Uygulamalı İSG Eğitimi: Sahada Gösterim Teknikleri

Uygulamalı İSG eğitimi yönetmelikte nerede geçiyor?

Bir yemekhanede, projeksiyon perdesinin karşısında oturan otuz çalışan düşünün. Eğitimci kırk slayt boyunca “kişisel koruyucu donanımın önemi”ni anlatıyor, sonunda herkes katılım tutanağını imzalıyor. Ertesi gün aynı çalışanların yarısı taşlama makinesinin başında gözlüğü alnında çalışıyor. Bu tablo, uygulamalı İSG eğitimi ihtiyacının neden ortaya çıktığını özetler.

2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, uygulamayı birkaç yerde açıkça ister:

Hüküm	Yönetmeliğin istediği	Eğitime etkisi
md. 5/3	Bilgi, tutum ve davranış değişikliği oluşturabilecek nitelikte eğitim	Bilgi aktarımı tek başına yetmez
md. 7/3 ve 7/5	İşe başlama eğitimi uygulamalı ve yüz yüze, en az 2 saat	İlk gün sahada gösterim
md. 9/2	İçerik, çalışanların görev yaptıkları alandaki iş ve çalışma ortamı ögeleri kullanılarak hazırlanır	Genel slayt yerine kendi makineniz, kendi alanınız
md. 12/3	İşe ve işyerine özgü riskler, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze	Uzaktan verilemeyen kısım uygulamaya en uygun kısımdır
md. 15	Uygulamalara imkân veren mekân	Uygulama yapılamayan salon yeterli değildir
md. 16	Eğitim öncesi seviye tespiti, sınav ve etkinlik değerlendirmesi	Eğitimin işe yarayıp yaramadığı ölçülür

Yönetmeliğin genel çerçevesini yeni İSG eğitim yönetmeliği yazımızda, ilk gün için dakika dakika programı işe başlama eğitimi programı yazımızda anlattık. Bu yazı, İSG eğitim yöntemleri arasında sahada en iyi sonuç veren üç tekniğe ve örnek oturumlara odaklanıyor.

Gösterip yaptırma tekniği ve iş ayrıştırma tablosu

Gösterip yaptırma tekniği, kökeni İkinci Dünya Savaşı yıllarında sanayide geliştirilen “iş öğretimi” programlarına dayanan dört aşamalı bir yöntemdir: hazırla, göster, yaptır, izle. Basit görünür; farkı yaratan, gösterimden önce hazırlanan iş ayrıştırma tablosudur.

Eğitimci, öğreteceği işi önce kâğıt üzerinde adımlara böler. Her adım için o adımı güvenli yapmanın anahtar noktasını ve bunun nedenini yazar. Örnek, bir taşlama makinesinde disk değişimi:

Adım	Anahtar nokta	Neden?
Makineyi prizden çıkar	Fişi gözle görerek çek	Anahtarı kapalı sanılan makine çalışabilir
Diski kontrol et	Devir sınırı ve son kullanma tarihine bak, çatlak ara	Uygun olmayan disk dönerken parçalanır
Diski tak	Flanşları doğru yönde, anahtarla sık	Gevşek disk kayar ve kırılır
Koruyucuyu ayarla	Kıvılcım ve parça kullanıcıya gelmeyecek açıda	Koruyucu, kırılan diskin yönünü belirler
Deneme çalıştırması	Diski kimseye doğru tutmadan boşta çalıştır	Kusurlu disk ilk saniyelerde kırılır

Dört aşama şöyle uygulanır:

Hazırla: Çalışanı rahatlatın, bu işi daha önce yapıp yapmadığını sorun, onu işi en iyi göreceği yere yerleştirin.
Göster: İşi bir kez normal hızda yapın. Sonra yavaşça, her adımı söyleyerek tekrarlayın; ikinci kez anahtar noktaları, üçüncü kez nedenleri vurgulayın.
Yaptır: Çalışan işi yaparken adımları sesli söylesin. Hata olursa o anda durdurup düzeltin. Anahtar noktaları ve nedenleri çalışan kendi sözleriyle anlatabilene kadar tekrarlayın.
İzle: Çalışanı işe bırakın ama kime soru soracağını söyleyin. İlk günlerde sık, sonra seyrek kontrol edin.

Nedenleri anlatmak, tekniğin en çok atlanan kısmıdır. Nedenini bilen çalışan, talimatta yazmayan bir durumla karşılaştığında doğru karar verebilir.

Örnek oturum: vaka çalışması

Vaka çalışması, gerçek bir olayı küçük gruplara inceletme yöntemidir. En iyi malzeme, işyerinizin kendi ramak kala ve kaza kayıtlarıdır; çalışanlar olayın geçtiği yeri bildiği için tartışma hemen somutlaşır. Kişisel bilgiler çıkarılır, kimse suçlanmaz.

Bir saatlik örnek oturum, işe ve işyerine özgü riskler konusu kapsamında şöyle kurulabilir:

Olayın anlatımı (10 dakika): “Gece vardiyasında bir operatör, sıkışan parçayı almak için pres koruyucusunu açtı ve...” Fotoğraf ve kroki gösterilir.
Grup çalışması (20 dakika): Dört-beş kişilik gruplar üç soruyu cevaplar: Ne oldu? Neden oldu? Ne değişmeli?
Paylaşım (15 dakika): Her grup bulgularını söyler; eğitimci cevapları tahtada “kişi”, “makine”, “yöntem”, “ortam” başlıklarında toplar.
Sahada gösterim (15 dakika): Grup olayın geçtiği makineye gider; alınan önlem ve doğru müdahale yöntemi orada gösterilip birkaç çalışana yaptırılır.

Vaka çalışması, çalışanları “kim hata yaptı” sorusundan “sistem neden buna izin verdi” sorusuna taşır. Bu bakışın yöntemi için kök neden analizi yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek oturum: küçük grup tatbikatı

Acil durumlarda yapılacaklar, slaytla değil ellerle öğrenilir. Küçük grup tatbikatı, tam ölçekli bir tahliye tatbikatından farklı olarak birkaç kişiyle ve kısa sürede, belirli bir beceriyi çalışmak için yapılır.

Yangın söndürücü kullanımı: Her katılımcı söndürücünün pimini çeker, hortumu yöneltir ve uygun bir eğitim düzeneğinde kendisi kullanır. Uygulamalı yangın eğitimi için yangın eğitimi hizmetimize bakabilirsiniz.
Kimyasal döküntü: Döküntü kitinin dolaptan alınması, kişisel koruyucuların giyilmesi ve emici malzemeyle sınırlandırma su ile canlandırılır.
Acil durdurma ve enerji kesme: Her çalışan kendi hattındaki acil durdurma butonlarını ve ana şalteri gösterir.
Masa başı senaryo: Kapalı alanda bilinci kapanan bir çalışan senaryosu; gözcünün kimi arayacağı ve içeri girmemesi gerektiği tartışılır.

Her tatbikatın sonunda iki dakikalık bir değerlendirme yapın: ne iyi gitti, ne aksadı? Tam ölçekli tatbikatın planlanması için acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımıza bakın.

Etkinliği ölçmek: sınav yetmez

Yönetmelik, temel eğitimin sonunda 100 üzerinden en az 60 puanla başarılı sayılan bir sınav ve ayrıca işverenin eğitimin etkinliğini değerlendirmesini ister (md. 16). Sınav bilgiyi ölçer; davranışı ölçmek için sahaya bakmak gerekir.

Uygulamalı oturumlar için kısa bir gözlem formu kullanın. Formda iş ayrıştırma tablosundaki anahtar noktalar madde madde yer alır; eğitimci veya bölüm sorumlusu, eğitimden birkaç gün ve birkaç hafta sonra çalışanı işinin başında izleyip her maddeyi “doğru / düzeltildi / yapılmadı” olarak işaretler. Sonuçlar eğitim programının güncellenmesine girdi olur; yönetmelik de değerlendirme sonucuna göre programın, eğiticinin değiştirilmesini veya eğitimin tekrarlanmasını öngörür.

Kayıt tarafında, işe başlama eğitimi eğitim veren kişi, çalışan ve işveren veya vekilinin imzasıyla tutanağa bağlanır ve özlük dosyasında saklanır (md. 7/6). Temel eğitimde katılım tutanakları ve Ek-2’deki örneğe uygun belge düzenlenir (md. 17).

Sık yapılan hatalar

Uygulamayı “saha turu”na indirgemek; çalışana hiçbir şeyi kendisine yaptırmamak.
Gösterimi, işi yıllardır yapan ama nedenlerini anlatamayan kişiye bırakmak.
Vaka çalışmasında olayı yaşayan çalışanın adını vermek ve tartışmayı suçlamaya çevirmek.
Bütün bölümlere aynı slayt setini kullanmak; md. 9/2’nin istediği iş ortamı ögelerini içeriğe katmamak.
Etkinlik değerlendirmesini yalnızca sınav puanıyla yapmak.

İSG eğitimleri hizmetimizde işe ve işyerine özgü riskler konusunu sizin makineleriniz ve kendi olay kayıtlarınızla, sahada uygulamalı olarak hazırlarız. Yıllık eğitim tarihlerinizi İSG takvimi aracıyla planlayabilir, iş başında kısa hatırlatmalar için iş başı konuşması yazımızdan yararlanabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde bu oturumları vardiya düzenine göre parçalara bölerek planlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Uygulamalı işe başlama eğitimi temel eğitim süresinden sayılır mı?

Hayır. Yönetmeliğe göre işe başlama eğitiminde geçen süre temel eğitim süresinden sayılmaz (md. 7/5). Temel eğitimin işe özgü riskler bölümü ise ayrıca uygulamalı olarak verilebilir.

İşe başlama eğitimini kim verebilir?

İşveren, işyerinde görevli iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi veya işverenin görevlendirdiği bilgi sahibi ve deneyimli çalışanlar verebilir (md. 7/4). Gösterimi yapacak deneyimli çalışanın, anahtar noktaları ve nedenlerini anlatabilecek şekilde hazırlanması gerekir.

İnteraktif İSG eğitimi uzaktan verilebilir mi?

Genel, sağlık ve teknik konular uzaktan verilebilir; uzaktan sistemin ileri sarmayı önlemesi ve araya kısa sorular koyması istenir (md. 12/5). İşe ve işyerine özgü riskler, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze verilir.

Vaka çalışmasında hangi olaylar kullanılmalı?

Önceliği işyerinizin kendi ramak kala ve kaza kayıtlarına verin. Yeterli kayıt yoksa aynı sektördeki benzer işlerden derlenmiş, kişisel bilgi içermeyen örnekler kullanılabilir.