Ustabaşı ve Yöneticiler İçin İSG Eğitimi

Yöneticiler için İSG eğitimi neden ayrı planlanmalı?

Yeni başlayan bir operatör, makinenin kapağını açık bırakarak çalışmanın daha hızlı olduğunu ilk gün ustabaşından öğrenir; iki saatlik işe başlama eğitiminde anlatılanı değil. Sahada hangi kuralın gerçekten geçerli olduğunu, o vardiyayı yöneten kişinin ne yaptığı ve neye göz yumduğu belirler. Yöneticiler için İSG eğitimi bu yüzden çalışan eğitiminin bir tekrarı değil, ayrı bir yetkinlik eğitimidir.

Mevzuat açısından tablo şöyledir:

• 6331 sayılı Kanun md. 3’e göre çalışan, statüsüne bakılmaksızın işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir. Ustabaşı, vardiya amiri ve müdür de çalışandır; temel eğitim ve tekrar eğitimi onlar için de zorunludur.
• 2 Nisan 2026’da yayımlanan Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, yöneticiler için ayrı bir eğitim programı veya süre tanımlamaz.

Bu yazıdaki program bu nedenle yasal bir zorunluluk değil, temel eğitime ek olarak önerdiğimiz bir yapıdır. Temel eğitimin yerine geçmez.

Ustabaşı iş güvenliği rolü: beş günlük görev

Ustabaşı iş güvenliği sorumluluğunu soyut ifadeler yerine her vardiya tekrarlanan işlere dönüştürün:

1. Vardiya başı kontrol: Koruyucular yerinde mi, acil durdurma çalışıyor mu, kaçış yolları açık mı, KKD eksiği var mı? Beş dakikalık bir tur.
2. İş başı konuşması: O günün işine özgü bir riski ve önlemini 5–10 dakikada konuşmak. Yöntemi iş başı konuşması yazımızda anlattık.
3. Sapmaya müdahale: Güvensiz bir davranışı gördüğünde durdurmak, nedenini sormak ve doğru yöntemi göstermek; gerekirse işi durdurmak.
4. Olay ve ramak kala bildirimi: Kaza, ramak kala ve tehlikeli durumları aynı vardiyada kayda geçirmek ve bildirenin cezalandırılmadığını göstermek.
5. Yeni çalışanı sahaya alıştırma: İşe başlama eğitimini vermek veya pekiştirmek, ilk haftalarda yeni çalışanı yakından izlemek.

Bu beş görev, yöneticinin görev tanımına yazılmalı ve yapılıp yapılmadığı izlenmelidir. Yazılı olmayan görev, üretim baskısı arttığında ilk bırakılan iştir.

Vardiya amiri İSG sorumluluğu: yetki ile sorumluluk birlikte

Vardiya amiri İSG sorumluluğu, amire işi durdurma yetkisi verilmeden konuşulamaz. Görev tanımında şu üç yetki açık olmalıdır:

• Koruyucusu olmayan veya arızalı bir ekipmanın çalıştırılmasını durdurmak.
• Gerekli iş izni, kilitleme veya KKD olmadan işin başlamasına izin vermemek.
• Ciddi ve yakın bir tehlike karşısında çalışanın çalışmaktan kaçınma hakkını kullandığında, bunu baskıyla değil, tehlikenin giderilmesiyle karşılamak.

İşveren adına hareket eden ve işin yönetiminde görev alan kişilerin hukuki konumunu işveren vekilinin İSG sorumluluğu yazımızda ele aldık. Eğitimde bu konu korku yaratmak için değil, yöneticinin talimatlarının sonuç doğurduğunu göstermek için anlatılmalıdır.

Önerilen program: modüller ve süreler

Aşağıdaki program yaklaşık 8 saattir; bir güne sıkıştırmak yerine iki yarım güne bölüp aradaki haftayı saha uygulamasına ayırmak daha iyi sonuç verir. Süreler öneridir; işletmenin tehlike sınıfına ve sürecine göre uyarlanır.

Vardiya devrinde açık iş izinlerinin nasıl aktarılacağı için iş izni ve vardiya devri, ramak kala kayıtları için ramak kala bildirim sistemi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Liderlik İSG eğitimi nasıl verilir?

Liderlik İSG eğitimi sınıfta slayt okumakla verilmez. Şu yöntemler sahada karşılığını bulur:

• Kendi olaylarınızla çalışın. İşletmenin son bir yıldaki ramak kala ve kaza kayıtlarından, kişileri tanınmayacak hâle getirilmiş iki üç vaka seçin; “ustabaşı olarak o gün ne yapardınız?” sorusunu tartışın.
• Rol canlandırma yapın. Kapağı açık çalışan deneyimli bir operatöre nasıl yaklaşılır, üretim müdürü “bu sipariş yetişmeli” dediğinde ne söylenir? Bu konuşmaları prova etmek, gerçek anda doğru cümleyi bulmayı kolaylaştırır.
• Sahada gösterin. Kontrol kartını eğitmenle birlikte bir kez doldurmak, on sayfa anlatımdan etkilidir. Yöntem önerileri için uygulamalı İSG eğitimi yöntemleri yazımıza bakın.
• Üst yönetimi dahil edin. Programın ilk oturumunu genel müdür veya fabrika müdürünün açması, mesajın “İSG biriminin işi” olarak algılanmasını önler.

Saha yöneticisi eğitimi için günlük kontrol kartı

Saha yöneticisi eğitimi sonunda her katılımcıya kendi alanına uyarlanmış bir kart verin. Örnek maddeler:

• Koruyucular ve kapak kilitleri yerinde ve çalışıyor mu?
• Acil durdurma butonları erişilebilir mi?
• Kaçış yolları, yangın dolapları ve söndürücülerin önü açık mı?
• Bugün açık iş izni var mı; kapsamı ve süresi uygun mu?
• Yeni, geçici veya alt işveren çalışanı var mı; işe başlama eğitimini aldı mı?
• Önceki vardiyadan devreden bir uygunsuzluk veya arıza var mı?

Yönetici programlarında sık yapılan hatalar

Aynı içerik iki işletmede çok farklı sonuç verebilir. Fark çoğu zaman şu hatalardan doğar:

• Programı yalnızca yeni atananlara vermek. Yirmi yıllık ustabaşı, kuralları en iyi bilen ama alışkanlıkları en zor değişen kişidir. Deneyimli yöneticileri programın dışında bırakmak, yeni yöneticinin öğrendiğini sahada yalnız savunmasına yol açar.
• Yetki vermeden sorumluluk yüklemek. İşi durdurma yetkisi yazılı olmayan bir amir, sipariş baskısı altında durdurma kararı veremez. Eğitimden önce görev tanımını güncelleyin.
• Bildirimi cezayla karşılamak. Ramak kala bildiren çalışan ilk hafta azar işitirse bildirim akışı durur. Yöneticiye bildirimin nasıl karşılanacağını ayrıca öğretin.
• Kontrol kartını kâğıt işine çevirmek. Kart doldurulup dosyaya kalkıyorsa amaç kaybolmuştur. Kartta işaretlenen her eksik, sorumlusu ve tarihi olan bir aksiyona dönmeli; aksiyonun kapandığını ustabaşı da görmelidir.
• Üretim hedefleriyle çelişen mesaj vermek. Toplantıda “önce güvenlik” denip prim yalnızca adetle ölçülüyorsa, ustabaşı hangi mesajın gerçek olduğunu kısa sürede anlar.

Etkinliği nasıl ölçersiniz?

Programın sonunda yazılı sınav yapabilirsiniz, ama asıl ölçü sahadadır. Eğitimden önce ve sonra şu göstergeleri karşılaştırın:

• Yapılan iş başı konuşması sayısı ve konuşmalara katılım,
• Ramak kala bildirim sayısı (başlangıçta artması, bildirimin güven kazandığını gösterebilir),
• Saha turlarında tespit edilen ve aynı hafta kapanan uygunsuzluk oranı,
• Rastgele saha gözlemlerinde KKD ve koruyucu uyumu.

Bu göstergelerin nasıl kurulacağını İSG eğitimi etkinliğini ölçme yazımızda anlattık. Program, yıllık eğitim programına bir satır olarak eklenir; tazeleme oturumlarını İSG takvimi ile planlayabilirsiniz.

Yönetici programını işletmenin süreçlerine ve kendi olay kayıtlarına göre hazırlamak, İSG eğitimleri hizmetimiz kapsamında Bursa ve çevre illerdeki işletmelerle birlikte yürüttüğümüz bir çalışmadır.

Sık Sorulan Sorular

Yöneticilere ayrı İSG eğitimi vermek yasal zorunluluk mu?

Hayır. 2026 eğitim yönetmeliği yöneticiler için ayrı bir program tanımlamaz. Yöneticiler de çalışan olduğundan temel ve tekrar eğitimlerini almak zorundadır; bu yazıdaki program onlara ek olarak önerilir.

Ustabaşı işe başlama eğitimi verebilir mi?

Evet. 2026 yönetmeliği md. 7, işe başlama eğitiminin işverenin görevlendirdiği bilgili ve deneyimli çalışanlar tarafından da verilebilmesine imkân tanır. Eğitim yüz yüze ve uygulamalı olur, en az 2 saat sürer ve tutanakla belgelenir.

Bu program temel eğitimin yerine geçer mi?

Geçmez. Temel eğitimin süresi, konu grupları ve sınavı yönetmelikte belirlenmiştir. Yönetici programı bunlara ek bir yetkinlik eğitimidir ve ayrı kayıt altına alınmalıdır.

Yönetici eğitimi ne sıklıkla tekrarlanmalı?

Yasal bir sıklık yoktur. Yılda bir kısa bir tazeleme oturumu ile yeni atanan her ustabaşına işe başladığı ilk ay içinde programın verilmesini öneririz. Ciddi bir kaza veya süreç değişikliğinden sonra ilgili modül ayrıca tekrarlanmalıdır.