İşyerinde Kalp Durması: Temel Yaşam Desteği ve OED

Ani kalp durması: ilk dakikalarda ne olur?

Ani kalp durmasında kalp etkili bir şekilde kan pompalamayı bırakır; kişi birkaç saniye içinde yere yığılır, yanıt vermez ve normal nefes almaz. Ambulans yola çıktığı andan olay yerine ulaşana kadar geçen sürede beyne kan gitmesini sağlayabilecek tek şey, olay yerindeki birinin yaptığı göğüs basısıdır. İşyerinde kalp masajı bu yüzden ilkyardımcının değil, o anda orada bulunan herkesin bilmesi gereken bir beceridir.

Kalp durmasının en sık nedeni olan ritim bozukluklarında ikinci kritik müdahale elektrik şokudur. Taşınabilir otomatik şok cihazı (OED), kalp ritmini kendisi analiz eder ve yalnızca şok gerektiren bir ritim varsa şok verir. Bu yazı önce temel yaşam desteği adımlarını, ardından OED bulunduran işyerlerinde cihazın yeri, bakımı ve kullanıcı eğitimiyle ilgili yapılması gerekenleri anlatır.

İlkyardım uygulamalarını, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitimi almış ilkyardımcılar yapar. Ancak kalp durmasında ilkyardımcıyı beklemek zaman kaybettirir; aşağıdaki adımlar herkes için yazılmıştır ve 112 görevlisi de telefonda yol gösterir.

İşyerinde kalp masajı: temel yaşam desteği adımları

1. Ortamı kontrol edin. Elektrik, hareketli makine veya kimyasal gibi bir tehlike varsa önce onu ortadan kaldırın; makineyi durdurun, enerjiyi kesin.
2. Yanıtı kontrol edin. Kişinin omuzlarına hafifçe dokunun ve yüksek sesle seslenin.
3. Yardım çağırın. Yanıt yoksa yüksek sesle yardım isteyin; bir kişi 112’yi arasın, bir başkası OED’yi getirsin. Tek başınızaysanız telefonu hoparlöre alın.
4. Hava yolunu açın ve solunumu değerlendirin. Baş geriye, çene yukarı pozisyonu verin; en fazla 10 saniye boyunca normal nefes alıp almadığına bakın. Seyrek, hırıltılı “iç çekme” şeklindeki nefes normal değildir.
5. Göğüs basısına başlayın. Normal solunum yoksa kişiyi sert bir zemine sırtüstü yatırın ve hemen göğüs basısına başlayın.
6. 30 basıya 2 solunum uygulayın. Eğitimliyseniz 30 göğüs basısından sonra 2 kurtarıcı solunum verin. Eğitiminiz yoksa veya solunum vermek istemiyorsanız kesintisiz göğüs basısı yapın.
7. OED gelir gelmez kullanın. Basıya ara vermeden cihazı açın ve sesli komutları izleyin.
8. Durmayın. Ambulans ekibi devralana, kişi uyanıp normal nefes almaya başlayana veya tükenene kadar devam edin. Birden fazla kişi varsa yaklaşık her 2 dakikada bir basıyı yapan kişiyi değiştirin.

Göğüs basısı sırasında kaburga kırılması olabilir; bu, basıyı bırakmak için bir neden değildir. Yanlış uygulama korkusuyla hiçbir şey yapmamak, kalp durmasında en büyük hatadır.

OED cihazı kullanımı

OED’ler sesli komutla çalışır ve kullanıcıyı adım adım yönlendirir. 2026 yönetmeliği, cihazların en az Türkçe ve İngilizce sesli komut özelliği taşımasını şart koşar. Kullanım sırası şöyledir:

1. Cihazı açın. Kapağı açınca veya düğmeye basınca cihaz konuşmaya başlar.
2. Göğsü açın ve kurulayın. Islak göğüs kurulanır; yoğun kıl varsa setteki tıraş bıçağıyla ped bölgesi temizlenir.
3. Pedleri yapıştırın. Pedlerin üzerindeki resme göre biri sağ köprücük kemiğinin altına, diğeri sol koltuk altının birkaç santim altına, yan göğüs duvarına yapıştırılır. Göğüste ilaç bandı varsa çıkarılır.
4. Analiz sırasında kimse dokunmasın. Cihaz ritmi analiz ederken basıya ara verilir ve “herkes çekilsin” denir.
5. Şok gerekiyorsa: Yönetmelik işyerlerine konacak cihazların tam otomatik olmasını ister; tam otomatik cihaz şoku kendisi verir ve öncesinde sesli uyarı yapar. Sizin göreviniz, o anda kimsenin hastaya dokunmamasını sağlamaktır. Eski tip yarı otomatik bir cihazda ise şok düğmesine siz basarsınız.
6. Hemen basıya dönün. Şoktan sonra veya cihaz “şok önerilmiyor” dediğinde beklemeden 30:2 ile devam edin. Cihaz yaklaşık 2 dakikada bir yeniden analiz yapar; pedler sökülmez.

Otomatik eksternal defibrilatör işyerinde ne zaman zorunlu?

Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı Hakkında Yönetmelik, 9 Aralık 2025 tarihli ve 33102 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. Yönetmelik kamu kurum ve kuruluşlarını, özel kuruluşları, toplu taşıma araçlarını ve kamusal alanları kapsar. Ek-1’i, OED bulundurulması gereken yerleri üç aşamada sayar. İşyerleriyle ilgili satırlar şunlardır:

Aynı ekte havalimanları, belirli büyüklükteki alışveriş merkezleri, spor tesisleri, konaklama tesisleri ve benzin istasyonları gibi yerler de sayılır. Bu yazının tarihinde 500 ve üzeri eşiği için süre dolmak üzeredir; bu işyerlerinin 2026 sonuna, 200 ve üzeri çalışan bulunduran işyerlerinin ise 2027 sonuna kadar hazırlığını tamamlaması gerekir.

Eşik toplam bordro sayısıyla değil, “aynı kampüste ve aynı anda” bulunan çalışan sayısıyla ifade edilir. Vardiyalı tesislerde bu ifadenin nasıl uygulanacağını işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanıyla birlikte değerlendirin, tereddütte il sağlık müdürlüğüne danışın. Asgari cihaz sayısı ve konumlandırma esaslarını yönetmelik Bakanlığa bırakmıştır (md. 6/3).

OED’nin yeri, işaretlenmesi ve bakım kontrolü

Yönetmeliğin 6. maddesi, cihazın acil durumda en kısa sürede ulaşılabilir, herkesin görebileceği ve ulaşabileceği yükseklikte konumlandırılmasını ister. Cihaz kilitli bir alana veya görüş alanı dışına konulmaz; ısı, nem, toz ve yağmura karşı koruyan, alarmlı, kolay açılan ve fark edilebilir renkte bir dolapta tutulur. Dolabın üzerinde kullanım talimatı bulunur ve cihazın yeri uyarıcı işaretlerle gösterilir.

Bir fabrikada bunu uygulamaya dökerken şu sorulara cevap verin:

• En kalabalık üretim alanından, yemekhaneden ve idari binadan cihaza gidip dönmek ne kadar sürüyor? Tatbikatta bu süreyi ölçün.
• Gece vardiyasında cihazın bulunduğu bina açık mı, güvenlik görevlisi yerini biliyor mu?
• Cihazın yeri acil durum planında ve tahliye krokisinde gösterilmiş mi?
• Yönetmelik, cihazın öncelikle güvenlik personeli gibi eğitimli kullanıcılara yakın olmasını ister; güvenlik kulübesi ile üretim alanı arasındaki mesafe uygun mu?

Cihaz kendi kendini test eder ve durumunu OED-Net’e aktarabilir; yine de sahada düzenli bir göz kontrolü gerekir:

Kontrolleri bir forma işleyin ve İSG takvimi aracımızla son kullanma tarihlerini takip edin. İlkyardım dolabıyla birlikte planlamak için ilkyardım dolabı malzemeleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kullanıcı eğitimi ve tatbikat

Yönetmeliğe göre OED’yi sağlık meslek mensubu, ilkyardımcı ve halktan kurtarıcı kullanabilir. Halktan kurtarıcı; sağlık meslek mensubu olmayan, olay yerinde bulunan ve 112 bünyesindeki sağlık komuta kontrol merkezinin desteğiyle ilkyardım uygulayan kişidir. Yani cihazı kullanmak için belge şartı yoktur, ama eğitim kullanımı hızlandırır.

• İlkyardımcılar: İlkyardım eğitimi temel yaşam desteği ve OED kullanımını kapsar. Belge 3 yıl geçerlidir; güncelleme eğitimi bitişten önceki 3 ay içinde alınır. Ayrıntılar için ilkyardım sertifikası yazımıza bakın.
• Tüm çalışanlar: İşe başlama ve tekrar eğitimlerinde birkaç dakikalık bir uygulama: cihazın yeri, 112’yi arama, göğüs basısına başlama.
• Güvenlik ve vardiya sorumluları: Cihazın yerini, dolabın açılmasını ve ambulansı karşılama noktasını bilir.
• Tatbikat: Yıllık acil durum tatbikatlarından birinde kalp durması senaryosu kullanılır; OED’nin olay yerine ulaşma süresi ölçülür. Senaryo yazımı için acil durum tatbikatı yazımıza bakın.

Her vardiyada yeterli ilkyardımcı bulunması da planın parçasıdır; gece vardiyası için gece vardiyasında acil durum ekipleri yazımız yol gösterir. Bursa’da Nilüfer ve çevresindeki OSB’lerde bulunan büyük üretim tesisleri için cihaz yeri ve vardiya dağılımını birlikte planlamak gerekir. Bu planlama, işyeri hekimliği ve acil durum planı hizmetlerimizin kapsamındadır.

Sık Sorulan Sorular

OED’yi eğitimi olmayan biri kullanabilir mi?

Evet. Yönetmelik, sağlık meslek mensubu ve ilkyardımcının yanında halktan kurtarıcının da OED kullanabileceğini söyler. Cihaz sesli komutla yönlendirir, 112 görevlisi de telefonda destek verir.

OED kaç çalışanlı işyerinde zorunlu?

Aynı kampüste ve aynı anda 500 ve üzeri çalışan bulunduran işyerlerinde 2026 sonuna, 200 ve üzeri olanlarda 2027 sonuna, 100 ve üzeri olanlarda 2028 sonuna kadar OED bulundurulması zorunludur.

OED gereksiz yere şok verir mi?

OED kalp ritmini analiz eder ve yalnızca şok gerektiren bir ritim saptarsa şok verir. Kullanıcının görevi, analiz ve şok sırasında kimsenin hastaya dokunmamasını sağlamak ve şoktan hemen sonra göğüs basısına dönmektir.

Satın alınan OED nereye kaydedilir?

Sağlık Bakanlığının OED-Net sistemine, satın almadan itibaren 30 gün içinde kaydedilir. Kayıtta seri numarası, yerleşim, konum ve kat bilgisi bulunur.