Kısaca
2026 eğitim yönetmeliği temel eğitimin sonunda sınav yapılmasını ve 100 üzerinden en az 60 puan alınmasını ister; ayrıca işverenin eğitimlerin etkinliğini değerlendirmesini ve gerekirse programı, eğiticiyi değiştirmesini ya da eğitimi tekrarlamasını öngörür. Etkinliği ölçmenin en pratik yolu dört düzeyli bakıştır: katılımcı görüşü, öğrenme, sahadaki davranış ve sonuç göstergeleri. Sahada gözlenmeyen bir davranış değişikliği, yüksek sınav puanına rağmen eğitimin amacına ulaşmadığını gösterir.
İSG eğitimi etkinlik ölçümü: sınav puanı neden yetmez?
Kilitleme ve etiketleme eğitiminden 90 puan alan bir bakım teknisyeni, ertesi hafta bir pres kalıbını yalnız acil durdurma butonuna basarak değiştiriyorsa, eğitim kâğıt üzerinde başarılı, sahada başarısızdır. Sınav, kişinin ne bildiğini ölçer; ne yaptığını ölçmez. İSG eğitimi etkinlik ölçümü bu boşluğu kapatmak için yapılır: eğitimden sonra işte neyin değiştiğine bakar.
Bu artık yalnız iyi bir uygulama değil, yönetmelik hükmüdür. 2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 16. maddesi ölçme ve değerlendirmeyi düzenler:
Yönetmeliğin diğer yenilikleri için yeni İSG eğitim yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz. Yönetmelik etkinliğin nasıl ölçüleceğini tarif etmez; yöntemi işveren seçer. Aşağıdaki çerçeve, Bursa ve çevre illerdeki üretim işletmelerinde uygulanabilir, belgelenebilir bir yol sunar.
Kirkpatrick modeli İSG eğitimine nasıl uyarlanır?
Eğitim değerlendirmesinde yaygın kullanılan Kirkpatrick modeli dört düzeyden oluşur. Kirkpatrick modeli İSG eğitimlerine şöyle uyarlanabilir:
| Düzey | Sorduğu soru | Ölçüm aracı | Zamanı |
|---|---|---|---|
| 1. Tepki | Katılımcı eğitimi işine uygun ve anlaşılır buldu mu? | Eğitim değerlendirme anketi | Eğitimin sonunda |
| 2. Öğrenme | Katılımcı bilgi ve beceriyi kazandı mı? | Ön test ve son test, uygulamalı gösterim | Eğitim öncesi ve sonu |
| 3. Davranış | Katılımcı öğrendiğini sahada uyguluyor mu? | Eğitim sonrası saha gözlemi | 2 ile 8 hafta sonra |
| 4. Sonuç | İşyerinde göstergeler değişti mi? | Ramak kala bildirimleri, uygunsuzluklar, kazalar | 3 ile 12 ay sonra |
Düzeyler birbirinin yerini tutmaz. Memnuniyet anketi yüksek, sınav puanı yüksek ama saha gözlemi zayıfsa, sorun genellikle eğitimin içeriğinde değil; ekipmanda, iş baskısında veya amirin örnek olmamasındadır. Bu ayrımı yapabilmek için dört düzeye de bakmak gerekir.
1. ve 2. düzey: eğitim değerlendirme anketi ve ön-son test
Eğitim değerlendirme anketi kısa olmalıdır; on soruluk bir form çoğu zaman özensiz doldurulur. Beş sorunun yeterli olduğunu görüyoruz:
- Eğitimde anlatılanlar kendi işimle ilgiliydi. (1–5)
- Anlatım ve dil anlaşılırdı. (1–5)
- Uygulamalı bölüm için yeterli zaman ayrıldı. (1–5)
- Eğitimden sonra işimde farklı yapacağım bir şey var. (Evet / Hayır; varsa yazınız)
- Eğitimde cevabını alamadığım soru veya işyerinde gördüğüm bir tehlike: (açık uçlu)
Son soru, anketin en değerli kısmıdır; çoğu zaman risk değerlendirmesinde olmayan bir tehlikeyi ortaya çıkarır.
Öğrenme düzeyinde yönetmeliğin istediği seviye tespiti ön test olarak kullanılabilir. Aynı konuları ölçen ön ve son test karşılaştırıldığında, hangi konunun öğretilemediği soru bazında görülür. Örneğin 40 kişilik bir grupta “enerji kesme sonrası sıfır enerji doğrulaması” sorusunu son testte yalnız 18 kişi doğru cevaplıyorsa, bu konu bir sonraki eğitimde uygulamalı gösterimle yeniden ele alınmalıdır. Sınav belgelerinin nasıl saklanacağı için İSG eğitim belgesi ve kayıtları yazımıza bakabilirsiniz.
3. düzey: eğitim sonrası saha gözlemi
Davranışı ölçmenin tek yolu sahaya bakmaktır. Eğitim sonrası saha gözlemi için eğitimin içeriğinden doğrudan türetilen, “evet/hayır” ile işaretlenebilen 5–8 maddelik bir liste hazırlayın. Kilitleme ve etiketleme eğitimi için örnek:
- Bakıma başlamadan önce makinenin bütün enerji kaynakları kesildi mi?
- Kişisel kilit ve etiket takıldı mı, etiket dolduruldu mu?
- Sıfır enerji, makine çalıştırılmaya çalışılarak doğrulandı mı?
- Birden fazla kişi çalışıyorsa her biri kendi kilidini taktı mı?
- İş bitiminde koruyucular yerine takılmadan enerji verilmedi mi?
Gözlemi uzman, ustabaşı veya eğitimli bir çalışan yapabilir; önemli olan aynı listenin aynı şekilde uygulanmasıdır. Gözlem bir ceza aracı olarak kullanılırsa çalışanlar gözlemci geldiğinde davranış değiştirir ve sonuç anlamsızlaşır. Doğru davranışı yerinde teşekkürle, eksik davranışı yerinde kısa bir hatırlatmayla karşılayın.
Gözlem sonuçlarını basit bir oranla izleyin: uyum oranı = güvenli gözlem sayısı / toplam gözlem sayısı × 100. Eğitimden önce 60 gözlemin 42’si güvenliyse oran yüzde 70’tir; eğitimden altı hafta sonra 60 gözlemin 54’ü güvenliyse oran yüzde 90’a çıkmıştır. Oran yükselmiyorsa eğitimden çok ekipman, zaman baskısı veya prosedürün uygulanabilirliği sorgulanmalıdır. Gözlemleri genel saha turlarınıza eklemek için İSG saha turu kontrol listesi yazımızdan yararlanabilirsiniz.
4. düzey: ramak kala bildirimleri ve sonuç göstergeleri
Sonuç düzeyinde işyerinin göstergelerine bakılır. Burada iki yanlış yorumdan kaçının:
- Ramak kala bildirimi artışı kötü haber değildir. Tehlikeyi tanıma eğitiminden sonra bildirim sayısının artması, çalışanların daha fazla şey görmeye ve söylemeye başladığını gösterebilir. Bildirimlerin içeriği, yani eğitimde anlatılan tehlikelerin bildirilip bildirilmediği, sayıdan daha önemlidir. Sistemin kurulumu için ramak kala bildirim sistemi yazımıza bakın.
- Kaza sayısındaki kısa dönem değişim yanıltabilir. Küçük işyerlerinde birkaç aylık kaza verisi tesadüflere çok açıktır. Kaza göstergelerini bir yıllık dönemde ve diğer göstergelerle birlikte okuyun; hesaplama için kaza sıklık ve ağırlık oranı yazımız yol gösterir.
Öncü ve artçı göstergelerin birlikte nasıl izleneceğini İSG performans göstergeleri yazımızda anlattık.
Eğitim etkinliği formu: örnek şablon
Her eğitim konusu için tek sayfalık bir eğitim etkinliği formu dört düzeyi bir araya getirir:
| Alan | Örnek içerik |
|---|---|
| Eğitim konusu ve tarihi | Kilitleme ve etiketleme, bakım ekibi, 12 kişi |
| Hedef davranış | Bakıma başlamadan önce enerji kesme, kilitleme ve sıfır enerji doğrulaması |
| 1. düzey sonucu | Anket ortalaması ve açık uçlu sorulardan çıkan konular |
| 2. düzey sonucu | Ön test ve son test ortalaması, en çok yanlış yapılan soru |
| 3. düzey sonucu | Eğitim öncesi ve sonrası gözlem uyum oranı |
| 4. düzey sonucu | İlgili ramak kala bildirimleri, uygunsuzluk ve kaza kayıtları |
| Karar | Etkili / kısmen etkili / etkisiz |
| Düzeltici faaliyet | Program, eğitici veya yöntem değişikliği, tekrar eğitimi; sorumlu ve termin |
Formdaki karar, yönetmeliğin 16. maddesindeki “gerekirse değişiklik veya tekrar” hükmünün kanıtıdır. Yönetmeliğin 11. maddesi, yıllık eğitim programlarının işveren tarafından hazırlatılıp onaylanmasını ve hazırlanırken çalışanların veya temsilcilerinin görüşünün alınmasını ister; etkinlik sonuçları bir sonraki yılın programına girdi olmalıdır. Programın kurgusu için yıllık İSG eğitim planı yazımıza bakabilirsiniz. İSG kurulu bulunan işyerlerinde İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 8, kurula eğitim programlarının uygulanmasını izleme ve eksiklik gördüğünde geri bildirimde bulunma görevi verir; formun özetini kurul gündemine almak bu görevi somutlaştırır.
Etkinlik değerlendirmesinde sık gördüğümüz hatalar şunlardır:
- Yalnız memnuniyet anketine bakmak. Eğitimi beğenmek, öğrenmek veya uygulamak anlamına gelmez.
- Hedef davranışı tanımlamamak. Eğitimden önce “sahada neyi farklı görmek istiyoruz?” sorusu cevaplanmazsa gözlem listesi de yazılamaz.
- Tek bir gözlemle karar vermek. Farklı vardiya ve kişilerden yeterli sayıda gözlem toplanmadan oran hesaplamak yanıltır.
- Sonucu dosyada bırakmak. “Kısmen etkili” kararının arkasından sorumlu ve termin içeren bir düzeltici faaliyet gelmiyorsa değerlendirme kâğıt üzerinde kalır.
İSG eğitimleri hizmetimizde eğitim sonrasında saha gözlem listesini de hazırlıyor, sonuçları bir sonraki eğitim planına bağlıyoruz. Eğitim ve gözlem tarihlerini İSG takvimi ile planlayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İSG eğitiminin etkinliğini ölçmek zorunlu mu?
Evet. 2026 eğitim yönetmeliğinin 16. maddesi, işverenin eğitimlerin etkinliğine dair değerlendirme yapmasını ve gerekirse programı, eğiticiyi değiştirmesini veya eğitimi tekrarlamasını ister. Yöntemi işveren belirler.
Sınavdan 60 puan almak eğitimin etkili olduğunu gösterir mi?
Göstermez. Sınav bilgi düzeyini ölçer. Etkinlik için öğrenilenin sahada uygulanıp uygulanmadığına, yani davranışa ve sonuç göstergelerine de bakılmalıdır.
Saha gözlemi eğitimden ne kadar sonra yapılmalı?
Genellikle 2 ile 8 hafta arası uygundur. Çok erken yapılan gözlem kısa süreli etkiyi, çok geç yapılan gözlem ise başka değişikliklerin etkisini ölçebilir. Aynı listeyle eğitimden önce de bir ölçüm almak karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Ramak kala bildirimleri eğitimden sonra arttıysa eğitim başarısız mı?
Hayır. Bildirimin artması, çalışanların tehlikeleri daha iyi tanıdığını ve bildirmeye istekli olduğunu gösterebilir. Bildirimlerin konusu ve kapatılma oranı birlikte değerlendirilmelidir.
2026 yönetmeliğine uygun işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri; işyerinizde, sahanıza özgü örneklerle ve belgeli.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.