Kısaca
Aynı seviyede kayma ve düşmeler çoğunlukla beş kaynaktan beslenir: zemin, temizlik düzeni, aydınlatma, ayakkabı ve kablo-hortum yönetimi. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği zeminin sağlam, kuru, mümkün olduğunca düz ve kaymaz olmasını, yolların engebeli ve kaygan olmamasını ister. Islak zemin uyarısı tek başına önlem değildir; önce sıvıyı kaynağında tutun, temizliği planlayın ve uygun ayakkabıyı seçin.
Aynı seviyede düşme neden ciddiye alınmalı?
Yüksekten düşme herkesin aklına gelir; oysa üretim alanlarında sık karşılaşılan olaylardan biri, kişinin yürüdüğü zeminde kayması veya bir engele takılmasıdır. Aynı seviyede düşme “ufak bir sendeleme” gibi görünür, ama elinde sıcak tepsi, bıçak veya kasa taşıyan bir çalışan için sonuç kırık, yanık veya kesik olabilir. Bir makinenin yanında kayan kişi, dengesini korumak için eliyle tehlikeli bölgeye tutunabilir.
Mevzuat bu konuda nettir. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1:
- Madde 26: Taban döşeme ve kaplamaları sağlam, kuru ve mümkün olduğu kadar düz, kaymaz ve seviye farkı bulunmayacak şekilde olur; tehlikeli eğimler, çukurlar ve engeller bulundurulmaz.
- Madde 36: Merdiven, koridor, geçiş yolu, yükleme yeri ve rampa dahil işyeri içindeki erişim yollarının engebeli, çukur ve kaygan olmaması sağlanır, bakımları yapılır.
- Madde 22–23: Aydınlatma yeterli olur, TS EN 12464-1 standardı esas alınır ve aydınlatma sistemleri kaza riski oluşturmayacak şekilde yerleştirilir.
Yönetmeliğin 5. maddesi de işverenden bina ve eklentilerin düzenli temizliğini ve işyeri düzeninin sağlık ve güvenlik riskine yol açmayacak şekilde sağlanmasını ister.
Kayma düşme önlemleri: beş kaynak, beş çözüm
Gıda üretiminde zeminler yıkama suyu, yağ, un, şurup ve yoğuşma nedeniyle günün her saatinde değişir. Aşağıdaki tablo, her kaynak için tipik örneği ve önlem sırasını gösterir:
| Kaynak | Gıda işletmesinde tipik örnek | Önlem |
|---|---|---|
| Zemin | Aşınmış epoksi, kırık karo, tıkalı gider, eğimsiz yıkama alanı | Kaymaz kaplama, suyu gidere yönlendiren eğim, gider ızgarasının seviyede olması |
| Temizlik düzeni | Vardiya ortasında hortumla yıkama, köpüklü deterjan kalıntısı | Yıkama saatlerinin planlanması, ıslak-kuru bölge ayrımı, kurutma |
| Aydınlatma | Depo köşesinde yanmayan armatür, soğuk oda kapısında gölge | Armatür bakımı, geçiş noktalarında yeterli ışık |
| Ayakkabı | Aşınmış taban, işe uygun olmayan terlik veya spor ayakkabı | İşe uygun kaymaz tabanlı iş ayakkabısı ve değişim periyodu |
| Kablo ve hortum | Yere serili uzatma kablosu, zeminde kıvrılan su hortumu | Tavandan besleme, hortum makarası, kablo kanalı |
Zemin: kaymaz zemin bir kez seçilir, sürekli korunur
Kaymaz zemin kaplaması seçerken yalnız yeni hâlini değil, temizlik kimyasalları ve aşınma sonrasındaki hâlini de düşünün. Seçimde şunlara dikkat edin:
- Islak ve yağlı alanlarda daha pürüzlü yüzey gerekir; ancak çok pürüzlü yüzey temizlenmesi zor olduğu için hijyen ekibiyle birlikte karar verin.
- Yıkama yapılan alanlarda zemin, suyu gidere yönlendirecek eğimde olmalıdır. Su göllenen her nokta, kayma noktasıdır.
- Gider ızgarası zeminle aynı seviyede olmalı, kırık ızgara hemen değiştirilmelidir.
- Rampalarda ve kapı eşiklerinde seviye farkı varsa renkle işaretleyin.
Temizlik düzeni: sıvıyı kaynağında tutun
Temizlik hem riski azaltır hem de yanlış zamanda yapılırsa riski yaratır. Uygulanabilir düzen:
- Islak ve kuru bölgeleri belirleyin; ıslak bölgede ayakkabı ve zemin buna göre seçilsin.
- Dökülme kaynağını yerinde tutun: damlama tepsisi, taşma kenarlı tezgâh, kapalı transfer.
- Ana yıkamayı vardiya aralarına veya bölümün boş olduğu saatlere planlayın.
- Dökülen sıvı için “gördüğün anda temizle” kuralı koyun ve temizlik malzemesini yakına yerleştirin.
- Yağ ve un gibi kuru kalıntılar için ayrı yöntem belirleyin; un tozu da ıslak zemin kadar kaydırır.
Aydınlatma: zeminde ne olduğunu görmek
Gölgede kalan bir ıslak alan fark edilmez. Özellikle depo girişleri, soğuk oda kapıları, merdivenler ve rampalarda aydınlatmanın sürekli çalıştığından emin olun. Yanmayan armatür için bildirim yolu ve onarım süresi belirleyin.
Ayakkabı: kişisel koruyucu donanımın kayma rolü
İş ayakkabısının tabanı zemin ve kirlilik türüne uygun olmalıdır. Aşınmış taban, en iyi zemini bile kaygan hâle getirir. Ayakkabıyı çalışanların denemesiyle seçin, değişim periyodunu tabanın durumuna göre belirleyin ve dağıtımı kayıt altına alın. Ayakkabı, zemin ve temizlik önlemlerinin yerine geçmez; bunlara ek bir katmandır.
Kablo ve hortum: takılma tehlikesi
Takılma tehlikesi genellikle geçici çözümlerin kalıcılaşmasından doğar. Geçici olarak çekilen uzatma kablosu aylarca yerde kalabilir. Kalıcı ihtiyaçlar için tavandan veya duvardan besleme yapın, yıkama hortumları için makara kullanın, yürüme yolundan geçmesi zorunlu kablolar için kablo kanalı veya rampa kullanın. Palet, kasa ve ambalaj atıklarının yürüme yollarına taşmaması da bu başlıktadır.
Islak zemin uyarısı tek başına önlem değildir
Islak zemin uyarısı levhası kontrol hiyerarşisinin idari basamağındadır: tehlikeyi kaldırmaz, yalnızca haber verir. Doğru kullanıldığında işe yarar:
- Levha yalnız zemin ıslakken konur, kuruyunca kaldırılır. Sürekli duran levha bir süre sonra görülmez olur.
- Levha ıslak alanın girişlerine konur; mümkünse alan geçici olarak şeritle kapatılır.
- Islaklık sürekliyse (örneğin yıkama alanı), levha değil zemin, eğim ve ayakkabı çözümü gerekir.
Uyarı işaretlerinin renk ve anlamları için sağlık ve güvenlik işaretleri yazımıza, önlem seçme sırası için kontrol hiyerarşisi yazımıza bakabilirsiniz.
Vardiya başı kontrol listesi
Gıda işletmelerinde bölüm sorumlusunun her vardiya başında beş dakikada tamamlayabileceği bir liste:
- Yürüme yollarında su, yağ, un veya ürün dökülmesi yok.
- Gider ızgaraları yerinde ve zeminle aynı seviyede.
- Yerde serili kablo veya hortum yok; hortumlar makarada.
- Palet, kasa ve ambalaj atığı yürüme yolunda değil.
- Bölümdeki ve geçişlerdeki tüm armatürler yanıyor.
- Merdiven basamakları ve korkuluklar sağlam, basamak kenarları belirgin.
- Soğuk oda ve dondurucu kapılarının önünde buzlanma veya yoğuşma birikmesi yok.
- Çalışanların ayakkabıları işe uygun ve tabanları aşınmamış.
- Islak zemin levhaları yalnız ıslak alanlarda.
Listeyi bölüm panosuna asın, tespit edilen eksikleri kayda alın ve tekrar eden noktaları risk değerlendirmesine taşıyın. Soğuk depolardaki özel riskler için soğuk hava deposunda çalışma, makinelere özgü riskler için gıda makinelerinde güvenlik yazılarımıza bakabilirsiniz.
Örnek: bir kayma olayını incelemek
Bir unlu mamul hattında, fırın önünde tepsi taşıyan çalışan kayıyor ve bileğini burkuyor. İlk kayıtta “zemin kaygandı” yazıyor. İnceleme, bu cümlenin arkasındaki nedenleri bulmalıdır:
| Soru | Bulgu |
|---|---|
| Zemin neden kaygandı? | Hamur hattından sıçrayan yağ ve un karışımı fırın önünde birikiyordu. |
| Neden temizlenmemişti? | Temizlik yalnız vardiya sonunda yapılıyordu; vardiya içinde temizlik sorumlusu yoktu. |
| Ayakkabı uygun muydu? | Çalışanın ayakkabı tabanı aşınmıştı; değişim periyodu tanımlı değildi. |
| Aydınlatma yeterli miydi? | Fırın önündeki armatürlerden biri iki haftadır yanmıyordu. |
| Daha önce benzer olay var mıydı? | İki ramak kala olay sözlü olarak aktarılmış, kayda geçmemişti. |
Bu incelemeden çıkan önlemler tek bir levhayla sınırlı kalmaz: hamur hattına sıçrama siperi, vardiya içi temizlik sorumlusu ve malzemesi, ayakkabı değişim periyodu, armatür arıza bildirimi ve ramak kala kaydı. Her önleme sorumlu ve tarih verilir, risk değerlendirmesi güncellenir.
Sık yapılan hatalar
- Kaymayı “dikkatsizlik” olarak kaydetmek. Her kayma olayında zemin, temizlik saati, ayakkabı ve aydınlatma sorgulanmalıdır.
- Zemin kaplamasını yalnız hijyene göre seçmek. Hijyen ve kayma direnci birlikte değerlendirilmelidir.
- Ramak kala olayları kaydetmemek. Düşmeden kurtarılan her kayma, bir sonraki kazanın habercisidir.
- Dış alanları unutmak. Yükleme rampası, otopark ve bina girişleri kışın buzlanır; mevsimsel önlemler için kış aylarında İSG yazımıza bakın.
Bursa ve çevre illerdeki gıda işletmelerinde risk değerlendirmesi hizmetimiz kapsamında zemin ve temizlik düzenini sahada inceler, iş güvenliği uzmanlığı ziyaretlerinde vardiya kontrol listesini sizinle birlikte işletiriz. Sektöre özgü riskler gıda sektörü sayfamızda.
Sık Sorulan Sorular
Aynı seviyede düşme risk değerlendirmesinde ayrı ele alınmalı mı?
Evet. Her bölüm için zemin türü, ıslaklık kaynağı, temizlik saati ve taşınan yükler dikkate alınarak ayrı satırlarda değerlendirilmelidir. Tek bir “genel kayma riski” satırı somut önleme yol açmaz.
Islak zemin uyarı levhası yeterli bir önlem mi?
Tek başına yeterli değildir. Levha yalnızca geçici ıslaklıkta uyarı işlevi görür. Sürekli ıslak alanlarda zemin, eğim, gider, temizlik düzeni ve ayakkabı önlemleri gerekir.
Kaymaz zemin kaplaması zorunlu mu?
İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği, taban döşeme ve kaplamalarının sağlam, kuru ve mümkün olduğu kadar düz, kaymaz olmasını ister. Kaplama türünü, işin ıslaklık ve kirlilik düzeyine göre seçmeniz gerekir.
Kimse yaralanmadıysa kayma olayını kaydetmek gerekir mi?
Gerekir. 6331 sayılı Kanun md. 14/1, yaralanmaya yol açmasa da çalışanı zarara uğratma potansiyeli olan olayların incelenip raporlanmasını ister. Düşmeden atlatılan kaymalar, zeminde ve temizlik düzeninde neyin değişmesi gerektiğini kaza olmadan gösterir.
Çalışanın kendi ayakkabısıyla çalışmasına izin verilebilir mi?
Risk değerlendirmesi ayakkabıyı KKD olarak belirlediyse, uygun ürünü işveren ücretsiz sağlamalıdır. Çalışanın kendi ayakkabısı, işe uygunluğu değerlendirilmeden kabul edilmemelidir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.