Kışın Şirket Araçlarında Güvenli Sürüş

Kış sürüş güvenliği neden bir İSG konusudur?

Kış sürüş güvenliği, şirket aracı kullanan her işletmenin konusudur. Satış temsilcisinin müşteri ziyareti, servis teknisyeninin arıza çağrısı, şantiye şefinin sahalar arası yolculuğu: hepsi işin bir parçasıdır ve yolda geçen süre de çalışma süresidir. 5510 sayılı Kanun md. 13, çalışanın görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda ve işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen olayları da iş kazası sayar. Hangi durumların kapsama girdiğini iş kazası sayılan hâller yazımızda anlattık.

Bu nedenle kışın yolculuk, işverenin risk değerlendirmesinde ayrı bir başlık olmalıdır. 6331 sayılı Kanun md. 4, işverene işle ilgili her türlü riski değerlendirme ve önlem alma yükümlülüğü verir; yol, araç ve hava koşulu da bu risklerin içindedir.

Bursa ve çevre illerde kış koşulları kısa mesafede değişebilir. Ovada yağmur olarak düşen yağış, İnegöl–Bozüyük yönündeki ya da Bilecik ve Kütahya’ya doğru yükselen kesimlerde kar ve buzlanmaya dönüşebilir. Sabah Nilüfer’den çıkan bir servis ekibi, öğleden sonra bambaşka bir yolla karşılaşabilir.

Şirket aracı kış lastiği: mevzuat ve şirket politikası

Kış lastiği kuralı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 65/A’ya dayanan Kış Lastiği Kullanma Zorunluluğu ile İlgili Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ile düzenlenir. Tebliğin 5. maddesi 4 Ekim 2025’te değiştirildi: şehirlerarası karayollarında yolcu ve eşya taşımalarında kullanılan taşıtlarda kış lastiği artık her yılın 15 Kasım ile takip eden yılın 15 Nisan tarihleri arasında zorunludur. Valilikler bu süreyi öncesinde veya sonrasında birer ay uzatabilir.

Araç	Tebliğe göre hangi lastikler?	Asgari diş derinliği
Kamyon, çekici, tanker, otobüs	Tahrikli dingildeki tüm lastikler	4 mm
Kamyonet, minibüs, otomobil	Tüm lastikler	1,6 mm
Yolda değiştirilmek zorunda kalınan lastik	Yerine takılan lastik de kış lastiği olmalı	Araç türüne göre

Tebliğe göre denetimde lastik yanağında M+S işareti, M+S ile birlikte kar tanesi işareti veya yalnız kar tanesi işareti aranır. Kış lastiği, 7 °C’nin altındaki sıcaklıklarda yol tutuşunu artırmak için tasarlanmış lastik olarak tanımlanır.

Satış ve servis ekiplerinin binek araçları tebliğin taşımacılık tanımına girmese bile, işverenin kendi kuralını koyması gerekir. Önerimiz şudur: kış döneminde şehir dışına çıkan bütün şirket araçlarında kış lastiği, yedek lastik dahil; diş derinliği tebliğdeki asgari değere yaklaştığında lastik değişimi. Kiralık filo araçlarında bu şartı kira sözleşmesine yazın.

Kar zinciri: kimler için zorunlu, nasıl kullanılır?

2918 sayılı Kanun md. 65/A, karlı ve buzlu hava şartlarında güvenle seyredilemeyen yollarda kamyon, çekici ve otobüs cinsi araçların kar zinciri bulundurmasını, kullanmasını ve kullanılabilir durumda tutmasını ister. Tebliğ ayrıca araçta zincir bulunmasının kış lastiği zorunluluğunu ortadan kaldırmadığını belirtir; zincir, kış lastiğinin tamamlayıcısıdır.

Zincir, ilk kez karlı bir yol kenarında, eldivensiz ve karanlıkta takılmaya çalışıldığında işe yaramaz. Sezon başında her sürücüye zinciri kendi aracına bir kez taktırın; zincirin araca uygun ölçüde olduğunu ve parçalarının eksiksiz olduğunu kontrol edin.

Araç kış bakımı: sezon öncesi kontrol listesi

Kasım ayında filo için tek seferlik bir kontrol yapın ve her aracın kartına işleyin:

Kış lastikleri takılı mı, diş derinliği ve yanak işaretleri uygun mu?
Yedek lastik ve lastik değiştirme takımı araçta mı?
Akü testi yapıldı mı? Soğuk sabahlarda zayıf akü ilk sorun çıkaran parçadır.
Antifriz seviyesi ve donma noktası uygun mu?
Cam suyu dona dayanıklı mı, silecek lastikleri yenilendi mi?
Farlar, sis lambaları ve dörtlüler çalışıyor mu?
Fren sistemi ve ABS uyarı lambası kontrol edildi mi?
Isıtma ve buğu çözme sistemi çalışıyor mu?
Kar zinciri, buz kazıyıcı ve araç içi acil durum seti yerinde mi?

Yolculuk planlaması ve yolculuğu erteleme kararı

Kışın kazaların önemli bir kısmı, gidilmemesi gereken bir günde yola çıkılmasından doğar. Yolculuk planlaması bu yüzden şu adımları içermelidir:

Gerekli mi? Toplantı veya ziyaret telefonla ya da görüntülü görüşmeyle yapılabiliyorsa yolculuk yapılmaz.
Hava ve yol durumu kontrol edildi mi? Meteoroloji uyarıları ve yol durumu bilgisi çıkıştan önce kontrol edilir.
Rota ve zaman uygun mu? Gün ışığında varılacak şekilde planlanır; yüksek geçitlerden geçen rotaya alternatif belirlenir.
Haber verme düzeni var mı? Sürücü çıkışta ve varışta belirlenen kişiye haber verir; beklenen saatte haber gelmezse sürücü aranır.
Erteleme kararı kimde? Sürücünün “bu koşulda yola çıkmıyorum” demesi, yönetici onayı beklemeden geçerli olmalı ve sorgulanmamalıdır.

Son madde yazılı politika olarak duyurulmazsa uygulanmaz. 6331 sayılı Kanun md. 13, ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışana çalışmaktan kaçınma hakkı tanır; ancak bir satış temsilcisinin buzlu yolda hedef kaygısıyla yola çıkmasını önlemenin yolu, erteleme kararını önceden normalleştirmektir.

Buzlu yolda sürüş: sürücüye verilecek kısa eğitim

Kış öncesi yapılacak kısa bir bilgilendirme, en sık hataları önler:

Hızı, hız sınırına göre değil yol koşuluna göre ayarlayın; takip mesafesini birkaç katına çıkarın.
Ani fren, ani direksiyon ve ani gaz vermekten kaçının. ABS’li araçta frene sürekli ve kararlı basın, pompalamayın.
Köprüler, viyadükler, gölgede kalan virajlar ve tünel çıkışları, yolun geri kalanı kuru görünse bile buzlu olabilir.
Yokuş inişlerinde düşük viteste kalın; yokuşta durmak zorunda kalmamak için öndeki araçla mesafe bırakın.
Sis ve tipide farları kısa hüzmede kullanın; görüş sıfıra yaklaşıyorsa güvenli bir yerde durup bekleyin.

Bu bilgilendirme, işe başlama ve tekrar eğitimlerinin içine kolayca eklenebilir. Mevsimsel diğer riskler için kış aylarında İSG yazımıza bakabilirsiniz.

Yolda mahsur kalındığında aracın içinde kalmak çoğu zaman en güvenli seçenektir. Ancak motoru çalıştırarak ısınırken egzoz borusunun karla kapanmadığını kontrol edin ve camı hafif aralık tutun; kapanan egzoz araç içinde karbonmonoksit birikmesine yol açabilir. Belirtiler ve önlemler için ısıtıcı ve karbonmonoksit zehirlenmesi yazımıza bakın.

Yolda kaza veya arıza olursa

Prosedürün son parçası, bir şey ters gittiğinde ne yapılacağıdır. Sürücüye verilecek kısa talimat şu sırayı izlemelidir:

Aracı mümkünse yol dışına veya emniyet şeridine çekin, dörtlüleri yakın.
Araçtan inmeden önce reflektörlü yeleği giyin; trafiğe dönük taraftan inmeyin.
Uyarı üçgenini aracın arkasına, gelen trafiğin sizi zamanında görebileceği mesafeye koyun.
Yaralı varsa 112’yi arayın; yaralıyı hayati tehlike yoksa yerinden oynatmayın.
Konumunuzu ve durumu belirlenen kişiye bildirin; beklerken bariyerin arkasında veya güvenli bir alanda durun.

Yaralanmalı bir kaza, 6331 sayılı Kanun md. 14/2’ye göre kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilir. Bu yüzden saha ekibinden merkeze bilgi akışı aynı gün sağlanmalı, kaza ve ramak kala olaylar kayda geçirilmelidir. Yaralanmasız kaymalar ve kıl payı atlatılan olaylar da önemlidir; aynı güzergâhta tekrar ediyorsa rota veya saat değiştirilir.

SİSTEMER, iş güvenliği uzmanlığı hizmetinde şirket araçlarını kullanan ekipleri risk değerlendirmesine dahil eder ve kış prosedürünü işletmeyle birlikte hazırlar. Sevkiyat ve dağıtım araçları için lojistik ve depo sayfamıza bakabilir, sezon öncesi kontrol tarihlerini İSG takvimi aracıyla planlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Şirketin binek aracına kış lastiği takmak zorunlu mu?

Tebliğ, şehirlerarası karayollarında yolcu ve eşya taşımalarında kullanılan taşıtları kapsar. Bu tanıma girmeyen şirket araçlarında da kış döneminde kış lastiğini şirket politikası olarak zorunlu tutmanızı öneririz; çünkü yolculuk iş için yapılmaktadır.

Kış lastiği hangi tarihler arasında zorunlu?

4 Ekim 2025’teki değişiklikle her yılın 15 Kasım’ı ile takip eden yılın 15 Nisan’ı arasındaki beş aylık dönemde. Valilikler bu süreyi öncesinde veya sonrasında birer ay uzatabilir.

Kar zinciri varsa kış lastiğine gerek kalır mı?

Hayır. Tebliğ, araçta patinaj zinciri bulunmasının veya kullanılmasının kış lastiği zorunluluğunu ortadan kaldırmadığını açıkça belirtir.

Çalışan kötü havada yolculuğu ertelerse ne olur?

Bu kararın sorgulanmaması yazılı politikayla güvence altına alınmalıdır. Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışanın çalışmaktan kaçınma hakkı 6331 sayılı Kanun md. 13’te düzenlenir.