Kısaca
Halk eğitim merkezi iş birliğiyle açılan kurslar; modül seçimi, e-Yaygın kaydı, devam takibi, sınav ve kurs bitirme belgesi aşamalarından geçer. Devamsızlık kurs veya modül süresinin beşte birini aşarsa belge düzenlenmez. İşverenin işi, doğru çalışanı doğru modüle yazdırmak, vardiyayı kursa göre kurmak ve belgeyi işe başlamadan önce özlük dosyasına koymaktır.
Halk eğitim merkezi mesleki eğitim kursu hangi ihtiyacı karşılar?
Mesleki eğitim zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyen çalışan çalıştırılamaz (6331 sayılı Kanun md. 17/3). Diploması, ustalık belgesi ya da MYK belgesi olmayan deneyimli çalışanlar için en uygulanabilir yol çoğu zaman bir halk eğitim merkezi mesleki eğitim kursudur. Mesleki eğitim yönetmeliği, MEB onaylı kurs belgelerini geçerli belgeler arasında sayar.
Bu yazı, kursun işverenin masasından nasıl yürüdüğünü anlatır: modülü nasıl seçeceğinizi, kaydın nasıl yapıldığını, devamın nasıl izlendiğini, sınavı ve belgenin özlük dosyasına girişini. Hangi işlerin kapsamda olduğunu mesleki eğitim zorunlu meslekler listesi, belge türlerinin farkını mesleki eğitim belgesi zorunluluğu yazımızda bulabilirsiniz.
HEM iş birliği kursunun aşamaları bir bakışta
Halk eğitimi merkezlerinin kurs işleyişi Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği ile düzenlenir; yönetmelik en son 16.10.2024 tarihli değişiklikle güncellenmiştir. Bir işletmeyle birlikte açılan kursta görev paylaşımı kabaca şöyledir:
| Aşama | Kim yürütür? | İşverenin yapacağı | Dayanak (HBÖ Yön.) |
|---|---|---|---|
| İş birliği belgesi | Millî eğitim müdürlüğü, valilik onayıyla | Kurs ihtiyacını, yeri ve gider paylaşımını netleştirmek | md. 57/2, 57/11 |
| Kurs yerinin uygunluğu | HEM müdürü başkanlığında komisyon | Derslik ve uygulama alanını hazır etmek | md. 56/2 |
| Kayıt | e-Yaygın sistemi | Çalışan listesini ve belgeleri toplamak | md. 43 |
| Eğitim ve devam | Görevlendirilen eğitici | Vardiyayı kurs saatlerine göre planlamak | md. 44, 69 |
| Sınav | Ders öğretmeni veya eğitici | Sınav gününü üretimden ayırmak | md. 72 |
| Belge | HEM, e-Yaygın ve e-Devlet | Belgeyi özlük dosyasına koymak | md. 57/10, 83 |
İş birliği kapsamında açılan kurslarda izleme, değerlendirme, denetim, eğitim programı ve belge düzenleme yetkisi halk eğitim merkezindedir ve başka kuruma devredilemez (md. 57/8). Kursiyerlerden kurs ücreti adı altında ücret istenemez (md. 57/3); eğitim giderlerinin hangi tarafça karşılanacağı iş birliği belgesinde açıkça yazılır (md. 57/11).
1. adım: Çalışan listesi ve modül seçimi
Kurs, bir ihtiyaç listesiyle başlar. Her çalışan için şu üç soruyu cevaplayın:
- Fiilen yaptığı iş, mesleki eğitim yönetmeliğinin Ek-1 listesinde var mı? Belirleyici olan unvan değil, sahadaki iştir.
- Elinde işine uygun geçerli bir belge var mı? Diploma, ustalık belgesi, MYK belgesi veya önceki bir kurs belgesi varsa yeni kurs gerekmez.
- Yaptığı iş MYK zorunluluğu olan bir meslek mi? Öyleyse kurs yerine MYK belgesine yönelin.
Kalan çalışanları işe göre gruplayın: kaynak yapanlar, talaşlı imalat tezgâhında çalışanlar, ağaç işleme makinesi kullananlar, depoda yükleme ve boşaltma yapanlar gibi. Her grup için seçilecek modül, işletmenin üretim konusuyla eşleşmelidir. MEB onaylı 40 saatlik kurs modülleri bu eşleştirmeyle seçilir.
Grup büyüklüğünü de baştan hesaplayın. Bir programın açılabilmesi için en az 12 kişilik grup gerekir (md. 45/1). Kurs işyerinde açılacaksa, iş yerinde en az 20 çalışan bulunması şartı vardır (md. 56/4). Bu sayılara ulaşamayan küçük işletmeler, çalışanlarını HEM’de veya başka bir kurs yerinde açılan aynı programa yönlendirebilir.
2. adım: Kurs yeri, takvim ve e-Yaygın kaydı
İşyerinde mesleki eğitim kursu açılacaksa, bina ve tesisin fiziki şartlar, güvenlik, sağlık, aydınlatma ve programa uygun donanım bakımından uygunluğunu HEM müdürünün başkanlığındaki bir komisyon inceler; uygunluk rapora bağlanır ve kurs millî eğitim müdürünün onayıyla açılır (md. 56/2). Kurs yerine, kursun halk eğitim merkezince düzenlendiğini belirten bir tabela asılır (md. 56/5). Uygulama derslerinde kullanılacak makinelerin koruyucuları, acil durdurma düğmeleri ve periyodik kontrolleri eğitimden önce tamamlanmış olmalıdır.
Takvimi kurarken ders saati kurallarını bilin: bir ders saati 40 dakikadır, dersler arası dinlenme 10 dakikadan, öğle arası 45 dakikadan az olamaz; kurslar günde en az 2, en fazla 8 saat olarak 07.00–22.00 arasında planlanır (md. 69). 40 saatlik bir modül, günde 4 ders saatiyle iki haftalık bir takvime yayılabilir; vardiyalı işletmelerde aynı modülü iki ayrı grupla yürütmek üretimi daha az aksatır.
Kayıt e-Yaygın sistemi üzerinden yapılır (md. 43/5). Kayıtta kimlik bilgisi, programın özelliğine göre öğrenim belgesi ve gerektiğinde sağlık raporu istenir (md. 43/1). Kayıt, kurs süresinin beşte birini geçmemek şartıyla kursun başladığı tarihten itibaren 10 gün içinde yapılmalıdır; geç kaydolan kişinin kaçırdığı süre devamsızlığına sayılır (md. 44/1). Aynı kişi, ders saatleri çakışmamak şartıyla aynı anda en fazla iki kursa kayıt yaptırabilir (md. 43/7).
Eğitim süresi konusunda da bir kural var: 6331 sayılı Kanun’un 17. maddesi kapsamındaki eğitimlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır (md. 17/7). Kursu mesai dışına koyacaksanız fazla çalışma hesabını önceden yapın.
3. adım: Devam takibi
Belgeyi en sık kaybettiren konu devamsızlıktır. Modüler olmayan kurslarda devamsızlık kurs süresinin beşte birini geçerse kursiyer devamsız ve başarısız sayılır; modüler kurslarda bu sınır her modül için ayrı ayrı uygulanır (md. 44/3). Devamsız veya başarısız olunan modül varsa kurs bitirme belgesi düzenlenmez, kursiyere bir puan döküm çizelgesi verilir; eksik modül tamamlanınca belge düzenlenir (md. 44/2).
40 saatlik bir modülde bu sınır 8 saattir. Pratikte bu, iki günlük bir izin ya da vardiya değişikliğinin belgeyi riske atabileceği anlamına gelir. Şunları yapın:
- Kurs günlerini vardiya planına işleyin; kursiyerleri o günlerde fazla mesaiye yazmayın.
- Yıllık izin taleplerini kurs takvimiyle birlikte değerlendirin.
- Eğiticiden haftalık yoklama özeti isteyin; sınıra yaklaşan kişiyi erkenden konuşun.
- Üretim bir kursiyeri zorunlu olarak çekiyorsa, eksik dersin nasıl telafi edileceğini HEM ile önceden görüşün.
4. adım: Sınav ve değerlendirme
Başarı, programın özelliğine göre yazılı veya uygulamalı sınavlarla, varsa ödev ya da projelerle ölçülür; modüler programlarda her modülün sonunda değerlendirme yapılır ve 100 üzerinden 50’nin altı “geçmez” sayılır (md. 72/2, 72/3, 72/7). Kursa düzenli devam ettiği hâlde sınavda başarısız olan veya geçerli mazeretle sınava giremeyen kursiyer, aynı kursa yeniden devam etmeden iki yıl içinde üç kez sınava girebilir (md. 72/10).
Uygulamalı sınav için işyerinizdeki makinelerin kullanılacağı durumlar olabilir. O gün makineyi üretimden ayırın, sınav alanını işaretleyin ve kişisel koruyucu donanımları hazır tutun. Sınav da bir çalışma faaliyetidir; işe özgü riskler aynen geçerlidir.
5. adım: Mesleki eğitim kurs belgesi ve özlük dosyası
İş birliği belgesiyle açılan kurslarda kurs bitirme belgesini iş birliği yapılan kurum temsilcisi ile HEM müdürü birlikte imzalar (md. 57/10). Belge işlemleri e-Yaygın üzerinden tamamlanır ve belgelerin e-Devlet üzerinden verilmesi esastır (md. 83/2). Çalışandan belgenin e-Devlet çıktısını isteyin.
Mesleki eğitim yönetmeliği, belgenin bir örneğinin çalışanın özlük dosyasında saklanmasını ve istendiğinde yetkililere gösterilmesini ister. Belgeyi aldıktan sonra şu kayıtları güncelleyin:
- Görev-belge matrisi: Çalışan, fiilen yaptığı iş, Ek-1 satırı, belge türü, belge tarihi.
- İşe yerleştirme: Belgesi gelmeyen kişi o işte çalıştırılmaz; geçici olarak kapsam dışı bir işte görevlendirilir.
- Görev değişikliği: Depodan kaynak bölümüne geçen çalışanın yeni işine uygun belgesi olmalıdır.
SİSTEMER Mesleki Eğitim Merkezi ile süreç
SİSTEMER Mesleki Eğitim Merkezi, Halk Eğitim Merkezleri ile işbirliği protokolü çerçevesinde MEB onaylı, 40 saatlik modüller düzenler. Modüller, işletmenin üretim konusuna göre işletmeyle birlikte seçilir. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde süreci genellikle şu sırayla yürütürüz: çalışanları Ek-1 satırlarıyla eşleştirme, belgesi olanları ve MYK zorunluluğu olanları ayıklama, kalan ihtiyaca göre modül ve grup planı, ardından kayıt, devam takibi ve belgelerin özlük dosyasına işlenmesi. Ayrıntılar için mesleki eğitim sayfamıza bakabilirsiniz.
Belgesiz çalıştırmanın idari para cezası çalışan başına uygulanır; 2026 tutarları için İSG idari para cezaları aracını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Halk eğitim merkezi kursu işyerimizde açılabilir mi?
Evet, ancak iş yerinde en az 20 çalışan bulunması şartı vardır ve kurs yerinin uygunluğu HEM komisyonunca incelenip rapora bağlanır. Bir programın açılması için de en az 12 kişilik grup gerekir. Bu sayılara ulaşamıyorsanız çalışanlarınızı HEM’de açılan programa yönlendirebilirsiniz.
Kaç saat devamsızlık belgeyi riske atar?
Devamsızlık kurs süresinin beşte birini geçerse kursiyer başarısız sayılır; modüler kurslarda sınır her modül için ayrıdır. 40 saatlik bir modülde bu sınır 8 saattir.
Kurs belgesi ne zaman özlük dosyasına girmeli?
Mesleki eğitim, işe alınmadan önce tamamlanmalıdır. Belgesi henüz gelmemiş çalışan, Ek-1’deki işte çalıştırılmamalıdır. Belgenin e-Devlet çıktısının bir örneğini özlük dosyasında saklayın.
Sınavda başarısız olan çalışan kursu baştan mı almalı?
Kursa düzenli devam ettiyse hayır. Aynı kursa yeniden devam etmeden iki yıl içinde üç kez sınava girme hakkı vardır. Devamsızlıktan başarısız sayılan kişi için ise eksik modülün tamamlanması gerekir.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işler için pozisyon bazında belge kontrolü ve MEB onaylı 40 saatlik mesleki eğitim modülleri.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.