Şantiye İSG Kontrol Listesi: Açılış ve Kaba İnşaat

Şantiye iş güvenliği kontrol listesi nasıl kullanılır?

Bir şantiye her ay başka bir işyeridir: hafriyatın bittiği yerde kalıpçılar, kalıbın söküldüğü katta duvarcılar çalışır. Bu yüzden şantiye iş güvenliği kontrol listesi tek seferlik değil, aşamalara göre güncellenen bir şantiye denetim formu olarak kullanılmalıdır. Bu yazı, şantiye açılışından kaba inşaatın sonuna kadar denetimde bakılan maddeleri beş başlıkta toplar: açılış ve evrak, çevre güvenliği, kazı, kaba inşaat, elektrik ve iş makineleri.

Maddelerin çoğu Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği’nin Ek-4’ündeki asgari şartlardan gelir. Listeyi haftalık saha turunda yanınıza alın, her maddeyi “uygun, eksik, uygulanamaz” diye işaretleyin ve eksiklerin karşısına sorumlu ile tarih yazın.

Şantiye açılış İSG: ilk kazmadan önce

Şantiyede yürütülen işin tehlike sınıfı NACE koduna göre belirlenir; örneğin şantiye hazırlama (43.12.00) çok tehlikeli sınıftadır. Yaptığınız işin kodunu ve sınıfını açılışta netleştirin, çünkü yükümlülüklerin ölçüsü buna göre belirlenir. Çok tehlikeli sınıfta:

• İş güvenliği uzmanının A sınıfı belgeli olması, çalışan başına ayda en az 40 dakika uzman ve 15 dakika hekim süresi ayrılması gerekir; 10 ve üzeri çalışan varsa DSP de görevlendirilir.
• Periyodik muayene her yıl, temel eğitim en az 16 ders saati ve tekrarı her yıl yapılır.
• Risk değerlendirmesi ve acil durum planı en geç 2 yılda bir yenilenir; ancak şantiyede iş aşaması değiştikçe güncellemek gerekir.

Açılışta işaretlenecek maddeler:

1. Sağlık ve güvenlik planı: İşveren veya proje sorumlusu, yapı işine başlamadan önce, projenin hazırlık aşamasında planı hazırlar veya hazırlatır (md. 8/2).
2. Koordinatör: Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren varsa bir veya daha fazla sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir (md. 8/1).
3. Bildirim: İş 30 iş gününden fazla sürecek ve devamlı olarak 20’den fazla çalışan istihdam edilecekse ya da iş 500 yevmiyeden fazla çalışma gerektiriyorsa, işe başlamadan önce Ek-3’teki bilgileri içeren bildirim Bakanlığın ilgili çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne verilir (md. 8/4).
4. Levha: Bildirimdeki bilgileri içeren levha şantiyede açıkça görünecek bir yere konur ve gerektiğinde güncellenir (md. 8/5).
5. İSG profesyonelleri: Uzman, hekim ve gerekiyorsa DSP görevlendirmesi İSG-KATİP’te onaylanmış olmalıdır.
6. Mesleki eğitim: Bina, iskele, çelik konstrüksiyon, yıkım ve benzeri yapı işleri mesleki eğitim yönetmeliğinin Ek-1 listesinde yer alır; çalışanların belgeleri işe başlamadan önce kontrol edilir. Ayrıntı için mesleki eğitim zorunlu işler yazımıza bakın.

Sağlık ve güvenlik planı ile koordinatörün görevleri için yapı işlerinde İSG yazımızı, birden fazla firmanın görev paylaşımı için alt işverenle çalışırken İSG yazımızı okuyabilirsiniz.

Şantiye İSG evrakları

Denetimde sahadaki durum kadar dosya da incelenir. Şantiye ofisinde en az şunları hazır tutun:

Çevre güvenliği ve saha düzeni

Şantiyenin dışarıyla sınırı, hem yayaları hem de çalışanları korur. Ek-4’e göre şu maddelere bakın:

• Yapı alanının çevresi ve çalışma alanının etrafı kolay görülecek ve yetkisiz kişilerin girişini engelleyecek şekilde çevrilmiş ve işaretlenmiş mi?
• Meskûn mahalde yapı alanı, yeterli yükseklik ve sağlamlıkta perdeyle çevrilmiş mi ve bu perde işin sonuna kadar korunacak mı?
• Yetkisiz kişilerin girmesinin yasak olduğu bölgeler engellenmiş ve uyarı levhalarıyla işaretlenmiş mi?
• Cisim düşmesi tehlikesi olan bölgelere giriş önlenmiş mi ya da gerektiğinde kapalı geçit yapılmış mı?
• Malzemeler, devrilmeyecek ve yıkılmayacak şekilde istiflenmiş mi; malzeme yukarıdan doğrudan yere atılıyor mu?
• Araç yolları ile yaya yolları, kapılar ve merdivenler arasında yeterli mesafe var mı?
• Tuvalet, lavabo, soyunma, dinlenme ve barınma alanları yeterli mi; barınma tesisleri yanıcı olmayan malzemeden mi?
• Söndürme ekipmanı görünür ve erişilebilir yerde mi; ilkyardım malzemesi ve sedye hazır mı?

Kazı ve temel aşaması

Kazı, şantiyenin en çok göçük ve iş makinesi kazası riski taşıyan aşamasıdır. İnşaat iş güvenliği önlemleri burada şu maddelerle kontrol edilir:

1. Başlamadan önce: Kazının bitişik yapıları etkileyip etkilemeyeceği araştırılmış, yer altı kabloları, gaz, su ve kanalizasyon hatlarının yerleri belirlenmiş mi?
2. Her vardiyadan önce: Kazı yan yüzleri kontrol edilip güvenli olduğu belirtilmeden çalışmaya başlanmıyor mu? Patlatmadan, beklenmedik parça düşmesinden, desteklerdeki önemli bir hasardan ve şiddetli yağış, don veya kardan sonra da kontrol tekrarlanıyor mu?
3. Alttan oyma yasağı: 150 santimetreden derin açık kazılarda ve her derinlikteki temel ve kanal kazılarında yan yüzlerin alttan oyularak yukarıdan çökertilmesi engelleniyor mu?
4. Mesafe: Hafriyat ile kazı kenarı arasında yeterli mesafe var mı; hareketli araçlar kazı kenarından güvenli mesafede mi?
5. Hava koşulu: Yağış sırasında kazıda çalışılmıyor mu?
6. İniş ve çıkış: Kazıya güvenli bir yolla iniliyor mu; destek ve setler merdiven gibi kullanılmıyor mu?
7. Makine alanı: Kazı makinesinin hareket alanına çalışan girmiyor mu; manevralar bir gözetici tarafından yönetiliyor mu?
8. Geçitler: Meskûn mahalde kazı üzerinden geçiş, en az 80 santimetre genişliğinde ve iki yanı korkuluklu geçitlerle mi sağlanıyor?

Kaba inşaat: yüksekte çalışma, iskele ve kalıp

Kaba inşaatta en büyük risk yüksekten düşmedir. Ek-4’e göre seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her alandaki çalışma yüksekte çalışmadır ve korumada sıra şöyledir:

• Önce toplu koruma: Güvenli korkuluklar, düşmeyi önleyici platformlar, bariyerler, kapaklar, çalışma iskeleleri, güvenlik ağları veya hava yastıkları.
• Sonra kişisel koruma: Toplu koruma yetmediğinde veya geçici olarak kaldırılması gerektiğinde ankraj noktaları ya da yaşam hatları kurulup tam vücut kemeri sistemleri kullanılır.
• Gözetim: Yüksekte çalışma, işverenin görevlendirdiği ehil bir kişinin gözetim ve kontrolü altında yapılır; çalışanlara yüksekte çalışma eğitimi verilir.

Kontrol listesine şunları ekleyin:

• İskele: Yapı iskelesinin periyodik kontrol süresi en fazla 6 aydır. Bunun yanında iskeleyi kurulumdan sonra ve fırtına gibi olumsuz koşullardan sonra kullanıma açmadan önce kontrol ettirmenizi öneririz. Süreler için iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımıza bakın.
• Kalıp: Betonarme kalıplarının yeterliliği her beton dökümünden önce kontrol ediliyor mu? Söküm sırasında söküm alanında görevli olmayan kimse bulunuyor mu?
• Montaj: Prefabrik veya çelik eleman montajında alan şeritle işaretlenmiş ve montaj yapılan yerin altında çalışan bulundurulmuyor mu?
• Kule vinç: Kule kren için periyodik kontrolün akredite muayene kuruluşuna yaptırıldığı rapor dosyada mı?

Yüksekte çalışmanın genel kuralları için yüksekte çalışma nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Elektrik ve iş makineleri

Elektrik ve iş makinesi maddeleri her aşamada geçerlidir:

• Ana pano ve tali panolarda uygun kaçak akım rölesi var mı; panolar kilitli ve yetkisiz erişime kapalı mı?
• Bağlantılarda uygun bağlantı elemanları kullanılıyor mu, açık uçlu kablo var mı? Eskimiş veya yıpranmış kablolar değiştiriliyor mu?
• Elektrikli iş ekipmanlarının gövde topraklaması yapılmış mı; teçhizat ve hatların üzerinde voltaj belirtilmiş mi?
• Şantiyenin yakınından enerji nakil hattı geçiyorsa, telin rüzgârdaki salınımı da hesaba katılarak yeterli güvenlik mesafesi bırakılmış mı?
• İş makinelerinin periyodik kontrol raporları var mı; operatörün görüşü kısıtlıysa eğitimli bir işaretçi görevlendirilmiş mi?
• Geri manevrada sesli ve ışıklı uyarılar çalışıyor mu; operatör kabininde operatörden başkası bulunuyor mu?

Elektrik işlerinde enerji kesme ve doğrulama adımları için elektrikte 5 güvenlik kuralı yazımıza bakın. İnşaat sektörü sayfamızda sektöre özgü eğitim ve muayene başlıklarını bulabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki şantiyelerde iş güvenliği uzmanlığı ve risk değerlendirmesi hizmetlerimizle bu listeyi aşamalara göre güncelleyerek saha turlarında uygularız. Çalışan sayınıza göre uzman ve hekim sürelerini İSG yükümlülük hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Her şantiyede sağlık ve güvenlik planı zorunlu mu?

Yönetmelik md. 8/2’ye göre işveren veya proje sorumlusu, yapı işine başlamadan önce sağlık ve güvenlik planını hazırlar veya hazırlatır. Koordinatör görevlendirmesi ise birden fazla işverenin bulunduğu yapı alanları için öngörülür.

Şantiye açılışında il müdürlüğüne bildirim ne zaman gerekir?

İş 30 iş gününden fazla sürecek ve devamlı olarak 20’den fazla çalışan çalışacaksa ya da iş 500 yevmiyeden fazla çalışma gerektiriyorsa, işe başlamadan önce bildirim yapılır. Bildirimdeki bilgiler şantiyede bir levhayla da gösterilir.

Kazı yan yüzleri ne sıklıkla kontrol edilir?

Ek-4’e göre her vardiyadan önce; ayrıca patlatmadan, beklenmedik parça düşmesinden, desteklerde önemli bir hasardan ve şiddetli yağış, don veya kardan sonra. Kontrol sonucunda ortamın güvenli olduğu belirtilmeden çalışmaya başlanmaz.

Şantiyede iskele ne sıklıkla kontrol edilir?

Yapı iskelesinin periyodik kontrolü en fazla 6 ayda bir yapılır; standartta veya imalatçı talimatında daha kısa bir süre varsa o uygulanır. Bunun yanında kurulumdan sonra ve iskeleyi etkileyebilecek olaylardan sonra, kullanıma açmadan önce kontrol yapılmasını öneririz.