Kısaca
Kışın kazaları çoğunlukla dört kaynaktan gelir; buzlanan yürüme yolları, soğuğa uzun süre maruz kalma, karla yüklenen çatılar ve geçici ısıtıcılar. Bu riskleri Kasım’da tek bir kış planında toplayın, sorumlu ve saat belirleyin, sonra risk değerlendirmesine ve acil durum planına işleyin. Şantiyelerde Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği, sabit işyerlerinde İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği somut dayanak verir.
Kış aylarında iş güvenliği neden ayrı bir plan ister?
Kış aylarında iş güvenliği, tek tek önlemlerden çok bunların aynı sabaha denk gelmesiyle ilgilidir. İlk sert ayazın sabahında yükleme rampası buz tutmuş, bir ekip çatıda kar küremeye çıkmış, şantiye konteynerinde gece boyunca tüplü ısıtıcı yanmış olabilir. Her biri ayrı bir risk gibi görünür ama aynı vardiya planının, aynı bakım ekibinin ve aynı acil durum düzeninin parçasıdır.
Bursa ve çevre illerde kış koşulları ilçeden ilçeye değişir. Kıyıdaki bir depo ile iç ve yüksek kesimlerdeki bir atölye aynı haftada çok farklı hava görebilir. Bu yüzden birden fazla tesisi olan işletmelerin kış planını tesis bazında yazması gerekir.
Yasal çerçeve açıktır. 6331 sayılı Kanun md. 4, işverene her türlü tedbiri alma ve risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğü verir. Kış önlemleri bu genel yükümlülüğün bir parçasıdır; ayrı bir “kış yönetmeliği” yoktur, ama iki yönetmelik somut kurallar içerir.
Kış hazırlığı: işyeri kontrol listesi
Kasım’ın ilk haftalarında aşağıdaki listeyi sahada yürüyerek doldurun. Amaç, ilk kar yağdığında kimin ne yapacağının belli olmasıdır.
| Alan | Kontrol edilecek nokta | Sorumlu ve zaman |
|---|---|---|
| Yürüme yolları ve rampalar | Buzlanma noktaları haritası, tuz ve kum stoku, kürek, drenaj ve oluk akıntıları | Bakım ekibi; Kasım başı ve her don sabahı vardiya öncesi |
| Aydınlatma | Erken kararan saatlerde otopark, personel girişi ve yükleme alanı aydınlatması | Elektrik bakım; Kasım |
| Çatı ve oluklar | Oluk temizliği, ışıklık ve kırılgan levhaların işaretlenmesi, kar yükü bilgisi | Bina sorumlusu; kar öncesi |
| Isıtıcılar | Envanter, yerleşim, yanıcı malzemeye mesafe, baca ve kablo kontrolü | Bakım ve İSG; ilk kullanımdan önce |
| Yangın tesisatı | Donma riski olan hatlar, söndürücü ve yangın dolabı önlerinin açıklığı | Tesis sorumlusu; Kasım |
| KKD ve giysi | Kaymaz tabanlı ayakkabı, soğuk ortam eldiveni, katmanlı iş giysisi | Satın alma ve İSG; Kasım |
| Dış saha trafiği | Forklift ve kamyon rotası, rampa hız sınırı, yaya ayrımı | Lojistik sorumlusu; Kasım |
| Acil durum | Toplanma yerinin ve acil çıkış önlerinin kar temizliği, ulaşım kesintisi senaryosu | Acil durum ekibi; Kasım |
Listeyi doldurduktan sonra tarihleri İSG yenileme takvimine girin; ertesi yılın kış hazırlığı da kendiliğinden hatırlatılmış olur.
Buzlanma ve kayma önlemleri: yürüme yolları, rampalar, yükleme alanları
Kış kazalarının önemli bir bölümü yürürken olur. Kayma riskini azaltmak için önlemleri şu sırayla düşünün:
- Suyun birikmesini önleyin. Oluk taşmaları, yağmur borusu çıkışları ve klima drenajları yürüme yoluna akıyorsa, gece donan su sabah buz tabakasıdır. Önce suyu yönlendirin.
- Yüzeyi iyileştirin. Sürekli buz tutan rampa ve merdivenlere kaymaz kaplama veya ızgara düşünün.
- Vardiya öncesi müdahale edin. Tuz ve kum, ilk vardiya gelmeden atılmalıdır. Bunu “gören atar” ilkesine bırakmayın; bir kişiye, saatiyle görev olarak verin.
- Ayakkabıyı ve yürüyüş rotasını düzenleyin. Kaymaz tabanlı ayakkabı, kestirme yolların şeritle kapatılması ve buzlu alanda alternatif rota.
Sahada sık görülen hatalar şunlardır: tuz atılmış ama eriyen su gece yeniden donmuştur; bina girişinde paspas yoktur ve içerideki zemin ıslanmıştır; yükleme rampasında forklift ile yaya aynı şeridi kullanmaktadır. Tır şoförleri ve ziyaretçiler de bu alanlardan geçer; buzlanma uyarısını giriş kapısında yapın.
Buzlanma nedeniyle işyerinde düşen çalışanın kazası iş kazasıdır ve 6331 md. 14/2 uyarınca kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilir. Hangi olayların iş kazası sayıldığını iş kazası sayılan hâller yazımızda anlattık.
Soğukta çalışma: mola, giyim ve sağlık izlemesi
Mevzuat soğukta çalışma için sayısal bir sıcaklık sınırı koymaz. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği, çok soğuk bir ortamda çalışılması kaçınılmazsa koruyucu önlem alınmasını ister. Önlemin ne olacağını risk değerlendirmesi belirler. Açık şantiye, dış saha lojistiği, bekçi kulübesi ve kapısı sürekli açık yükleme alanları önceliklidir.
Mola düzeni. Soğukta çalışılan işlerde ısıtılmış, kapalı bir dinlenme yeri ayırın. Mola sıklığını tek bir saatle değil; sıcaklık, rüzgâr, ıslaklık ve işin ağırlığına göre belirleyin. Rüzgârlı ve ıslak havada aynı sıcaklık çok daha soğuk hissettirir. Sıcak içecek erişimi ve ıslanan giysiyi değiştirme imkânı bu düzenin parçasıdır.
Giyim. Katmanlı giyim tek kalın montdan daha iyi korur: teni kuru tutan iç katman, ısı tutan orta katman, rüzgâr ve su geçirmeyen dış katman. Eldiven seçiminde ısı koruması ile el becerisi arasında denge kurun; kalın eldivenle küçük parçayla uğraşan çalışan eldiveni çıkarır. KKD seçimini KKD seçimi yazımızdaki adımlarla yapın.
Sağlık. Kalp-damar veya solunum yolu hastalığı olan çalışanların soğukta ağır iş yapıp yapamayacağını işyeri hekimine sorun. Ekiplere şu belirtileri tanıtın: durmayan titreme, parmaklarda uyuşma ve beyazlama, konuşma ve koordinasyon bozukluğu. Bu belirtileri gösteren çalışan ılık bir ortama alınır, ıslak giysisi değiştirilir, ilkyardımcı çağrılır; donma belirtisi olan bölge ovulmaz.
Soğuk hava deposu gibi sürekli soğuk ortamlar ayrı bir planlama gerektirir; bunu soğuk hava deposunda çalışma yazımızda ele aldık.
Çatıda kar yükü ve kar temizliği
Hafif çelik çatılı üretim ve depo binalarında yoğun kar, taşıyıcı sistemi zorlayabilir. Çatının taşıyabileceği kar yükü, binanın statik projesinde öngörülen değerdir. Bu bilgiyi kış gelmeden bina sorumlusundan veya projeyi yapan mühendisten öğrenin. Yoğun kar sonrası şu belirtiler görülürse alanı boşaltın ve bir inşaat mühendisine inceletin: çatıda gözle görülen sehim, çatırdama sesleri, sıkışan kapı ve pencereler, tavana asılı tesisatta eğilme.
Kar temizliği bir yüksekte çalışma işidir. Mümkünse karı yerden, uzun saplı araçlarla alın. Çatıya çıkmak gerekiyorsa:
- İşi bir çalışma iznine bağlayın; rüzgârlı havada ve karanlıkta çıkılmaz.
- Işıklıklar ve kırılgan levhalar karın altında görünmez olur. Bunları kar yağmadan işaretleyin, üzerlerine koruyucu ızgara koyun.
- Yaşam hattı ve bağlantı noktası olmadan çalışılmaz; kimse çatıya tek başına çıkmaz.
- Saçak altını şeritle kapatın. Çatıdan kayan kar kütleleri ve buz sarkıtları yayaların üstüne düşebilir.
Yüksekte çalışmanın genel kurallarını yüksekte çalışma yazımızda bulabilirsiniz. Şantiyelerde iskele, kenar koruma ve kalıplar da kardan etkilenir; şantiye kontrol listesine kar sonrası kontrol satırı ekleyin.
Geçici ısıtıcılar ve yangın riski
Kışın atölyelere, depolara, bekçi kulübelerine ve şantiye konteynerlerine sonradan eklenen ısıtıcılar yangın riskini artırır. Isıtıcıları ilk kullanımdan önce bir envantere alın ve her biri için şu soruları cevaplayın:
- Tür ve enerji kaynağı nedir? Elektrikli fan ısıtıcı, tüplü ısıtıcı ve soba farklı riskler taşır.
- Nereye konuldu? Talaş, karton, tekstil, sünger veya solvent yakınında ısıtıcı olmaz. Kaçış yolunu ve söndürücü önünü kapatmamalıdır.
- Elektrik hattı uygun mu? Uzatma kablosu ve çoklu prizle çalışan güçlü ısıtıcılar aşırı ısınır. Prizin ve kablonun yükü kaldırıp kaldırmadığını elektrik bakımına kontrol ettirin.
- Gece ve hafta sonu kim kapatıyor? Kapanış kontrolüne ısıtıcıları ekleyin.
- Kapalı alanda yanma ürünü var mı? Yakıtlı ısıtıcı ve sobalar karbonmonoksit üretir. Havalandırma, baca kontrolü ve karbonmonoksit dedektörü olmadan dinlenme ve yatma alanlarında kullanılmaz.
Kış önlemlerini risk değerlendirmesine ve acil durum planına bağlamak
Kış önlemleri bir duyuru olarak kalırsa ilk yoğun haftada unutulur. Bunları kalıcı belgelere bağlayın:
- Risk değerlendirmesi. Buzlanma, soğuk stresi, çatıda kar ve ısıtıcı başlıkları risk değerlendirmenizde yoksa ekleyin. Yeni bir ısıtma sistemi veya ekipman devreye alındıysa bu, süresinden bağımsız güncelleme gerektiren bir değişikliktir. Yöntem için risk değerlendirmesi sayfamıza bakabilirsiniz.
- Acil durum planı. Karla kapanan acil çıkış kapısı, buz tutan toplanma yeri, uzun elektrik kesintisi ve ulaşımın aksaması gibi senaryoları plana yazın. Ayrıntılar için acil durum planı hizmetimize göz atabilirsiniz.
- Vardiya başı konuşması. Kış boyunca vardiya başlarında o günün hava durumunu ve buzlu noktaları iki cümleyle hatırlatın.
İnşaat işlerinde kış koşulları daha belirleyicidir; inşaat sektörü sayfamızda şantiyeye özgü planlama notlarını bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kış aylarında iş güvenliği için yasal bir sıcaklık sınırı var mı?
Hayır. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği termal konforun çalışanları rahatsız etmeyecek düzeyde olmasını ister ve ölçüm için TS EN 27243 standardından yararlanılabileceğini belirtir, ancak sayısal bir sınır koymaz. Hangi koşulda mola, ısınma alanı veya iş saati değişikliği gerektiğini risk değerlendirmesi belirler.
Buzlanmaya karşı ne zaman tuz atılmalı?
İlk vardiya gelmeden önce. Gece donu bekleniyorsa akşam önleyici uygulama da yapılabilir. Görevi bir kişiye ve saate bağlayın; uygulamayı basit bir çizelgeyle kayda alın.
Çatıdaki karı kendi çalışanlarımız temizleyebilir mi?
Temizleyebilir, ancak bu iş yüksekte çalışmadır. Önce karın yerden alınıp alınamayacağına bakın. Çatıya çıkılacaksa çalışma izni, yaşam hattı, kırılgan yüzeylerin işaretlenmesi ve eğitimli bir ekip gerekir. Kimse çatıya tek başına çıkmamalıdır.
Şantiye konteynerinde soba kullanılabilir mi?
Barınma yerlerinde mangal, maltız gibi açık ateş kullanılamaz; ısıtma sistemi de yangına neden olmayacak şekilde kurulmalıdır. Yakıtlı bir ısıtıcı kullanılacaksa baca, havalandırma ve karbonmonoksit dedektörü olmadan yatma ve dinlenme alanına konulmamalıdır.
Sahada tehlikeleri belirleyip puanlayan, önlemleri sorumlu ve tarihe bağlayan, yenileme takvimi belli risk değerlendirmesi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.