz ana vanası ve yangın pompasının yeri ile bunlara kimin müdahale edeceği yazılır.
6. Ziyaretçiler. Danışmadaki ziyaretçi kaydı, sayımda kullanılabilecek biçimde tutulur.

Koordinasyon dosyası: yönetim ile kiracılar arasında

Koordinasyonun en pratik aracı, bina yönetiminin tuttuğu ve her kiracının katkı verdiği tek bir dosyadır. Dosyada şunlar bulunur:

• Her işyerinin güncel acil durum planından kendi katına ait tahliye planı ve ekip listesi,
• Kat sorumluları ve yedekleri, vardiya veya mesai dışı çalışanlar,
• Özel riskler: sunucu odası, kimyasal deposu, mutfak, yüksek yangın yükü olan arşivler,
• Bina sistemlerinin periyodik kontrol ve bakım kayıtlarının özeti,
• Toplanma alanı yerleşimi ve sayım formu,
• Son tatbikatın formu ve kiracılara düşen düzeltici faaliyetler.

Kiracı değiştiğinde dosya güncellenir. Yeni gelen işyerinin planı, binanın tahliye düzenine uyumlu hâle getirilmeden dosyaya alınmaz. Acil durum planları tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 veya 6 yılda bir ve işyerinde ya da yakın çevresinde planı etkileyen bir değişiklik olduğunda yenilenir (md. 14).

Ortak tatbikat nasıl planlanır?

Acil Durumlar Yönetmeliği md. 13/4’e göre iş merkezleri ve iş hanlarındaki işyerlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonu ile yürütülür. Her işverenin en geç yılda bir yapması gereken tatbikat ile binada yılda en az bir kez yapılacak söndürme ve tahliye tatbikatı, ortak bir tatbikatla birlikte planlanabilir. Önerilen akış:

1. Takvim. Yönetim tarihi en az birkaç hafta önceden duyurur; mesai düzeni farklı kiracılar (mağaza, restoran, büro) için uygun saat seçilir.
2. Senaryo. Yangının hangi katta başladığı, hangi merdivenin kapalı sayılacağı ve kimin yaralı rolü oynayacağı belirlenir.
3. Gözlemciler. Her katta ve toplanma alanında bir gözlemci; kiracıların iş güvenliği uzmanları gözlemci olarak katılabilir.
4. Ölçüm. Alarmdan son kişinin binayı terk etmesine kadar geçen süre, her kiracının sayım süresi ve eksik kişi bildirimi kaydedilir.
5. Değerlendirme. Tek bir ortak rapor hazırlanır; her kiracı kendi tatbikat formunu bu rapora dayanarak doldurur ve kendi düzeltici faaliyetlerini planına işler.

Senaryo ve süre ölçümü için ayrıntılı örnekleri acil durum tatbikatı yazımızda bulabilirsiniz.

Sık görülen boşluklar

• Kopyalanmış kroki. Kiracının planındaki tahliye planı binanın genel krokisinin kopyasıdır; kendi katındaki söndürücü ve dolap yerlerini göstermez.
• Eski ekip listesi. İşten ayrılan destek elemanı listede durur; yerine görevlendirme yapılmamıştır.
• Toplanma alanında karmaşa. Tüm kiracılar aynı noktaya yönlendirilmiş, ama alanda kimin nerede sayım yapacağı belirlenmemiştir.
• Bilgi akmayan tatbikat. Bina tatbikat yapar, kiracılara rapor iletilmez; kiracılar aynı yıl ayrıca kendi tatbikatını belgeleyemez.
• Alt işveren unutulur. Temizlik ve güvenlik hizmeti veren firmaların personeli bina ekiplerinin doğal parçasıdır; görevleri asıl işverenle birlikte netleştirilir. Bu ilişki için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakın.

Acil durum yükümlülüklerine aykırılıkta idari para cezası, yerine getirilmeyen her yükümlülük için 2026 yılı temel tutarıyla 22.194 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay uygulanır; işyeri büyüklüğü ve tehlike sınıfına göre artırım için idari para cezaları aracını kullanabilirsiniz.

Bursa’nın merkez ilçelerindeki iş merkezleri ve plazalarda kiracı işletmelerin acil durum planını, bina yönetiminin ortak düzenine uygun biçimde acil durum planı hizmetimiz kapsamında hazırlıyoruz; uygulamalı eğitim için yangın eğitimi sayfamıza, büro ve mağazalara özgü riskler için ofis ve perakende sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Bina yönetiminin planı varsa kiracının ayrı plan hazırlaması gerekir mi?

Evet. Her işveren kendi işyeri için acil durum planı hazırlamakla yükümlüdür. Bina yönetimi bu planların koordinasyonunu yürütür; kiracının planının yerine geçmez.

Aynı katı paylaşan iki şirket tek plan kullanabilir mi?

Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler, Acil Durumlar Yönetmeliği md. 17/1’e göre planı diğerinin işlerini de dikkate alarak ortaklaşa hazırlar. Ortak plan her iki işverenin sorumluluğunu ve ekiplerini açıkça göstermelidir.

Ortak tatbikat, işverenin yıllık tatbikatı yerine geçer mi?

Tatbikat yönetimin koordinasyonunda yapılmışsa ve her işveren kendi çalışanlarının katılımını, sürelerini ve eksiklerini tatbikat formuna işlemişse, işverenin yıllık tatbikat yükümlülüğünü karşılamak için kullanılabilir. Kayıt tutulmayan bir katılım bu amaca yaramaz.

Kiracı uyarılara uymazsa bina yönetimi ne yapabilir?

6331 md. 23/2’ye göre yönetim, diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler için işvereni uyarır, uyarıya uymayan işvereni Bakanlığa bildirir. Uyarının yazılı ve tarihli olması gerekir.