Kısaca
İş başı konuşması, vardiya başında ekibin o gün yapacağı işin tehlikelerini ve önlemlerini 5–10 dakikada konuştuğu kısa bir toplantıdır. Yasal temel ve tekrar eğitimlerinin yerine geçmez; 6331 sayılı Kanun’daki bilgilendirme yükümlülüğünü sahada canlı tutan bir araçtır. İyi bir konuşma tek bir konuya odaklanır, ekibe soru sorar, bir aksiyonla biter ve katılımcıların imzasıyla kayda geçer.
İş başı konuşması nedir, ne değildir?
İş başı konuşması (toolbox talk), ekip işe başlamadan önce, iş yerinde ve ayakta yapılan, 5–10 dakikalık bir güvenlik konuşmasıdır. Konusu o gün yapılacak iştir: bugün hangi kalıp sökülecek, hangi iskele kullanılacak, vinç nerede çalışacak, dün hangi ramak kala yaşandı?
Ne olmadığını da bilmek gerekir. İş başı konuşması, 2026 tarihli İSG eğitim yönetmeliğindeki işe başlama, temel veya tekrar eğitimlerinin yerine geçmez. Bu eğitimlerin asgari süreleri, konu grupları ve sınavı vardır; temel eğitim vardiyalara bölünse bile her oturum en az bir ders saati sürer. Beş dakikalık bir konuşma bu çerçeveye girmez.
Konuşmanın yasal karşılığı bilgilendirmedir. 6331 sayılı Kanun md. 16, işverenden çalışanları işyerinde karşılaşabilecekleri sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler ile ilkyardım, yangın ve tahliye konusunda görevlendirilen kişiler hakkında bilgilendirmesini ister. Risklerin her gün değiştiği bir şantiyede bu bilgilendirmeyi güncel tutmanın en pratik yolu, her sabahki kısa konuşmadır. Konuşma aynı zamanda ekibin söz aldığı yerdir; bu yönüyle İSG kültürünün günlük bir parçasıdır.
5 dakikalık güvenlik konuşmasının yapısı
Bir 5 dakikalık güvenlik konuşması, hep aynı iskeletle yapıldığında ekip neyle karşılaşacağını bilir ve konuşma uzamaz. Şu beş adımı kullanın:
- Bugünün işi (1 dakika). Ekip bugün nerede, ne yapacak? Örneğin “3. kat döşemesinde kalıp sökümü, öğleden sonra demir istifi”.
- Tek bir tehlike (1–2 dakika). O işin en önemli tehlikesini seçin ve somut anlatın. “Düşme riski var” yerine “sökümde kenar korkuluğu kalkınca döşeme kenarı açık kalıyor”.
- Önlem ve kural (1–2 dakika). Bu tehlikeye karşı bugün ne yapılacağını söyleyin: kim, nerede, hangi ekipmanla?
- Soru (1–2 dakika). Ekibe en az bir açık soru sorun: “Bu işte sizi en çok ne zorluyor?”, “Dün bu noktada bir aksaklık oldu mu?” Cevabı dinleyin, not alın.
- Kapanış ve kayıt (1 dakika). Ana mesajı tek cümleyle tekrarlayın, varsa aksiyonu ve sorumlusunu söyleyin, katılım formunu imzalatın.
Konuşmayı iş yerinde, gürültüden uzak bir noktada ve herkesin yüzünü görebileceği bir düzende yapın. Gürültülü bir makine çalışırken yapılan konuşma, yapılmamış sayılır.
Konu seçimi: dört kaynak
İş başı toplantısı konuları rastgele bir listeden değil, sahadan seçilir. Konu bulamadığınız gün olmaz; bu dört kaynaktan birine bakın:
- Bugünün işi: Rutin dışı bir iş, yeni bir ekipman veya yeni bir taşeron ekibi varsa konu odur.
- Son olaylar: Dünkü ramak kala, ilkyardım vakası veya hasarlı ekipman. Bildirimleri toplayan bir sisteminiz varsa konu havuzunuz hazırdır; bkz. ramak kala bildirim sistemi.
- Hava ve saha koşulu: Buzlanma, rüzgâr, yağmur sonrası kaygan kalıp yüzeyi, kısa gün ışığı. Kış koşulları için kış aylarında iş güvenliği yazımıza bakın.
- Saha turu gözlemleri: İş güvenliği uzmanının veya şantiye şefinin bir gün önce gördüğü bir uygunsuzluk, ertesi sabahın konusu olabilir.
Şantiye için örnek iş başı toplantısı konuları
Aşağıdaki tablo şantiyelerde sık kullanılan konuları, verilecek ana mesajı ve ekibe sorulabilecek soruyu gösterir. Her birini kendi sahanıza göre somutlaştırın.
| Konu | Ana mesaj | Ekibe soru |
|---|---|---|
| Döşeme boşlukları | Kapak veya korkuluk izinsiz kaldırılmaz, kaldıran yerine koyar | Bugün hangi boşlukta çalışacağız, kapağı kim kontrol edecek? |
| İskele kullanımı | Kontrol etiketi olmayan iskeleye çıkılmaz | İskelede eksik korkuluk veya tahta gören var mı? |
| Emniyet kemeri | Kemer, ankraj noktasına bağlı değilse koruma sağlamaz | Bugünkü işte bağlanacak nokta belli mi? |
| Kazı kenarı | Şev veya iksa olmayan kazıya girilmez, kenara malzeme yığılmaz | Kazı kenarında çatlak veya akma fark eden oldu mu? |
| Vinç ile kaldırma | Asılı yükün altında durulmaz, işaretçi tek kişidir | İşaretleri herkes aynı biliyor mu? |
| Geçici elektrik | Hasarlı kablo kullanılmaz, priz panosu kapalı tutulur | Ekipmanınızda ezilmiş kablo var mı? |
| Kalıp sökümü | Söküm alanında görevli olmayan bulunmaz, malzeme atılmaz | Söküm sırasını herkes biliyor mu? |
| Taşlama ve el aletleri | Koruyucusu sökülmüş taşlama kullanılmaz | Diski bugün kim, nasıl kontrol etti? |
| Malzeme istifi | Geçitler açık kalır, istif devrilmeyecek şekilde yapılır | Geçişi kapatan bir istif var mı? |
| Kişisel koruyucular | Baretin çene kayışı takılır, gözlük göze takılır | Kullanmakta zorlandığınız bir KKD var mı? |
| Soğuk ve buzlanma | Sabah ilk iş kalıp ve iskele yüzeyi kontrol edilir | Bugün kaygan olan bir yüzey gördünüz mü? |
| Acil durum | Toplanma alanı ve ilkyardımcılar bilinir | Bugün ilkyardımcımız kim, toplanma yeri nerede? |
Bu konuların teknik ayrıntıları için şantiye İSG kontrol listesi, yüksekte çalışma ve kazı ve hendek göçük önlemleri yazılarımızdan yararlanabilirsiniz.
Konuşmacılar için birkaç pratik öneri:
- Somut nesne getirin. Hasarlı bir sapan, ezilmiş bir kablo veya kırık bir taşlama diski, beş dakikalık anlatımdan daha akılda kalıcıdır.
- Bir çalışana gösterdirin. Kemerin nasıl bağlanacağını veya boşluk kapağının nasıl sabitleneceğini ekipten biri yapsın, diğerleri izlesin.
- Konuşmacıyı döndürün. Haftada bir gün konuşmayı ekipten deneyimli bir ustanın yapması, sahiplenmeyi artırır.
- Zamanında bitirin. Söz verdiğiniz sürede bitirmek, ertesi sabah ekibin dinlemeye hazır gelmesini sağlar.
Vardiya başı İSG konuşmasını kim yapar?
Vardiya başı İSG konuşmasını en iyi, ekibi her gün yöneten kişi yapar: ustabaşı, formen veya vardiya amiri. Ekibi tanıyan, işi bilen ve sözü sahada geçen biri konuşmayı inandırıcı kılar. İş güvenliği uzmanının rolü, konu havuzunu hazırlamak, konuşmacılara kısa bir yöntem eğitimi vermek ve zaman zaman konuşmaya katılıp geri bildirim vermektir.
Taşeron ekipleri konuşmanın dışında bırakmayın. 6331 sayılı Kanun md. 16, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanların da riskler ve önlemler hakkında bilgi almasını sağlamak için işverene görev verir. Aynı alanda çalışan farklı firmaların ekipleri, aynı sabah aynı tehlike hakkında aynı mesajı duymalıdır.
Katılım kaydı ve takip
Konuşmanın kaydı hem kimin bilgilendirildiğini gösterir hem de sahadan gelen sorunların kaybolmasını önler. Basit bir form şu alanları içersin:
- Tarih, saat, yer ve ekip
- Konu ve verilen ana mesaj
- Konuşmayı yapan kişinin adı ve imzası
- Katılımcıların adı, soyadı, firması ve imzası
- Ekipten gelen soru, öneri veya bildirilen uygunsuzluk
- Kararlaştırılan aksiyon, sorumlusu ve tarihi
Formları haftalık olarak gözden geçirin: aynı sorun üç sabah üst üste dile getirildiyse bu artık bir konuşma konusu değil, çözülmesi gereken bir uygunsuzluktur. Kayıtları İSG dosyanızda saklayın; kayıt düzeni için İSG dosyası içeriği yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Her gün aynı konuyu okumak ya da internetten alınmış genel bir metni sesli okumak
- Konuşmayı ofiste, işten kopuk biçimde yapmak
- Yalnız konuşmacının konuştuğu, ekibe soru sorulmayan bir toplantı yapmak
- İmza listesini konuşma yapılmadan dolaştırmak
- Ekibin dile getirdiği sorunu kaydedip takip etmemek
- Konuşmayı yasal eğitimin yerine saymak
Ustabaşı ve formenlerin bu konuşmaları etkili yapabilmesi için kısa bir yöntem eğitimi, İSG eğitimleri hizmetimizin bir parçası olarak verilebilir. Şantiyeye özgü diğer riskler için inşaat sektör sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İş başı konuşması yasal bir zorunluluk mu?
Mevzuatta bu adla tanımlanmış bir zorunluluk yoktur. Ancak 6331 sayılı Kanun çalışanların riskler ve önlemler hakkında bilgilendirilmesini ister; iş başı konuşması bu yükümlülüğü sahada yerine getirmenin pratik bir yoludur.
İş başı konuşması temel eğitim saatinden sayılır mı?
Hayır. Temel ve tekrar eğitimlerinin asgari süreleri, konu grupları ve sınavı vardır; oturumlar en az bir ders saati sürer. 5–10 dakikalık konuşma bu eğitimlerin yerine geçmez, onları tamamlar.
İş başı konuşması ne kadar sürmeli?
Genellikle 5–10 dakika yeterlidir. Daha uzun konuşmalar dikkati dağıtır; konu bir saatlik anlatım gerektiriyorsa ayrı bir eğitim olarak planlanmalıdır.
Taşeron ekibi kendi iş başı konuşmasını yapabilir mi?
Evet, taşeron ustası kendi ekibine konuşma yapabilir. Ancak aynı alanda birden fazla firma çalışıyorsa ortak riskler (vinç sahası, boşluklar, geçici elektrik) için ortak bir konuşma yapılması ve kayıtların asıl işverenin dosyasında da tutulması önerilir.
Toolbox talk kaydında imza şart mı?
Mevzuatta konuşma için belirlenmiş bir form yoktur, ancak katılımcı imzası kimin bilgilendirildiğini gösteren en güçlü kanıttır. Formda tarih, konu, konuşmacı, katılımcılar ve dile getirilen sorunlar yer almalıdır.
2026 yönetmeliğine uygun işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri; işyerinizde, sahanıza özgü örneklerle ve belgeli.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.