Ortam Ölçümü Öncesi İSG-KATİP Bildirimi

Ortam ölçümü İSG-KATİP bildirimi: kural ne diyor?

Gürültü, toz, kimyasal, titreşim, aydınlatma veya termal konfor ölçümü yaptıracak bir işveren, çoğu zaman yalnız laboratuvarla tarih belirlemeyi düşünür. Oysa ölçümün geçerli ve izlenebilir olması için laboratuvarın yerine getirmesi gereken bir bildirim adımı vardır. 27 Ocak 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik md. 36/1-d’ye göre laboratuvar, yapacağı ölçüm, test ve analizleri en az üç gün öncesinde İSG-KATİP üzerinden Bakanlığa bildirir.

Aynı madde laboratuvara başka bildirim yükümlülükleri de getirir. İşvereni en çok ilgilendirenler şunlardır:

Ölçüm, test ve analiz sonuçları ile verilerin, ilgili raporun yayımlanmasından itibaren 10 gün içinde bildirilmesi (md. 36/1-b),
Laboratuvarın akreditasyonunda askıya alma veya iptal gibi değişikliklerin 15 gün içinde bildirilmesi (md. 36/1-a).

Önceden bildirim, Bakanlığın ölçümü yerinde denetleyebilmesini sağlar. Bu yüzden ortam ölçümü İSG-KATİP bildirimi, laboratuvarın kendi iç işi gibi görünse de işveren için bir kalite göstergesidir: Bildirimi düzenli yapan laboratuvar, sürecin geri kalanında da mevzuata uyma eğilimindedir.

Ortam ölçümü kimler yapar? Yeterlik ve ön yeterlik

Ortam ölçümünü, Bakanlıktan yeterlik veya ön yeterlik belgesi almış laboratuvarlar yapar. Yönetmelik iki belgeyi şöyle ayırır:

Yeterlik belgesi: Yönetmelik hükümlerini yerine getiren laboratuvara verilir. Yönetmeliğin Ek-1’inde sayılan parametrelerde ölçüm yapacak laboratuvar, ilgili metot ve numune alma işlemi için TÜRKAK tarafından akredite olmalıdır (md. 8/1-a).
Ön yeterlik belgesi: Yönetmelik hükümlerini yerine getiren, ancak ilgili parametre için henüz akredite olmayan ve TÜRKAK’a akreditasyon başvurusu yapmış laboratuvara verilir.

İşverenin yükümlülüğü açıktır: Ölçümleri yeterlik veya ön yeterlik belgesi olan bir laboratuvara yaptırmak. Yönetmelik md. 5/3, bu belgelere sahip olmayan laboratuvarlarca yapılan ölçüm sonuçlarının geçersiz olduğunu söyler. Belgesiz bir laboratuvara ödenen bedel, denetimde hiç ölçüm yaptırılmamış gibi bir sonuçla karşılaşmanıza yol açabilir.

SİSTEMER’in kendi laboratuvarı yoktur. Ölçümleri yetkili laboratuvar ve sağlık kuruluşlarıyla planlar, sonuçların risk değerlendirmesine işlenmesini sağlarız. Hangi işyerinde hangi ölçümün gerektiği için ortam ölçümü zorunlu işyerleri yazımıza bakabilirsiniz.

Ölçüm laboratuvarı yeterlik belgesini kontrol etmek

Teklif aldığınız laboratuvar için sözleşmeden önce şu kontrolleri yapın:

Belge türü ve geçerliliği. Laboratuvarın yeterlik veya ön yeterlik belgesi var mı, askıya alınmış veya iptal edilmiş mi? Bakanlığın ilan ettiği yetkili laboratuvar listesine bakın.
Parametre kapsamı. Belge parametre bazlıdır. Gürültü için yetkili bir laboratuvar, solvent buharı veya kristal silika için yetkili olmayabilir. İstediğiniz her parametrenin belge kapsamında olduğunu görün.
Metot ve numune alma. Kişisel maruziyet ölçümü mü, ortam ölçümü mü yapılacak? Hangi standart metotla? Teklif bunu açıkça yazmalıdır.
Bildirim teyidi. Laboratuvardan, ölçümü İSG-KATİP’e bildirdiğini gösteren kaydı isteyin. Bunu sözleşmeye yazmak, sonradan tartışmayı önler.
Rapor içeriği. Raporda ölçülen bölümler, yapılan işler, maruziyet süresi, kullanılan standartlar, ölçüm belirsizliği ve sınır değerler yer almalıdır (md. 19).

İş hijyeni ölçüm bildirimi 3 gün: işverenin takvimi

Üç günlük bildirim süresi, ölçüm tarihinin son dakikada değiştirilmesini zorlaştırır. Bu yüzden ölçüm takvimi işveren tarafında da planlanmalıdır:

Zaman	İşveren	Laboratuvar
Ölçümden 2–4 hafta önce	Ölçüm ihtiyacını risk değerlendirmesinden çıkarır, teklif alır, belge kontrolü yapar	Ön inceleme, ölçüm planı ve noktaların önerilmesi
Ölçümden 1 hafta önce	Kullanılan teknolojiler, kimyasallar ve güvenlik bilgi formlarını iletir, vardiya ve üretim planını kesinleştirir	Personel ve cihaz planlaması
En geç 3 gün önce	Bildirimin yapıldığını teyit eder	Ölçümü İSG-KATİP üzerinden bildirir
Ölçüm günü	Eşlik edecek kişiyi görevlendirir, normal üretim koşullarını korur	Ölçüm ve numune alma
Rapor sonrası	Sonuçları risk değerlendirmesine işletir, önlemleri planlar	Rapor yayımlandıktan sonra 10 gün içinde verileri bildirir

Üretim planı değişir ve ölçüm ertelenirse yeni tarih için bildirimin yeniden yapılması gerekir. Ertelemeyi laboratuvara erken haber vermek, yeni tarihin de üç gün kuralına uymasını sağlar.

Bildirilmemiş ölçüm geçerli mi?

Bu soru sahada sık sorulur ve cevabı dikkatli verilmelidir. Yönetmeliğin açıkça “geçersiz” dediği durum, yeterlik veya ön yeterlik belgesi olmayan laboratuvarın ölçümüdür (md. 5/3). Önceden bildirim ise laboratuvarın Bakanlığa karşı yükümlülüğüdür ve uyulmaması laboratuvarın denetiminde sonuç doğurur.

İşveren açısından pratik sonuç şudur: Bildirimi yapılmamış bir ölçüm, Bakanlığın kayıtlarında izlenemez ve bir denetimde raporun güvenilirliği sorgulanabilir. Ölçüm için ödediğiniz bedelin ve zamanın boşa gitmemesi için bildirim teyidini almak en güvenli yoldur. Bildirimin yapılıp yapılmadığından emin değilseniz ölçümden önce laboratuvardan yazılı teyit isteyin.

Ölçüm günü işverenin yükümlülükleri

Yönetmelik ölçüm sürecinde işverene de görevler verir:

Eşlik: İşveren, ön inceleme ve ölçüm sırasında laboratuvar personeline eşlik etmek üzere iş güvenliği uzmanını veya işyeri hekimini, bunların yokluğunda işi bilen bir çalışanı görevlendirir (md. 5/4).
Bilgi ve belge: Kullanılan teknolojiler ve ölçülecek etkenler hakkında bilgi verilir, güvenlik bilgi formları dahil gerekli belgeler sağlanır (md. 5/5).
Normal koşullar: Ölçüm sonuçlarının gerçeği yansıtması için çalışma, normal çalışma şartlarında ve üretim kapasitesinde bir değişiklik yapılmadan sürdürülür. Ölçüm sonucunu etkilemek için işin durdurulması, yavaşlatılması veya hızlandırılması yönetmeliğe aykırıdır.
Ölçüm noktaları: Ölçüm noktalarının ve sayısının belirlenmesinde son sorumluluk işverendedir (md. 14). Laboratuvarın önerisi, uzman ve hekimin bildiği maruziyet noktalarıyla karşılaştırılmalıdır.

Ölçüm türüne özgü ayrıntılar için işyerinde gürültü ölçümü ve toz ölçümü yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ölçüm raporu geçerliliği: ne zaman yeniden ölçülür?

Yönetmelikte ölçüm raporu için “şu kadar yıl geçerlidir” diye sabit bir süre yoktur. Bunun yerine ölçümün tekrarlanacağı durumlar sayılır (md. 5/2):

Alınan kontrol tedbirlerinin etkinliğini değerlendirmek gerektiğinde,
Ortam veya kişisel maruziyet koşulları değiştiğinde (yeni makine, yeni kimyasal, yerleşim değişikliği, vardiya düzeni),
İş müfettişi istediğinde,
İş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi gerekli gördüğünde.

Raporu teslim aldığınızda şu kontrolleri yapın:

Rapordaki laboratuvar adı, belge numarası ve ölçüm tarihi, sözleşme ve bildirim kaydıyla uyumlu mu?
İstenen bütün bölümler ve çalışan grupları ölçülmüş mü? Ölçülmeyen bir nokta varsa nedeni yazılmış mı?
Kişisel maruziyet ölçümlerinde ölçülen kişinin adı, görevi ve maruziyet süresi yer alıyor mu?
Kullanılan standart, ölçüm belirsizliği ve karşılaştırılan sınır değer açıkça belirtilmiş mi?
Ölçüm günü üretimin normal olduğu, rapordaki çalışma koşulları açıklamasından anlaşılıyor mu?

Bu kontrollerden geçmeyen bir rapor, risk değerlendirmesine dayanak olarak zayıf kalır. Eksiklerin düzeltilmesini laboratuvardan raporu aldığınız anda istemek, aylar sonra yeniden ölçüm yaptırmaktan daha kolaydır.

Laboratuvar, sonuçların mevzuata uygunluğunu değerlendirmez (md. 19/4). Sonuçları sınır değerlerle karşılaştırmak, risk değerlendirmesine işlemek ve önlemleri planlamak uzman ve hekimin işidir. Ölçüm kayıtları, ilgili mevzuatta süre belirtilmemişse en az 10 yıl saklanır (md. 5/6).

Gerekli ölçümü yaptırmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir; işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artırım uygulanır. Hesap için İSG idari para cezaları aracımızı kullanabilirsiniz. Ölçüm ihtiyacının belirlenmesini, laboratuvarla planlamayı ve sonuçların değerlendirilmesini risk değerlendirmesi hizmetimiz kapsamında yürütüyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Ortam ölçümünü İSG-KATİP’e kim bildirir?

Bildirimi ölçümü yapacak laboratuvar yapar. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik md. 36/1-d’ye göre laboratuvar, ölçümü en az üç gün önce İSG-KATİP üzerinden bildirir. İşverenin bu bildirimi teyit etmesi önerilir.

Ölçüm laboratuvarının yeterlik belgesi nasıl kontrol edilir?

Bakanlığın ilan ettiği yetkili laboratuvar listesinden belgenin türü, geçerliliği ve parametre kapsamı kontrol edilir. İstenen her parametrenin belge kapsamında olması gerekir.

Ölçüm raporu kaç yıl geçerlidir?

Yönetmelikte sabit bir geçerlilik süresi yoktur. Kontrol tedbirlerinin değerlendirilmesi, maruziyet koşullarının değişmesi, müfettiş talebi veya uzman ya da hekimin gerekli görmesi hâlinde ölçüm tekrarlanır.

Ölçüm günü üretimi azaltabilir miyiz?

Hayır. Ölçüm, normal çalışma şartlarında ve üretim kapasitesinde yapılır. Sonucu etkilemek için işin durdurulması, yavaşlatılması veya hızlandırılması ölçümü yanıltıcı kılar ve yönetmeliğe aykırıdır.