Kısaca
İş Ekipmanları Yönetmeliği, forkliftlerin kullanıldığı alanlarda trafik kuralları ve hız sınırlarının konulmasını ve uygulanmasını, görevli olmayan yayaların bu alandan uzak tutulmasını ister. İyi bir depo trafik planı yayayı önce mekânda, sonra zamanda ayırır; kalan geçiş noktalarını işaretleme, ayna, durma kuralı ve eğitimle yönetir. Araç yolları sarı veya beyaz şeritle işaretlenir; yaya yolu rengi işletme standardıdır.
Forklift yaya ayrımı neden yazılı bir plan ister?
Sabah vardiyası değişiminde yemekhaneden çıkan on beş kişi, raf koridorunun sonundan kesişen forklift güzergâhını kullanarak üretim holüne yürüyor. Forkliftin önünde iki palet var, sürücünün önü kapalı; koridor köşesinde ayna yok. Bu sahne Bursa ve çevre illerdeki depo ve üretim tesislerinde sık gördüğümüz bir tablodur ve çözümü “dikkatli olun” uyarısı değil, forklift yaya ayrımı üzerine kurulmuş bir trafik planıdır.
Mevzuat üç kaynaktan bu planı ister:
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-II madde 2.2’ye göre kendinden hareketli iş ekipmanının kullanıldığı alanda uygun trafik kuralları ile hız sınırları konulur ve uygulanır. Madde 2.3, görevli olmayan çalışanların bu alanda bulunmasını önleyecek düzenleme yapılmasını; yaya çalışma zorunluysa yayaların zarar görmesini önleyecek tedbirler alınmasını ister. Aynı yönetmelik, sürücünün görüşü kısıtlıysa görüşü iyileştirecek yardımcı araçların kullanılmasını ve hareket hâlindeki ekipmanın kör noktalarına kimsenin yaklaşmamasını da şart koşar.
- İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-I’e göre araç geçiş yolları ile kapılar, yaya yolları, koridorlar ve merdivenler arasında yeterli mesafe bırakılır ve araç yolları açıkça işaretlenir. Araç kapısı yayalar için güvenli değilse yayalar için ayrı geçiş kapısı bulunur.
- Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği Ek-5, trafik yollarının ve tehlikeli yerlerin zeminde nasıl işaretleneceğini belirler.
Depo trafik planı altı adımda
Trafik planı bir kroki, bir kural listesi ve bir eğitim içeriğinden oluşur. Şu sırayla hazırlayın:
- Mevcut akışı gözlemleyin. Bir hafta boyunca farklı vardiyalarda forkliftlerin ve yayaların gerçekte nereden geçtiğini kroki üzerine çizin. Yayaların gittiği yerleri ayrıca işaretleyin: soyunma odası, yemekhane, tuvalet, ofis, mola alanı, otopark kapısı. Planla gerçek arasındaki fark genellikle bu noktalardadır.
- Yayayı forklift alanından çıkarın. Yaya ihtiyaçlarını forklift güzergâhının dışından karşılayın: ayrı yaya kapısı, bina çeperinden dolaşan yürüme koridoru, ofis ve mola alanlarının forklift alanı dışına alınması. Mümkün olan yerde boya yerine fiziksel bariyer kullanın.
- Geçiş noktalarını azaltın ve tasarlayın. Kalan kesişmeleri az sayıda, iyi görünen, iyi aydınlatılmış noktalarda toplayın. Yaya geçidinin iki yanına bariyer koyarak yayayı geçide yönlendirin; forklift tarafına durma çizgisi çizin.
- Kuralları yazın. Hız sınırları, öncelik kuralı, geçitlerde tam duruş, geri manevra, yük görüşü engellediğinde geri geri sürüş ve yaya alanına park yasağı gibi kuralları tek sayfada toplayın.
- Kör köşeleri belirleyin ve önlem alın. Raf sonları, kapı ağızları, kolon arkaları ve rampa çıkışları için ayna, uyarı ışığı veya durma noktası tanımlayın.
- İşaretleyin, eğitin, izleyin. Krokiyi giriş noktalarına asın, işe başlama eğitiminde sahada gösterin ve ayda bir kural ihlali gözlemi yapın.
Yaya yolu çizgisi ve zemin işaretleme renkleri
Zemin işaretlemesinde mevzuatın belirlediği renkler ile işletmenin kendi standardını birbirinden ayırmak gerekir.
| Unsur | Mevzuattaki kural | Uygulama önerisi |
|---|---|---|
| Araç trafik yolu sınırı | Ek-5: zeminin rengi dikkate alınarak sarı ya da beyaz, sürekli veya kesikli şerit; araç ile yakındaki cisim ve yayalar arasında emniyetli mesafe bırakacak şekilde | Tesis genelinde tek renk seçin; kesikli şeridi yalnızca geçilebilir sınırlar için kullanın |
| Engel ve tehlikeli yer (kolon, rampa kenarı, alçak kiriş) | Ek-5: sarı-siyah veya kırmızı-beyaz, yaklaşık 45 derece açılı, eşit büyüklükte şeritler | Kolon koruyucularını aynı desenle boyayın |
| Yaya yolu | Ayrı bir renk belirlenmemiştir; Bina Yönetmeliği yolların açıkça işaretlenmesini ister | Trafik çizgisinden farklı bir renk veya desen ile yaya sembolü; mümkünse bariyerle ayrılmış koridor |
| Yaya geçidi | Ayrı bir kural yoktur | Zebra çizgi, forklift tarafında durma çizgisi, geçit başında “dur-bak” işareti |
| İstif ve palet bırakma alanı | Ayrı bir kural yoktur | Köşe işaretleriyle sınırlanmış alan; yol şeridine taşmayacak şekilde |
Yaya yolu çizgisi için hangi rengi seçerseniz seçin, renklerin anlamını trafik planına yazın ve tüm tesiste aynı tutun. Bir holde yeşil yaya yolunu, diğerinde sarı araç yolunu ifade eden karma uygulamalar, özellikle yeni ve geçici çalışanlar için karışıklık yaratır.
Boya bir uyarıdır, engel değildir. Yayaların sürekli yürüdüğü ana koridorlarda, forkliftin dönüş yarıçapının yaya yoluna taştığı noktalarda ve kapı ağızlarında fiziksel bariyer, işaretlemeden çok daha etkilidir.
Forklift hız sınırı nasıl belirlenir?
Yönetmelik hız sınırı konulmasını zorunlu tutar ama bir sayı vermez. Sınır, risk değerlendirmesiyle alan bazında belirlenir. Karar verirken şu sorulara bakın:
- Alanda yaya trafiği var mı, ne yoğunlukta?
- Zemin kaygan, eğimli veya bozuk mu; rampa var mı?
- Taşınan yük sürücünün görüşünü kapatıyor mu, yük yüksek mi kaldırılıyor?
- Koridor genişliği ve dönüş noktalarındaki görüş mesafesi ne kadar?
Pratik bir yaklaşım, iki ya da üç bölge tanımlamaktır: yaya geçitleri, kapı ağızları ve yükleme alanlarında yürüme hızına yakın bir sınır; yayasız, geniş ana koridorlarda daha yüksek ama yine sabit bir sınır. Belirlediğiniz değer forkliftin hız sınırlayıcısıyla ayarlanabilir olmalı, bölge girişlerinde tabelayla duyurulmalı ve sürücü eğitiminde anlatılmalıdır. Hız sınırının uygulanıp uygulanmadığını vardiya amirinin gözlemi veya araç üzerindeki kayıt sistemleriyle izleyin.
Forkliftin kendisinin uygunluğu da planın parçasıdır: Operatörün günlük kontrolü için forklift operatörü günlük kontrol yazımıza, forklift ve transpaletin en geç yılda bir yapılan periyodik kontrolü için periyodik kontrol süreleri rehberine bakın; kontrol tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz.
Kör köşe aynası ve diğer görüş önlemleri
Raf sonları ve kapı ağızları, forklift-yaya çarpışmalarının tipik noktalarıdır. Bu noktalarda önlemleri birlikte kullanın:
- Kör köşe aynası: Dışbükey ayna, hem sürücünün hem yayanın görebileceği yüksekliğe ve açıya takılır. Kirli, çizik veya açısı bozulmuş ayna işe yaramaz; aynaları haftalık kontrol listesine ekleyin.
- Durma noktası: Ayna tek başına yeterli değildir. Raf sonundan ana koridora çıkışta forklift için tam duruş kuralı koyun ve zemine durma çizgisi çizin.
- Uyarı ışıkları ve sesli ikaz: Forkliftin önüne veya arkasına zemine ışık yansıtan uyarı lambaları, yayaya aracın yaklaştığını önceden gösterir. Geri manevra ikazı, kalabalık alanlarda tek başına ayırt edilemeyebilir.
- Aydınlatma: Kapı ağzında dış ortamdan içeri girerken göz uyum sağlayana kadar görüş düşer; kapı çevresindeki aydınlatmayı artırın.
- Yük görüşü: Yük önü kapatıyorsa sürücü geri geri sürer veya bir yönlendirici kullanılır.
Plan kontrol listesi
Trafik planınızı hazırladıktan sonra şu sorularla sınayın:
- Yayaların gittiği her hedefe forklift alanına girmeden ulaşılabiliyor mu?
- Araç kapısının yanında ayrı ve işaretli bir yaya kapısı var mı?
- Geçiş noktaları sayılı, aydınlatılmış ve bariyerle yönlendirilmiş mi?
- Her bölgenin hız sınırı yazılı, tabelalı ve forkliftlere ayarlı mı?
- Raf sonu ve kapı ağızlarında ayna ve durma çizgisi var mı?
- İstif ve paletler yol şeritlerine taşıyor mu?
- Ziyaretçiler, tedarikçi şoförleri ve geçici işçiler kroki ve kurallarla karşılanıyor mu?
- Son ay içinde forklift-yaya ramak kala olayı kaydedildi mi, kroki buna göre güncellendi mi?
Kontrol listesinin bulguları risk değerlendirmesine işlenmelidir; ramak kala bir olay, plan değişikliği veya yeni bir raf düzeni, değerlendirmenin güncellenmesi için yeterli nedendir. Genel adımlar için risk değerlendirmesi nasıl yapılır yazımıza bakın.
Lojistik ve depo işletmelerinde trafik krokisini sahada hazırlamak, geçiş noktalarını belirlemek ve kuralları eğitime dönüştürmek iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin bir parçasıdır; bulgular risk değerlendirmesi dokümanına aksiyon olarak işlenir. Liman ve serbest bölge çevresindeki depolarıyla Gemlik de hizmet bölgemiz içindedir.
Sık Sorulan Sorular
Forklift yolu ile yaya yolu arasında ne kadar mesafe olmalı?
Mevzuat “yeterli mesafe” ve “emniyetli mesafe” der, sabit bir sayı vermez. Mesafeyi forkliftin genişliği, yükün taşma payı, dönüş yarıçapı ve yaya yoğunluğuna göre risk değerlendirmesiyle belirleyin. Mesafe sağlanamıyorsa fiziksel bariyer kullanın.
Yaya yolu çizgisi hangi renkte olmalı?
Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği, araç trafik yollarının sarı ya da beyaz şeritle işaretlenmesini ister; yaya yolu için ayrı bir renk belirlemez. Araç yolu çizgisinden ayırt edilebilen bir renk veya desen seçin ve anlamını trafik planına yazın.
Forklift hız sınırı kaç olmalı?
Yönetmelikte bir sayı yoktur; hız sınırı konulması ve uygulanması zorunludur. Sınırı yaya yoğunluğu, zemin, görüş ve yük durumuna göre alan bazında belirleyin, forkliftin hız sınırlayıcısıyla ayarlayın ve uygulanmasını izleyin.
Kör köşe aynası takmak yeterli mi?
Hayır. Ayna, görüşü iyileştiren yardımcı bir araçtır. Raf sonu ve kapı ağızlarında tam duruş kuralı, uygun hız, aydınlatma ve mümkünse yaya ile forkliftin bariyerle ayrılmasıyla birlikte kullanıldığında etkili olur.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.