Kısaca
İş kazası geçiren sigortalının tedavisi SGK tarafından karşılanır ve katılım payı alınmaz. İstirahat raporu süresince her gün için geçici iş göremezlik ödeneği ödenir; ödenek yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir ve hastalıktan farklı olarak prim günü şartı aranmaz. Meslekte kazanma gücü en az %10 azalan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. İşveren ise çalışana derhal sağlık hizmeti sağlamak, kazayı 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmek ve rapor süresinde iş sözleşmesini fesihte kanundaki bekleme süresine uymakla yükümlüdür.
İş kazası geçiren işçinin hakları: kısa çerçeve
Bir iş kazasından sonra çalışanın aklındaki ilk sorular genellikle şunlardır: Tedavimi kim ödeyecek, raporlu olduğum günlerde gelirim ne olacak, kalıcı bir hasar kalırsa ne alacağım ve işimi kaybeder miyim? Bu soruların cevabı büyük ölçüde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu’ndadır.
5510 sayılı Kanun md. 13, iş kazasını; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde, emziren kadın sigortalının süt izni sırasında veya işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar. Hangi olayların bu tanıma girdiğini iş kazası sayılan haller yazımızda anlattık.
İş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar (md. 16) ve sağlık hizmetleri şöyle özetlenebilir:
| Hak | Kime, hangi şartla? | Dayanak (5510) |
|---|---|---|
| Tedavi ve sağlık hizmetleri | Sigortalıya; iş kazası hâlinde katılım payı alınmaz | md. 69, md. 76 |
| Yol gideri, gündelik, refakatçi gideri | Başka yerleşim yerine sevk edildiğinde | md. 65 |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | İstirahat raporu süresince her gün için | md. 16, md. 18 |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Meslekte kazanma gücü en az %10 azalmışsa | md. 19 |
| Hak sahiplerine gelir | Kaza sonucu ölüm hâlinde | md. 20 |
| Cenaze ve evlenme ödeneği | Ölüm hâlinde ve gelir bağlanan kız çocuklarına | md. 16, md. 20 |
İş kazası tedavi masrafı: kim öder?
Kazadan sonraki ilk yükümlülük işverenindir. 5510 sayılı Kanun md. 76’ya göre işveren, iş kazasına uğrayan sigortalıya sağlık durumunun gerektirdiği sağlık hizmetlerini derhal sağlamakla yükümlüdür. İşverenin bu amaçla yaptığı ve belgelere dayanan sağlık hizmeti giderleri SGK tarafından karşılanır. İşveren bu yükümlülüğü ihmal eder veya geciktirir de tedavi süresi uzar ya da malullük artarsa, SGK’nın bu nedenle yaptığı giderleri öder.
Çalışan açısından iş kazası tedavi masrafı konusunda bilinmesi gerekenler:
- Katılım payı alınmaz. Md. 69/a, iş kazası ile meslek hastalığı hâllerinde sağlanan sağlık hizmetlerinden katılım payı alınmayacağını söyler.
- Prim günü şartı aranmaz. Genel sağlık sigortasından yararlanmak için aranan prim ödeme gün şartı, iş kazası ve meslek hastalığı hâllerinde uygulanmaz (md. 67).
- Sevk giderleri karşılanır. Hekimin gerekli görmesiyle başka bir yerleşim yerine sevk edilen sigortalının yol gideri ve gündeliği, ayakta tedavide bir refakatçinin giderleri dahil, SGK tarafından karşılanır (md. 65).
Hastaneye başvururken bunun bir iş kazası olduğunu söylemek ve işyerinin kaza bildirimini zamanında yapmasını takip etmek, sonraki işlemlerin sorunsuz yürümesi için önemlidir.
Geçici iş göremezlik ödeneği: ne kadar, ne zaman?
Çalışan raporlu olduğu süre boyunca çalışamaz; bu dönemdeki gelir kaybını geçici iş göremezlik ödeneği karşılar. Md. 18/1-a’ya göre, SGK’nın yetkilendirdiği hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla, iş kazası nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenek verilir. Hastalık hâlinden farkı önemlidir: Hastalıkta ödenek, son bir yılda en az 90 gün prim bildirilmiş olması şartıyla ve iş göremezliğin üçüncü gününden itibaren ödenir; iş kazasında bu şartlar aranmaz.
Ödeneğin tutarı md. 18/3’e göre belirlenir:
- Yatarak tedavide: Günlük kazancın yarısı,
- Ayaktan tedavide: Günlük kazancın üçte ikisi.
Günlük kazanç, kaza tarihinden önceki on iki aydaki prime esas kazançlar toplamının bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle hesaplanır (md. 17). Önceki on iki ayda 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse, ödeneğe esas günlük kazanç iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez.
Örnek: Günlük kazancı G olan bir çalışan, kazadan sonra 10 gün hastanede yatıyor, ardından 20 gün ayaktan tedavi raporu alıyor. Ödenek: 10 × G/2 + 20 × 2G/3 = 5G + 13,3G ≈ 18,3G. Yani 30 günlük rapor süresi için yaklaşık 18,3 günlük kazanç tutarında ödenek alır.
Ödeme pratiğinde bilinmesi gerekenler:
- Rapor süresince iş sözleşmesi askıdadır; 4857 sayılı Kanun md. 25/I son cümlesine göre işine gidemediği süreler için ücret işlemez. Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi aksini öngörebilir.
- Ödeneğin hesaplanabilmesi için işverenin, raporlu günlerde çalışılmadığını SGK’nın sistemi üzerinden bildirmesi gerekir. Ödeme gecikirse ilk kontrol edilecek nokta budur.
- İşveren kazayı 3 iş günü içinde bildirmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir (md. 21/2). Bu, çalışanın ödeneğini kaybettiği anlamına gelmez.
Sürekli iş göremezlik geliri
Kaza kalıcı bir hasar bırakmışsa çalışan sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanabilir. Md. 19’a göre, iş kazası sonucu oluşan hastalık veya engellilik nedeniyle SGK’nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulu raporlarına dayanarak Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az %10 azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.
Gelirin hesabı şöyledir:
- Sürekli tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i oranında gelir bağlanır.
- Sürekli kısmi iş göremezlikte tam iş göremezlik geliri hesaplanır ve bunun kayıp oranı kadarı ödenir.
- Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa oran %100 uygulanır.
Aylık kazanç, günlük kazancın otuz katıdır (md. 17). Örnek: Meslekte kazanma gücünü %30 kaybeden bir çalışana, aylık kazancının %70 × %30 = %21’i oranında gelir bağlanır. Gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi takip eden ay başından başlar. Çalışan yeniden tedavi görürse kayıp oranı yeniden tespit edilebilir.
İş kazası sonucu ölüm hâlinde hak sahiplerine, sigortalının aylık kazancının %70’i esas alınarak gelir bağlanır ve cenaze ödeneği verilir (md. 20).
İş kazası sonrası işten çıkarma
Raporlu çalışanın iş sözleşmesinin feshi, 4857 sayılı Kanun md. 25/I ile düzenlenir. İşverenin bildirimsiz fesih hakkı, işçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından doğan hâller dışında, hastalık veya kaza gibi durumlarda ancak bu durumun, işçinin kıdemine göre md. 17’deki bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar. Bildirim süreleri şöyledir:
| Kıdem | Bildirim süresi | Bildirim süresi + 6 hafta |
|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta | 8 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta | 10 hafta |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta | 12 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta | 14 hafta |
İş güvencesi kapsamındaki çalışanlar için 4857 sayılı Kanun md. 18/3-f ayrıca, hastalık veya kaza nedeniyle bu bekleme süresi içinde işe geçici devamsızlığın fesih için geçerli bir sebep oluşturmadığını açıkça söyler. Bekleme süresi dolduktan sonra yapılan fesihte kıdem tazminatı ve diğer alacaklar ayrıca değerlendirilir; somut durum için bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
İşverenin bu süreçteki yükümlülükleri
Çalışanın haklarının işlemesi, işverenin yükümlülüklerini zamanında yerine getirmesine bağlıdır:
- Derhal sağlık hizmeti sağlamak (5510 md. 76).
- Kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde iş kazası bildirgesiyle bildirim yapmak (5510 md. 13; 6331 sayılı Kanun md. 14/2). Bildirmemenin 2026 temel idari para cezası 44.443 TL’dir; ayrıntılar için İSG idari para cezaları aracımıza bakın.
- Raporlu günleri SGK sistemine işlemek, böylece ödeneğin gecikmeden ödenmesini sağlamak.
- İşe dönüşte ilave eğitim vermek: İş kazası geçiren çalışana işe başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleriyle ilgili ilave eğitim verilir (6331 md. 17/4).
- İşe dönüş muayenesini değerlendirmek: İşyeri hekimi, çalışanın eski işine uygun olup olmadığını değerlendirir. Ayrıntılar için işe dönüş muayenesi yazımıza bakın.
- Risk değerlendirmesini gözden geçirmek: İş kazası, risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesini gerektiren durumlardandır.
Kazadan sonraki ilk saatlerde yapılacakları iş kazası sonrası yapılacaklar yazımızda adım adım anlattık. Kaza bildirimi, kök neden analizi, ilave eğitim ve işe dönüş sürecini Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizle birlikte yürütüyoruz.
Sık Sorulan Sorular
İş kazasında rapor parası ilk günden ödenir mi?
Evet. 5510 sayılı Kanun md. 18/1-a’ya göre iş kazasında geçici iş göremezlik ödeneği, istirahat raporu şartıyla her gün için ödenir. Hastalıktaki üç günlük bekleme ve 90 günlük prim şartı iş kazasında aranmaz.
Geçici iş göremezlik ödeneği ne kadardır?
Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir. Günlük kazanç, kazadan önceki on iki aydaki prime esas kazançlara göre hesaplanır.
İş kazası tedavi masrafı için ödeme yapılır mı?
İş kazası ve meslek hastalığı hâllerinde sağlanan sağlık hizmetlerinden katılım payı alınmaz. İşverenin derhal sağladığı ve belgeye dayanan sağlık hizmeti giderleri SGK tarafından karşılanır.
Raporlu çalışan işten çıkarılabilir mi?
İşverenin kaza nedeniyle bildirimsiz fesih hakkı, işçinin kıdemine göre bildirim süresinin altı hafta aşılmasından sonra doğar. İş güvencesi kapsamındaki çalışanlar için bu süre içindeki geçici devamsızlık geçerli fesih sebebi değildir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.