Makine Emniyeti Yönetmeliği ve CE İşareti

Makine emniyeti yönetmeliği: hangisi, hangi tarihten itibaren?

Türkiye’de yeni makinelerin tasarım ve imalat şartlarını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın makine emniyeti yönetmeliği belirler. Kasım 2026 itibarıyla iki metin birlikte gündemdedir:

• Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT): 3 Mart 2009 tarihli ve 27158 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve 20 Ocak 2027’ye kadar uygulanır.
• Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB): 16 Ekim 2026 tarihli ve 33402 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Bazı maddeleri yayımı tarihinde, diğer hükümleri 20 Ocak 2027’de yürürlüğe girer; eski yönetmelik de o tarihte yürürlükten kalkar (md. 51 ve 52).

Geçiş hükmü (geçici md. 1), 20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun olarak piyasaya arz edilmiş makinelerin piyasada bulundurulmasının engellenmeyeceğini, eski yönetmeliğe göre düzenlenmiş AT tip inceleme belgelerinin de süreleri dolana kadar geçerli kalacağını söyler. Pratik sonuç şudur: bugün sipariş verip 2027’de teslim alacağınız makinede, uygunluk beyanının hangi yönetmeliğe atıf yaptığını ve makinenin piyasaya arz tarihiyle uyumlu olup olmadığını tedarikçiye sorun.

İki metnin de mantığı aynıdır: sorumluluk imalatçıdadır, kullanıcı ise doğru makineyi alır ve güvenli kullanır. Aşağıda kullanıcı işveren gözüyle neye bakacağınızı anlatıyoruz.

İmalatçı ile kullanıcının sorumluluk sınırı

Yeni yönetmeliğin 11. maddesine göre imalatçı, makineyi EK-3’teki temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine uygun tasarlar ve imal eder; piyasaya arzdan önce EK-4’teki teknik dosyayı hazırlar, uygunluk değerlendirmesini yapar veya yaptırır, AB uygunluk beyanını düzenler ve CE işaretini iliştirir. İthalatçı (md. 14) bu adımların yerine getirildiğini kontrol etmeden makineyi piyasaya arz edemez; dağıtıcı (md. 16) da CE işaretini, uygunluk beyanını ve Türkçe kullanım talimatlarını doğrulamakla yükümlüdür.

Kullanıcı işverenin yükümlülükleri ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nden doğar:

Son satır, hat modernizasyonu yapan Bursa’daki metal ve otomotiv yan sanayi tesisleri için özellikle önemlidir. Bir makineye sonradan robot besleme eklemek veya güvenlik kontrol sistemini değiştirmek yeni tehlike yaratıyor ya da mevcut riski artırıyorsa önemli değişiklik sayılabilir; bu değişikliği yapan kişi, yönetmelik bakımından imalatçı kabul edilir. Eski yönetmeliğin Ek II’si de AT uygunluk beyanının yalnız makinenin piyasaya arz edildiği hâline ait olduğunu, sonradan eklenen aksamı ve son kullanıcının sonraki işlemlerini kapsamadığını açıkça yazar.

Teslim alırken CE işareti ve makine etiketi

CE işareti makine üzerinde görülebilir, okunaklı ve silinemez şekilde bulunmalıdır; makinenin yapısı buna izin vermiyorsa ambalaja ve eşlik eden belgelere iliştirilir (yeni yönetmelik md. 25). Uygunluk değerlendirmesine onaylanmış kuruluş katılmışsa, CE işaretinin yanında o kuruluşun kimlik kayıt numarası da bulunur.

Makine üzerinde veya etiketinde ayrıca şunları arayın (md. 11/5 ve 11/6):

• İmalatçının adı veya tescilli markası, posta adresi ve internet sitesi ya da e-posta adresi.
• Model, seri veya tip tanımı.
• İmalat yılı.
• Varsa parti veya seri numarası.

Etiketteki seri numarası, uygunluk beyanındaki ve faturadaki numarayla aynı olmalıdır. Uyuşmazlık, beyanın başka bir makine için düzenlendiğini gösterebilir.

Uygunluk beyanı nasıl okunur?

Uygunluk beyanı, imalatçının makinenin yönetmeliğe uygun olduğunu kendi sorumluluğuyla beyan ettiği belgedir. Eski yönetmelikte “AT uygunluk beyanı”, yenisinde “AB uygunluk beyanı” adını taşır. Eski yönetmeliğin Ek II’sine göre beyanda şu bilgiler bulunur:

1. İmalatçının veya yetkili temsilcisinin ticari unvanı ve açık adresi.
2. Teknik dosyayı hazırlamaya yetkili kişinin adı ve adresi.
3. Jenerik kodu, işlevi, modeli, tipi, seri numarası ve ticari adıyla makinenin tanımı.
4. Makinenin yönetmeliğin ilgili hükümlerini karşıladığına dair açık ifade ve uygunsa diğer mevzuata atıf.
5. Varsa tip incelemesini yapan veya kalite sistemini onaylayan onaylanmış kuruluşun bilgileri.
6. Kullanılan uyumlaştırılmış standartlar ve diğer teknik şartnameler.
7. Beyanın yeri, tarihi ve imzalamaya yetkili kişinin kimliği ve imzası.

Yeni yönetmelikte beyanın içeriği EK-5 Kısım A’da düzenlenir; beyan başka dilde hazırlanmışsa Türkçe tercümesi eklenir (md. 22/2). İmalatçı beyanı makineyle birlikte verebilir ya da kullanım talimatlarında beyana ulaşılacak internet adresini veya makinece okunabilir bir kodu gösterebilir; dijital beyan en az 10 yıl çevrimiçi erişilebilir kalır (md. 11/9).

Türkçe kullanım kılavuzu ve teknik dosya

Eski yönetmeliğin Ek I 1.7.4 bölümü bütün makinelerde Türkçe hazırlanmış talimatların bulunmasını ister; orijinal talimat başka dildeyse Türkçe tercümesiyle birlikte verilir. Makine üzerindeki yazılı uyarılar da Türkçe olmalıdır. Yeni yönetmelik talimatların dijital formatta verilmesine izin verir; ancak imalatçı talimata nasıl erişileceğini makinede belirtir, talimatı yazdırılabilir ve indirilebilir biçimde en az 10 yıl çevrimiçi tutar ve kullanıcı satın alma sırasında isterse bir ay içinde ücretsiz kâğıt nüsha verir. Talimatlar ve güvenlik bilgileri Türkçe, açık ve kolay anlaşılır olmalıdır (md. 11/7 ve 11/8).

Kılavuzu teslim alırken yalnızca varlığına değil içeriğine bakın: kurulum ve sabitleme şartları, güvenli kullanım ve bakım adımları, kalan riskler ve kullanılması gereken KKD, gürültü emisyon değerleri ve eğitim ihtiyacı. Örneğin iş istasyonundaki A-ağırlıklı emisyon ses basınç düzeyi 70 dB(A)’yı aşıyorsa bu değer kılavuzda yazılı olmalıdır.

Teknik dosya ise sık yanlış anlaşılır. Teknik dosya, imalatçının makinenin uygunluğunu kanıtlamak için hazırladığı ve piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşu için en az 10 yıl hazır tuttuğu belgedir (md. 11/3); kullanıcıya teslim edilmesi gereken bir belge değildir. Kullanıcı olarak sizin dosyanızda olması gerekenler CE işareti, uygunluk beyanı ve Türkçe talimattır.

Makine satın alırken CE kontrol listesi

1. Makinenin hangi yönetmeliğe göre piyasaya arz edildiğini ve beyanın tarihini kontrol edin.
2. CE işaretinin makinenin üzerinde kalıcı olarak bulunduğunu görün.
3. Etiketteki seri numarasını beyan ve faturayla karşılaştırın.
4. Beyanda imza, tarih ve uygulanan standartların yazılı olduğunu kontrol edin.
5. Türkçe kullanım talimatını teslim alın; dijitalse erişim adresini kaydedin.
6. Kılavuzdaki kurulum, sabitleme ve enerji bağlantı şartlarını kurulum ekibine verin.
7. Koruyucuların, acil durdurmanın ve kilitlemeli kapakların çalıştığını devreye almada deneyin.
8. Risk değerlendirmesini yeni makineye göre güncelleyin.
9. Operatör eğitimini makine başında verin ve kayıt altına alın.
10. Makine Ek-III kapsamındaysa periyodik kontrol takvimine ekleyin.

Kurulumdan sonra işverenin işi bitmez

CE işaretli bir makine, kurulduğu yerde kendiliğinden güvenli değildir. İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7’ye göre güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlı olan ekipmanın periyodik kontrolü, kurulmasından sonra ve ilk kullanımdan önce yetkili kişiler tarafından yapılır. Pres, abkant, giyotin, torna ve freze gibi tezgâhlar Ek-III’e göre standartta daha kısa süre yoksa yılda bir kontrol edilir; ayrıntılar için iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yeni makine aynı zamanda yeni bir tehlike kaynağıdır: teknoloji ve ekipman değişikliği, risk değerlendirmesinin süresinden bağımsız yenilenmesini gerektirir. Koruyucuların sonradan sökülmesi veya devre dışı bırakılması CE’nin dayandığı güvenlik kurgusunu bozar; bu konuyu makine koruyucuları yazımızda ele aldık. Ana sanayi müşterilerinin tedarikçi denetimlerinde makine belgeleri de istenebilir; hazırlık için tedarikçi İSG denetimi yazımıza bakın.

Yeni makinelerin devreye alınmasında risk değerlendirmesini iş güvenliği uzmanlığı, ilk ve yıllık kontrolleri periyodik kontrol hizmetimiz kapsamında planlıyoruz. Metal sektörüne özgü riskler için metal ve makine sayfamıza, kontrol tarihlerinin takibi için İSG takvimi aracına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

CE işaretli makine için ayrıca periyodik kontrol gerekir mi?

Evet. CE işareti makinenin piyasaya arz edildiği andaki uygunluğunu gösterir. Ek-III’teki makineler kurulumdan sonra ve standartta daha kısa süre yoksa yılda bir yetkili kişilerce periyodik kontrolden geçer.

Kullanım kılavuzu yalnız İngilizce ise kabul edilir mi?

Hayır. Hem eski hem yeni yönetmelik kullanım talimatlarının Türkçe olmasını ister. Orijinal talimat başka dildeyse Türkçe tercümesi birlikte verilir.

Makinede değişiklik yaparsak CE geçerliliğini korur mu?

Uygunluk beyanı yalnız makinenin piyasaya arz edildiği hâlini kapsar. Yeni tehlike yaratan veya riski artıran önemli bir değişiklik yapan kişi, yeni yönetmeliğe göre imalatçı sayılır ve imalatçının yükümlülüklerini üstlenir.

20 Ocak 2027’den önce alınan makineler ne olacak?

Bu tarihten önce eski yönetmeliğe uygun olarak piyasaya arz edilmiş makinelerin piyasada bulundurulması engellenmez. Eski yönetmeliğe göre düzenlenmiş AT tip inceleme belgeleri de süreleri dolana kadar geçerlidir.