İşe Giriş Sağlık Raporu Nereden Alınır?

Kısa cevap: iki soruya bakın

Yeni işe başlayacak bir adaya “aile hekiminden sağlık raporu alıp gelin” denmesi hâlâ yaygın bir alışkanlık. Oysa işe giriş sağlık raporu nereden alınır sorusunun cevabı, adayın tercihine değil işyerinin iki özelliğine bağlıdır: tehlike sınıfı ve çalışan sayısı. Yanlış yerden alınan rapor, denetimde raporsuz çalıştırma gibi değerlendirilebilir ve tehlikeli işlerde çalışanın işe başlatılmasını hukuken imkânsız kılar.

Kuralın kaynağı 6331 sayılı Kanun’un 15. maddesidir:

Aynı maddenin 2. fıkrası ayrıca şunu söyler: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.

İşe giriş sağlık raporu nereden alınır? Karar tablosu

Bursa’dan iki örnekle düşünelim. Nilüfer’de 12 kişilik bir yazılım ofisi (62.10.00, az tehlikeli) yeni çalışanının raporunu aile hekiminden alabilir. İnegöl’de 30 kişilik bir mobilya atölyesi ise (31.00.01, tehlikeli) çalışan sayısı küçük olsa bile raporu yalnızca işyeri hekiminden almak zorundadır. Sınıfınızdan emin değilseniz tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımıza bakın; çalışan sayısına göre uzman ve hekim yükümlülüğünüzü İSG yükümlülük hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

“İşyeri hekimi” burada, işyerinize İSG-KATİP üzerinden görevlendirilmiş hekimdir: kendi kadronuzdaki hekim ya da hizmet aldığınız OSGB’nin hekimi. Herhangi bir özel sağlık kuruluşunda düzenlenen ve işyeri hekiminden gelmeyen bir rapor, Kanun’un saydığı seçenekler arasında yer almaz.

7538 sayılı Kanun ne değiştirdi?

Aile hekiminden rapor alma imkânı yeni değildir. 2017’de 7033 sayılı Kanun’la bu esneklik 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinden 50’den az çalışanı olanlara genişletilmişti. 15 Ocak 2025’te yürürlüğe giren 7538 sayılı Kanun ise maddenin ikinci cümlesindeki “kamu hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de” ifadesini “ÇASMER’lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da” olarak değiştirdi.

Bu değişiklikle sisteme ÇASMER (çalışan sağlığı merkezi) eklendi. Kanun’daki tanıma göre ÇASMER, Sağlık Bakanlığına bağlı, işyerlerine İSG hizmeti sunmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilen, gerekli donanım ve personele sahip bir birimdir. ÇASMER sağlık raporu da aile hekimi raporu gibi yalnızca 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için işyeri hekimine alternatiftir. İlinizde hizmet veren bir ÇASMER bulunup bulunmadığını il sağlık müdürlüğünden öğrenmeniz gerekir.

Sonuç olarak 7538 sonrasında da temel kural değişmedi: Rapor işyeri hekiminden alınır; istisna, yalnızca küçük ve az tehlikeli işyerleri içindir. Bu işyerlerinin AYM kararından sonraki yükümlülüklerini 50’den az çalışanlı işyerlerinde İSG yazımızda ayrıntılı anlattık.

Aile hekimi raporunun sınırları

İşe giriş raporu aile hekiminden alınabilen bir işyerinde bile raporun işe yaraması için bazı noktalara dikkat etmelisiniz:

• Rapor işe uygunluğu göstermelidir. Genel bir “sağlıklıdır” ibaresi, adayın hangi iş için değerlendirildiğini göstermez. Hekime adayın yapacağı işi ve maruz kalacağı riskleri anlatan kısa bir yazı verin: ekran başında çalışma, ayakta çalışma, yük kaldırma, gece çalışması, sürücülük gibi.
• Hekim işyerini tanımaz. Aile hekimi risk değerlendirmenizi görmemiştir. Bu bilgiyi siz sağlamazsanız, raporun dayandığı muayene işin gerçek risklerini kapsamayabilir.
• Sağlık gözetimi raporla bitmez. Az tehlikeli işyerlerinde periyodik muayene en geç 5 yılda bir yapılır; çocuk, genç ve gebe çalışanlarda bu süre en geç 6 aydır. Takip sorumluluğu işverendedir.
• İş değişikliğinde muayene tekrarlanır. Çalışanın görevi değiştiğinde (örneğin ofisten depoya geçtiğinde) Kanun yeni bir muayene ister; işin tehlike düzeyi değiştiyse raporu kimin vereceği de değişebilir.

Özel durumlar: kendi yürüten işveren, kısa süreli çalışan

Sahada en çok soru gelen üç durum şunlardır:

İSG hizmetini kendisi yürüten işveren. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli bir işyerinde işveren veya vekili, Bakanlık eğitimini tamamlayıp İSG-KATİP’te taahhütname düzenleyerek uzman ve hekim hizmetini kendisi yürütebilir. Ancak Kanun md. 6, işe giriş ve periyodik muayeneleri bu imkânın dışında tutar. Yani muayeneler işverenin üstlendiği hizmetin kapsamına girmez; işveren muayeneyi bir işyeri hekimine, ÇASMER’e, aile hekimine veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucusuna yaptırması gerekir.

Kısa süreli veya mevsimlik çalışan. Kanun, işe giriş muayenesi için çalışma süresine bağlı bir istisna öngörmez. Birkaç haftalığına alınan sezonluk bir çalışan da tehlikeli veya çok tehlikeli bir işte raporsuz başlatılamaz. Yoğun dönem öncesi toplu işe alım yapıyorsanız muayene günlerini hekiminizle önceden planlayın.

Kısıtlama içeren rapor. Hekim çalışanı işe uygun bulup belirli bir kısıtlama getirebilir: ağır yük kaldırmama, yüksekte çalışmama veya gece vardiyasına girmeme gibi. Bu kısıtlamanın vardiya ve görev planına yansıtılması işverenin sorumluluğudur; kısıtlamayı bilmeyen bir ustabaşı, raporu fiilen geçersiz kılar. Raporu özlük dosyasına koymak yeterli değildir, kısıtlamanın ilgili amire iletildiğini de kayda alın.

İşe giriş raporu ücreti kim öder?

Kanun açıktır: md. 15/4’e göre sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklanan her türlü ek maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz. Bu kural raporun kimden alındığına bakmaz. Aday raporu bir kamu sağlık kuruluşundan alırken ücret ödediyse ya da hekimin istediği tetkikler için bir bedel çıktıysa, bu tutar işverenin yükümlülüğüdür. Bedeli maaştan kesmek, işe alım şartı olarak adaya ödetmek veya bordroda “sağlık raporu kesintisi” göstermek Kanun’a aykırıdır.

Sağlık gözetimini yaptırmamak veya işe uygunluk raporu almamak, 2026 yılında çalışan başına 22.194 TL idari para cezasına konu olur. Bu ceza çalışan başına hesaplandığı için işyeri büyüklüğüne ve tehlike sınıfına göre artırılmaz; ama raporsuz her çalışan için ayrı ayrı uygulanır. Diğer tutarları İSG idari para cezaları sayfasında bulabilirsiniz.

İşveren için adım adım rapor süreci

1. Tehlike sınıfını ve çalışan sayısını kontrol edin. Raporu kimden alacağınız buna göre belirlenir.
2. Muayeneyi işe başlama tarihinden önce planlayın. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde rapor gelmeden çalışan işe başlatılamaz; işe alım takviminize muayene ve tetkik süresini ekleyin.
3. Hekime görev tanımını verin. Risk değerlendirmesindeki maruziyetleri (gürültü, toz, kimyasal, yüksekte çalışma, gece vardiyası) açıkça yazın.
4. Tetkiklere hekim karar verir. Gürültü ve toz gibi birkaç kesin kural dışında hangi tetkikin yapılacağını işyeri hekimi riske göre belirler; tetkikleri yetkili laboratuvar ve sağlık kuruluşlarıyla planlarız.
5. Sonucu doğru alın. İşverene, çalışanın işe uygun olup olmadığı ve varsa görevine getirilen kısıtlamalar bildirilir; tanı ve tetkik ayrıntıları gibi sağlık bilgileri gizli tutulur.
6. Kaydı saklayın ve takvimi kurun. Rapor özlük dosyasına girer; periyodik muayene tarihi aynı gün planlanır.
7. İtiraz yolunu bilin. Çalışan veya işveren rapora itiraz edecekse başvuru, Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve verilen karar kesindir.

Muayene sıklıkları ve tetkik kararları için periyodik muayene ve tetkikler yazımıza, az tehlikeli işyerlerinin diğer yükümlülükleri için az tehlikeli işyeri yükümlülükleri rehberine bakabilirsiniz.

Bursa ve çevre illerde işe giriş ve periyodik muayeneleri, işyerinize görevlendirilen hekim aracılığıyla sağlık gözetimi hizmetimiz kapsamında yürütüyoruz; hekim görevlendirmesinin ayrıntıları işyeri hekimliği sayfasında.

Sık Sorulan Sorular

Aile hekiminden alınan işe giriş raporu her işyerinde geçerli mi?

Hayır. Aile hekimi raporu yalnızca 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için Kanun’daki seçenekler arasındadır. Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde, ayrıca 50 ve üzeri çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde rapor işyeri hekiminden alınır.

İşe giriş raporu ücretini kim öder?

İşveren öder. Sağlık gözetiminin maliyeti ve bundan doğan her türlü ek maliyet işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz. Bu kural rapor işyeri hekiminden, ÇASMER’den veya aile hekiminden alınsa da aynıdır.

Rapor gelmeden çalışan işe başlayabilir mi?

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde hayır; Kanun raporsuz işe başlatmayı açıkça yasaklar. Az tehlikeli işlerde de işe giriş muayenesi zorunludur. Muayeneyi işe başlama tarihinden önce planlamak her sınıfta en güvenli yoldur.

İşe giriş raporuna itiraz edilebilir mi?

Evet. Raporlara itiraz, Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir. İtiraz sonuçlanana kadar görev planlaması, mevcut rapordaki sonuca ve kısıtlamalara göre yapılmalıdır.