Kısaca
Ramak kala olay, çalışana, işyerine veya ekipmana zarar verme potansiyeli olduğu hâlde zarara yol açmayan olaydır ve 6331 sayılı Kanun md. 14’e göre işveren bu olayları inceleyip raporlar. İşleyen bir sistem; kolay bir bildirim kanalı, isteğe bağlı isimsiz bildirim, kısa sürede yapılan inceleme ve bildirene geri dönüşten oluşur. Yazıdaki form şablonunu kendi işyerinize uyarlayarak kullanabilirsiniz.
Ramak kala nedir?
Forkliftten düşen palet kimseye çarpmadan yere iner, kopan bir sapanın altında o an kimse yoktur, kaçak akım rölesi bir kablo hasarında devreyi keser. Kimse yaralanmamıştır; ama bir sonraki sefer aynı şans olmayabilir. Ramak kala bildirimi, bu “şanslı” olayları kayda alıp nedenlerini kaza olmadan önce ortadan kaldırmanın yoludur.
Yasal tanım İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 4’tedir: ramak kala olay, işyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu hâlde zarara uğratmayan olaydır. Tanımdaki iki unsur önemlidir: bir olay yaşanmıştır ve zarar doğmamıştır. Yerdeki yağ lekesi tek başına bir “tehlikeli durum”dur; biri o lekede kayıp tutunarak düşmekten kurtulduğunda ise ramak kala olay yaşanmış olur. İki kaydı da tutmak faydalıdır, ama raporda ayırmak analizi kolaylaştırır.
Mevzuat ramak kala için ne istiyor?
Ramak kala tek bir maddede değil, birkaç düzenlemede birlikte ele alınır:
Bu hükümlerin birincil kaynağı 6331 sayılı Kanun’dur. Kanunun 14. maddesinin birinci fıkrasındaki kayıt ve rapor yükümlülüğüne aykırılığın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir; ayrıntılar İSG idari para cezaları aracında. Ramak kala olayların SGK’ya bildirimi ise gerekmez; SGK bildirimi iş kazası ve meslek hastalığı içindir.
Ramak kala örnekleri
Çalışanlara “ne bildirmeliyim?” sorusunun cevabını somut örneklerle vermek, bildirim sayısını artırmanın en kolay yoludur:
| Olay | Olası sonuç | İlk önlem |
|---|---|---|
| Forklift köşeyi dönerken yayaya çok yakın geçti | Ezilme | Kör noktaya ayna, yaya yolu ve hız sınırı |
| Raf üst katından koli düştü, altta kimse yoktu | Baş yaralanması | İstif yüksekliği kuralı, raf kenarı koruması |
| Kaldırılan yükün sapanı kaydı | Yük düşmesi | Sapan kontrolü, bağlama eğitimi |
| Preste iki el kumandası köprülenmiş bulundu | Uzuv kaybı | Makineyi durdurmak, köprüyü sökmek |
| Hortum bağlantısı çıktı, kimyasal zemine sıçradı | Göz ve cilt yanığı | Bağlantı tipi değişimi, dökülme kiti |
| Panoda ark oluştu, sigorta attı | Elektrik çarpması, yangın | Pano kontrolü, yetkisiz müdahaleyi önleme |
Daha fazla senaryo için forklift ve yaya trafik planı yazımız, depolardaki tipik ramak kala durumlarını anlatır.
Ramak kala bildirimi için kanallar
İyi bir sistem, çalışanın bildirmesini işini bırakmasından daha kolay hâle getirir. Birden fazla kanal açmak, farklı alışkanlıklardaki çalışanlara ulaşır:
- Kâğıt form ve kutu: Her bölümde, form ve kalemle birlikte, kolay görülen bir yerde.
- Karekodla açılan form: Telefonundan bildirim yapmak isteyenler için.
- Sözlü bildirim: Vardiya amirine veya çalışan temsilcisine; amir, formu çalışanla birlikte doldurur.
- İSG kurulu ve saha turları: Turda fark edilen durumlar da aynı sisteme girer.
Bildirim yapabilecek kişileri geniş tutun. Kendi çalışanlarınızın yanında alt işveren çalışanları, çıraklar ve stajyerler de aynı sahada aynı tehlikeleri görür; giriş bilgilendirmesinde onlara da formun yerini gösterin. Gece vardiyasında formun ve kutunun erişilebilir olduğundan, yabancı uyruklu çalışanların bulunduğu işyerlerinde formun anlaşılır bir dilde ya da resimli hazırlandığından emin olun. Bildirimin ne kadar sürdüğünü de ölçün: formu doldurmak birkaç dakikayı aşıyorsa alanları sadeleştirin.
İsimsiz bildirim mevzuatta düzenlenmiş bir zorunluluk değildir; bir tasarım tercihidir. Ancak özellikle sistemin ilk aylarında “adımı yazarsam başım derde girer mi?” kaygısını azaltır. Formda isim alanını isteğe bağlı bırakın. Geri bildirim verebilmek için isim yazanlara dönüş yapın, yazmayanlar için sonucu bölüm panosunda duyurun. Bildirim yapan kişiyi bildirimi nedeniyle suçlamamak, sistemin yaşaması için şarttır; ayrıntılar için İSG kültürü nasıl oluşturulur yazımıza bakabilirsiniz.
Ramak kala olay raporu: ücretsiz form şablonu
Aşağıdaki alanları kendi formunuza kopyalayabilirsiniz. Formun ön yüzünü çalışan doldurur, arka yüzünü inceleyen kişi:
| Bölüm | Alan | Kim doldurur? |
|---|---|---|
| Olay | Tarih, saat, vardiya, bölüm ve tam yer | Bildiren |
| Olay | Ne oldu? Kısa anlatım; varsa fotoğraf | Bildiren |
| Olay | Olsaydı ne olabilirdi? (yaralanma, hasar, yangın) | Bildiren |
| Olay | Anında ne yapıldı? (makine durduruldu, alan kapatıldı) | Bildiren |
| Olay | Ad soyad ve iletişim (isteğe bağlı) | Bildiren |
| İnceleme | Olası şiddet ve tekrar olasılığı (risk değerlendirmesi yöntemiyle) | Uzman veya sorumlu |
| İnceleme | Temel neden: ekipman, yöntem, ortam, eğitim, organizasyon | Uzman ve bölüm sorumlusu |
| İnceleme | Düzeltici önlem, sorumlu ve termin | Bölüm sorumlusu |
| Kapanış | Önlemin uygulandığının kontrolü ve tarihi | Uzman |
| Kapanış | Bildirene ve bölüme geri dönüş yapıldı mı? | Bölüm sorumlusu |
| Kapanış | Risk değerlendirmesi güncellendi mi? | Uzman |
Raporlar bir dosyada ya da tabloda sıra numarasıyla saklanır; bu kayıtlar, 6331 md. 14/1-b’deki inceleme ve rapor yükümlülüğünü yerine getirdiğinizin kanıtıdır.
İnceleme ve geri bildirim döngüsü
Bildirimin karşılıksız kaldığı bir sistem birkaç ay içinde sessizleşir. Mevzuat süre vermez; aşağıdaki iç hedefler uygulamada iyi işler:
- Aynı gün: Ciddi bir tehlike varsa iş durdurulur veya alan kapatılır; bölüm sorumlusu bilgilendirilir.
- Birkaç iş günü içinde: Uzman ve bölüm sorumlusu olayı yerinde inceler, temel nedeni belirler, önlemi sorumlu ve terminle yazar.
- Önlem tamamlanınca: Uygulama yerinde kontrol edilir; bildirene ve bölüme sonuç anlatılır.
- Ayda bir: Bildirimler toplu olarak değerlendirilir; tekrar eden konular risk değerlendirmesine ve eğitim planına aktarılır. 50 ve üzeri çalışanlı işyerlerinde bu değerlendirme İSG kurulu gündeminin doğal bir maddesidir.
Ramak kala olay, RD Yönetmeliği md. 12’ye göre risk değerlendirmesinin yenilenmesini gerektiren durumlardandır. Her bildirimde bütün dokümanı baştan yazmak gerekmez; ilgili bölüm kısmen güncellenir. Yöntem için risk değerlendirmesi rehberimize, olay kazaya dönüştüğünde yapılacaklar için iş kazası sonrası ilk 72 saat yazımıza bakın.
Ramak kala kültürü nasıl ölçülür?
Bildirim sayısının artması, ilk aşamada genellikle iyi bir işarettir: tehlikeler çoğalmış değil, görünür olmuştur. Bu yüzden “ramak kala sayısını düşürmek” hedef olarak konmamalıdır. Bunun yerine şu göstergeleri izleyin: bildirimlerin kaçının süresinde incelendiği, önlemlerin kaçının kapandığı ve bildirenlere geri dönüş yapılıp yapılmadığı. Bursa ve çevre illerde otomotiv ana sanayisine parça veren tedarikçiler için bu kayıtlar ve aksiyon kapanışları müşteri denetimlerinde de gündeme gelebilir; hazırlık için tedarikçi İSG denetimine hazırlık yazımıza ve otomotiv yan sanayi sayfamıza bakabilirsiniz.
İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde bildirim formunu işyerinize uyarlar, incelemeleri yürütür ve sonuçları risk değerlendirmesi dokümanınıza işleriz.
Sık Sorulan Sorular
Ramak kala olay SGK’ya bildirilir mi?
Hayır. SGK’ya bildirim yükümlülüğü iş kazası ve meslek hastalığı içindir. Ramak kala olaylar 6331 md. 14/1-b’ye göre işveren tarafından incelenir ve raporlanır; bu raporlar işyerinde saklanır.
İsimsiz ramak kala bildirimi kabul edilebilir mi?
Mevzuat isimsiz bildirimi ne zorunlu kılar ne de yasaklar. İsim alanını isteğe bağlı bırakmak, özellikle sistemin başında bildirimi kolaylaştırır; sonuçları bölüm panosunda duyurarak isimsiz bildirenlere de geri dönüş yapabilirsiniz.
Ramak kala ile tehlikeli durum arasındaki fark nedir?
Tehlikeli durum, henüz bir olay yaşanmadan var olan risktir; örneğin yerdeki yağ lekesi. Ramak kala ise bir olayın yaşandığı ama zarar doğmadığı durumdur; örneğin o lekede kayıp düşmeden tutunmak. İki kayıt da önlem için değerlidir.
Ramak kala olay risk değerlendirmesini yeniler mi?
Evet. RD Yönetmeliği md. 12, ramak kala olay meydana gelmesini risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesini gerektiren durumlar arasında sayar. Uygulamada olayın ilgili olduğu bölüm güncellenir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.