Kısaca
Alt işveren, kendi çalışanlarının İSG hizmetini, risk değerlendirmesini ve eğitimini kendisi sağlar; asıl işveren ise alt işverenin çalışmalarını denetler, bilgi verir ve koordinasyonu kurar. Risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitim ve İSG kurulu konularında mevzuat görevleri açıkça paylaştırır. Bu paylaşımı sözleşmeye yazmak, kaza sonrasında “bu kimin işiydi?” tartışmasını önler.
Asıl işveren-alt işveren ilişkisi nedir?
Bakım firması, temizlik şirketi, yemekhane işletmecisi, montaj ekibi ya da şantiyedeki elektrik taşeronu: bir işyerinde birden fazla işverenin çalışanı aynı anda bulunduğunda alt işveren İSG sorumluluğu sorusu gündeme gelir. Bu yazıda görevlerin mevzuatta nasıl paylaştırıldığını, nerelerde birlikte sorumluluk doğduğunu ve sözleşmeye neler yazılması gerektiğini anlatıyoruz.
4857 sayılı İş Kanunu md. 2’ye göre asıl işveren-alt işveren ilişkisi, bir işverenden işyerindeki mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve çalışanlarını yalnızca o işyerinde aldığı işte çalıştıran işverenle kurulan ilişkidir. Asıl iş, bu istisna dışında bölünerek alt işverene verilemez; aksi hâlde ilişki muvazaalı sayılabilir ve alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir.
Alt işveren İSG sorumluluğu: her işveren kendi çalışanından sorumludur
6331 sayılı Kanun işvereni “çalışan istihdam eden” kişi olarak tanımlar. Alt işveren de bir işverendir; dolayısıyla 6331’in bütün temel yükümlülükleri ona da uygulanır:
- Kendi çalışanları için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir; gerekiyorsa DSP de görevlendirir.
- Yürüttüğü işler için risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.
- Çalışanlarına İSG eğitimi verir, sağlık gözetimini yaptırır, KKD sağlar.
- Kendi çalışanının iş kazasını kayda alır ve bildirir.
“Alt işveren OSGB” sorusu buradan doğar: alt işveren, İSG hizmetini kendi bünyesinden ya da kendi seçtiği bir OSGB’den sağlar; sözleşme ve görevlendirme alt işverenin kendi adına yapılır ve İSG-KATİP’te onaylanır. Asıl işverenin uzmanı alt işverenin çalışanlarına bakıyor diye alt işverenin görevlendirme yükümlülüğü ortadan kalkmaz.
Asıl işveren ise kendi işyerinin bütününden sorumlu kalır. Mevzuat ona üç rol verir: bilgi vermek, denetlemek ve koordine etmek.
Asıl işveren alt işveren İSG görev paylaşımı
| Konu | Alt işverenin görevi | Asıl işverenin görevi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Yürüttüğü işler için yapar veya yaptırır; bir nüshasını asıl işverene verir | Gerekli bilgi ve belgeleri sağlar; çalışmaları denetler, koordine eder, kendi değerlendirmesiyle bütünleştirir ve uygunsuzlukları izler | RD Yönetmeliği md. 15 |
| Acil durum planı | Kendi çalışma alanı ve yaptığı işlerle sınırlı olarak sorumludur | İşyerinin bütünü için sorumludur; alt işveren çalışanlarını acil durumlar, tahliye ve toplanma yeri konusunda bilgilendirir | Acil Durumlar Yönetmeliği md. 5, 18 |
| İSG eğitimi | Kendi çalışanlarının eğitiminden sorumludur; asıl işvereni bilgilendirir | Eğitim belgelerini kontrol eder; işe başlamadan önce işyerine özgü riskler hakkında bilgi verir | Eğitim Yönetmeliği (2026) md. 22 |
| İSG kurulu | Çalışan sayısına göre kurul kurar veya temsilci atar | Koordinasyonu sağlar; gerekirse ortak kurul kurulur | 6331 md. 22/2 |
| Sağlık raporları | İşe uygunluk raporlarını alır | İşyeri hekimi, alt işveren çalışanlarının raporlarının süresini kontrol eder | Hekim ve DSP Yönetmeliği md. 9 |
| Koordinasyon | Riskleri paylaşır, kurallara uyar | Ortak alandaki riskler için iş birliği ve bilgilendirme | 6331 md. 23 |
İSG kurulu satırı, çalışan sayılarına göre dört ayrı sonuç doğurur. İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 4’e göre altı aydan uzun süren bir ilişkide:
- İkisinin de çalışan sayısı ayrı ayrı 50 ve üzerindeyse her biri kendi kurulunu kurar; koordinasyonu asıl işveren sağlar.
- Yalnızca asıl işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerindeyse kurulu asıl işveren kurar; alt işveren koordinasyon için vekâleten yetkili bir temsilci atar.
- Yalnızca alt işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerindeyse kurulu alt işveren kurar; asıl işveren bu kurula temsilci atar.
- İkisi de ayrı ayrı 50’nin altında ama toplamları 50’yi aşıyorsa, koordinasyonu asıl işveren yürütmek üzere ortak bir kurul oluşturulur.
Tabloda adı geçen düzenlemelerin birincil metinleri: Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Acil Durumlar Yönetmeliği, 2026 Eğitim Yönetmeliği ve Hekim ve DSP Yönetmeliği.
Müteselsil sorumluluk İSG’de ne anlama gelir?
“Taşeron iş güvenliği” konuşulurken en çok sorulan soru, asıl işverenin alt işverenin hatasından sorumlu olup olmadığıdır. Mevzuatta iki ayrı dayanak vardır:
- 4857 md. 2/6: Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu’ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.
- 5510 md. 12: Asıl işveren, sosyal güvenlik kanununun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işverenle birlikte sorumludur.
İSG mevzuatı ise sorumluluğu genel bir “birlikte sorumluluk” cümlesiyle değil, yukarıdaki tablodaki gibi konu konu tanımlar. Bir kazada kusurun nasıl paylaştırılacağına somut olayın koşullarına göre bilirkişi ve mahkeme karar verir. Asıl işverenin pratik dersi şudur: denetim ve koordinasyon görevini yaptığını belgelerle gösteremeyen asıl işveren, alt işverenin sahadaki eksiklerinin sonuçlarından kendini ayıramaz.
Sözleşmeye yazılması gerekenler
Alt işverenle yapılan hizmet veya eser sözleşmesine şu İSG maddelerini koymanızı öneririz:
- İSG hizmeti: Alt işverenin uzman ve hekim görevlendirmesinin İSG-KATİP kaydını işe başlamadan önce ibraz etmesi.
- Risk değerlendirmesi: Yapılacak işe özgü risk değerlendirmesinin bir nüshasının işe başlamadan önce teslimi ve iş değiştikçe güncellenmesi.
- Eğitim ve sağlık: Çalışanların İSG eğitim belgeleri, işe uygunluk raporları ve gerekiyorsa mesleki eğitim belgelerinin listesi.
- Ekipman: Getirilen iş ekipmanlarının periyodik kontrol raporları, kullanılacak kimyasalların güvenlik bilgi formları.
- Saha kuralları: Tesis giriş eğitimine katılım, iş izni gerektiren işler, KKD kuralları ve uyulmaması hâlinde işin durdurulabileceği.
- Bildirim: Kaza, ramak kala ve tehlikeli durumların asıl işverene aynı gün bildirilmesi.
- Koordinasyon: Toplantı sıklığı, iletişim kişileri ve acil durumda kimin neyi yöneteceği.
- Alt alt işveren: İşin bir bölümü başka bir firmaya verilecekse önceden yazılı izin ve aynı şartların ona da uygulanması.
Sahada uygulama: giriş, iş izni ve denetim
Sözleşme ne kadar iyi olursa olsun, sahada uygulanmayan madde denetimde işe yaramaz. Asıl işveren tarafında şu düzeni kurun:
- Giriş kontrolü: Alt işveren çalışanı tesise ilk girişte kısa bir giriş eğitimi alır; eğitim, kimlik ve belge kontrolü kayda geçer.
- İş izni: Sıcak iş, yüksekte çalışma, kapalı alan ve elektrik işleri gibi işler yazılı izinle başlar. Sistemin nasıl kurulacağını iş izin sistemi yazımızda anlattık.
- Denetim: Asıl işverenin uzmanı alt işverenin sahadaki uygulamasını düzenli aralıklarla gözlemler ve bulguları yazılı bildirir.
- Bilgi akışı: Alt işverenin risk değerlendirmesi, asıl işverenin risk değerlendirmesine işlenir; ortak riskler iki tarafın çalışanlarına anlatılır.
Bursa ve çevre illerdeki OSB’lerde bakım duruşları ve yıllık revizyonlar, genellikle birden çok alt işverenin aynı anda sahaya girdiği dönemlerdir; bu dönemler için ayrı bir koordinasyon planı hazırlamak özellikle faydalıdır. Alt işveren çalışanının kazasında bildirimin nasıl yapılacağı ve iş kazası sayılan hâller için iş kazası sayılan haller yazımıza, risk değerlendirmesinin genel adımları için risk değerlendirmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Birden fazla firmanın çalıştığı şantiyeler için inşaat sektörü sayfamız, cezalar için İSG idari para cezaları aracı yol gösterir. İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde alt işveren giriş eğitimini, belge kontrol listesini ve koordinasyon tutanaklarını asıl işveren adına düzenleriz.
Sık Sorulan Sorular
Alt işveren kendi iş güvenliği uzmanını görevlendirmek zorunda mı?
Evet. Alt işveren de 6331 sayılı Kanun’a göre işverendir ve kendi çalışanları için uzman ve hekim görevlendirir. Hizmeti kendi bünyesinden veya seçtiği bir OSGB’den alabilir; asıl işverenin uzmanı bu yükümlülüğü karşılamaz.
Alt işveren çalışanının iş kazasını kim bildirir?
5510 sayılı Kanun md. 13’e göre bildirimi, sigortalıyı çalıştıran işveren yapar; bu durumda alt işverendir. Ancak 5510 md. 12’ye göre asıl işveren, Kanun’un işverene yüklediği yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Bu yüzden kazanın aynı gün asıl işverene de bildirilmesini sözleşmeye yazın.
Asıl işveren alt işverenin risk değerlendirmesini onaylamak zorunda mı?
Yönetmelik “onay” değil, “denetleme ve koordinasyon” görevi verir. Asıl işveren, alt işverenin risk değerlendirmesinin bir nüshasını alır, kendi çalışmasıyla bütünleştirir, tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığını izler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
Temizlik veya yemek firması da alt işveren sayılır mı?
İşyerindeki yardımcı işleri sürekli olarak yürüten bu tür firmalar, 4857 md. 2’deki tanıma uyduğu sürece alt işverendir. Kendi İSG yükümlülüklerini yerine getirir; asıl işveren ise onları acil durum planına, giriş bilgilendirmesine ve koordinasyona dahil eder.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.