Kısaca
Mevzuat işyeri için tek bir sıcaklık değeri vermez; termal konfor şartlarının çalışanları rahatsız etmeyecek ve işin niteliğine uygun olmasını ister. Konfor; hava sıcaklığı, ışınım sıcaklığı, nem ve hava hızı ile çalışanın etkinlik düzeyi ve giysisine bağlıdır ve bu altı etken birlikte ölçülüp değerlendirilir. Şikâyetlerin çoğu cereyan, soğuk yüzeyler, güneş ve yanlış ayarlanmış havalandırmadan kaynaklanır ve basit düzeltmelerle giderilebilir.
Termal konfor nedir, mevzuat ne söyler?
“Ofis çok soğuk” diyen çalışanla “bunaldım” diyen çalışan çoğu zaman aynı odada oturur. Termal konfor, kişinin bulunduğu ortamın sıcaklığından memnun olduğu durumdur ve tek bir termometre değeriyle açıklanamaz. Termal konfor ölçümü bu yüzden yalnızca hava sıcaklığını değil, insanın ısı alışverişini etkileyen bütün etkenleri birlikte ele alır.
İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1 bu konuda şu ilkeleri koyar:
- İşyerlerinde termal konfor şartlarının çalışanları rahatsız etmeyecek, fiziksel ve psikolojik durumlarını olumsuz etkilemeyecek şekilde olması esastır; çalışılan ortamın sıcaklığı çalışma şekline ve çalışanların harcadıkları güce uygun olur (madde 19).
- Dinlenme, soyunma, yemekhane ve ilkyardım odaları kullanım amaçlarına göre yeterli sıcaklıkta tutulur; ısıtma ve soğutma araçları çalışanı rahatsız etmeyecek ve kaza riski oluşturmayacak şekilde yerleştirilir (madde 19).
- Havalandırma sistemlerinde hava akımı çalışanları rahatsız etmeyecek ve ani, yüksek sıcaklık farkı oluşturmayacak şekilde olur (madde 18). Mekanik havalandırmanın bakımı ve filtre değişimleri yıllık olarak yetkili kişilere yaptırılır (madde 17).
- Termal konfor şartlarının ölçülmesi ve değerlendirilmesinde TS EN 27243 standardından yararlanılabilir (madde 19).
Ekranlı araçlarla çalışılan yerler için Ekranlı Araçlar Yönetmeliği de ekipmanın ortama rahatsız edici düzeyde ısı vermemesini ve nemin uygun düzeyde tutulmasını ister.
İşyeri sıcaklığı kaç derece olmalı?
Mevzuatta işyerleri için sabit bir sıcaklık değeri yoktur; yönetmelik “işin niteliğine uygun” bir ortam ister. Uygun değerin nasıl belirleneceğini ise standartlar tanımlar. Oturarak yapılan büro işleri için yaygın kullanılan standart TS EN ISO 7730’dur. Bu standart, ortamdaki kişilerin ne kadarının sıcaklıktan memnun olmayacağını tahmin eden PMV ve PPD göstergelerini hesaplar ve konforu kategorilere ayırır.
Bu standardı temel alan EN 16798-1’in tablosuna göre, oturarak yapılan işlerde normal beklenti düzeyi (II. kategori) için işletme sıcaklığı kışın 20–24 °C, yazın 23–26 °C aralığında hedeflenir. Tablo kışın kalın (1,0 clo), yazın ince (0,5 clo) giysi varsayar; kışla yaz arasındaki fark bu yüzdendir. Bu değerler bir başlangıç noktasıdır: ayakta çalışılan bir mağazada, ağır iş yapılan bir depoda veya sıcak proses bulunan bir üretim alanında uygun aralık farklıdır.
Nem oranı işyeri için de mevzuatta sayı yoktur. Aynı tablodaki sıcaklık aralıkları, ısıtma döneminde yüzde 40, soğutma döneminde yüzde 60 bağıl nem varsayımıyla hesaplanmıştır. Nem bu düzeylerden belirgin biçimde uzaklaştığında şikâyetler artar: çok kuru hava göz, burun ve boğaz kuruluğuna ve statik elektriğe; çok nemli hava terlemenin buharlaşmamasına, bunaltı hissine ve küf oluşumuna yol açar.
Termal konfor ölçümü: hangi parametreler ölçülür?
Termal konfor altı etkene bağlıdır. Dördü ortama, ikisi kişiye aittir:
| Parametre | Ne anlatır? | Nasıl belirlenir? |
|---|---|---|
| Hava sıcaklığı | Ortam havasının sıcaklığı | Termometre |
| Ortalama ışınım sıcaklığı | Pencere, duvar, tavan ve sıcak yüzeylerden alınan veya onlara verilen ısı | Siyah küre termometre |
| Bağıl nem | Havadaki su buharı; terlemenin etkinliğini belirler | Higrometre |
| Hava akış hızı | Cereyan hissi ve serinleme | Çok yönlü hassas anemometre |
| Etkinlik düzeyi | Çalışanın ürettiği ısı (oturarak, ayakta, yük taşıyarak) | Standarttaki tablolar ve gözlem |
| Giysi yalıtımı | Kıyafetin ısı geçirgenliği | Standarttaki giysi tabloları |
Ölçüm cihazlarının özellikleri ve ölçüm yöntemi TS EN ISO 7726’da tanımlıdır. Oturarak çalışılan yerlerde ölçüm genellikle ayak, bel ve baş hizasında (yaklaşık 0,1; 0,6 ve 1,1 m) yapılır; böylece ayak ile baş arasındaki sıcaklık farkı da görülür. Ölçümde ayrıca soğuk pencere veya sıcak tavan gibi ışınım asimetrileri ve zemin sıcaklığı değerlendirilir.
Ölçüm, İSGGM’den yeterlik belgesi almış ve yeterlik kapsamında bu parametre bulunan laboratuvarlarca yapılır. SİSTEMER’in kendi laboratuvarı yoktur; ölçümü yetkili laboratuvarlarla planlarız ve sonuçları risk değerlendirmesine işleriz. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 8/4, fiziksel tehlikelerle ilgili daha önce ölçüm yapılmamışsa maruziyet seviyesini belirlemek için gerekli ölçümlerin yapılmasını ister. Hangi ölçümlerin zorunlu olduğu için ortam ölçümü zorunlu işyerleri yazımıza bakabilirsiniz.
Termal konfor şikâyetleri nasıl okunur?
Ölçümden önce şikâyeti dinlemek, ölçümün nereye odaklanacağını gösterir. Şikâyetler çoğu zaman belirli bir nedene işaret eder:
| Şikâyet | Olası neden | İlk bakılacak yer |
|---|---|---|
| “Ayaklarım üşüyor” | Soğuk zemin, ayak ile baş arasında büyük sıcaklık farkı, kapı altından gelen hava | Zemin yalıtımı, giriş kapısı, sıcak havanın tavanda toplanması |
| “Ensem ve omzum cereyan alıyor” | Yüksek hava akış hızı, klima menfezinin yönü | Menfez yönü ve debisi, masanın konumu |
| “Pencere kenarı soğuk” | Soğuk cam yüzeyden ışınım kaybı | Masanın camdan uzaklığı, perde, cam yalıtımı |
| “Öğleden sonra bunalıyorum” | Güneş ısısı, cihazların ısısı, kalabalık, yetersiz havalandırma | Güneş kontrolü, yazıcı ve sunucuların yeri, havalandırma debisi |
| “Gözlerim ve boğazım kuruyor” | Düşük nem, uzun ekran süresi | Nem ölçümü, ısıtma sistemi |
| “Kasada üşüyorum” | Sürekli açılıp kapanan giriş kapısı | Hava perdesi veya rüzgârlık, kasa yerleşimi |
Hava akış hızı konusunda bilinmesi gereken önemli bir nokta şudur: ortam ne kadar serinse, insan aynı hava hızını o kadar rahatsız edici bulur. EN 16798-1, oturarak yapılan işlerde II. kategori için azami ortalama hava hızını kışın 0,16 m/s, yazın 0,19 m/s olarak verir (yüzde 40 türbülans varsayımıyla). Yani kışın saniyede 20 santimetreye ulaşmayan bir hava akımı bile cereyan şikâyetine yol açabilir; yazın aynı hız serinletici gelebilir.
Şikâyetleri kısa bir anketle toplayıp kat planı üzerine işlemek, sorunun tek bir bölgede mi yoksa bütün katta mı olduğunu gösterir. Termal konfor şikâyetleri çoğu zaman ofis ergonomisiyle birlikte ele alınır; masa ve ekran yerleşimi için ofis ergonomisi yazımıza bakabilirsiniz.
Kış için uygulanabilir düzeltmeler
- Giriş kapıları: Mağaza ve ofis girişlerine rüzgârlık veya hava perdesi koyun; kasa ve danışmayı kapının doğrudan hava akımından uzaklaştırın.
- Soğuk yüzeyler: Masaları dış duvar ve geniş camlardan uzaklaştırın; perde veya stor kullanın.
- Zemin: Beton zeminde ayakta çalışılan noktalarda yalıtkan paspas kullanın.
- Isıtıcı yerleşimi: Sıcak hava tavanda toplanıyorsa tavan fanı veya menfez ayarıyla havayı karıştırın.
- Seyyar ısıtıcılar: Elektrikli veya yakıtlı seyyar ısıtıcılar yangın ve zehirlenme riski taşır; kullanılacaksa yerleri ve kuralları belirlenir. Ayrıntılar için ısıtıcılar ve karbonmonoksit zehirlenmesi yazımıza bakın.
- Kat kat giyinme: Çalışanın kıyafetini ortama göre ayarlayabilmesine izin verin; giysi, konforu belirleyen etkenlerden biridir.
Yaz için uygulanabilir düzeltmeler
- Güneş kontrolü: Güneş alan cephelerde stor, tente veya güneş kontrol filmi kullanın.
- Isı kaynakları: Yazıcı, fotokopi ve sunucu gibi ısı üreten cihazları çalışma masalarından ayırın.
- Klima ayarı: Menfezleri doğrudan çalışanın üzerine üflemeyecek şekilde yönlendirin; iç ve dış ortam arasında aşırı fark yaratacak düşük ayarlardan kaçının.
- Havalandırma bakımı: Filtreleri ve bakımı yıllık olarak yetkili kişilere yaptırın; tıkalı filtre hem debiyi düşürür hem de şikâyeti artırır.
- Su ve mola: Sıcak dönemlerde içme suyuna erişimi kolaylaştırın.
Bursa ve çevre illerdeki büro ve perakende işletmelerinde termal konfor şikâyetlerini risk değerlendirmesi kapsamında ele alıyor, gerekiyorsa ölçümü yetkili laboratuvarla planlıyoruz. Ölçüm ve bakım tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz. Aydınlatma ölçümü için aydınlatma ölçümü ve lüks değerleri yazımıza, sektöre özgü konular için ofis ve perakende sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İşyeri sıcaklığı kaç derece olmalı?
Mevzuat sabit bir değer vermez; sıcaklığın çalışma şekline ve çalışanın harcadığı güce uygun olmasını ister. TS EN ISO 7730’u temel alan EN 16798-1’e göre oturarak yapılan işlerde normal beklenti düzeyi için kışın 20–24 °C, yazın 23–26 °C hedeflenir; ağır işte ve ayakta çalışmada uygun aralık farklıdır.
Termal konfor ölçümü zorunlu mu?
Mevzuat termal konfor için sabit bir ölçüm sıklığı belirlemez. Ancak risk değerlendirmesinde fiziksel tehlikeler için daha önce ölçüm yapılmamışsa gerekli ölçümler yapılır; süren şikâyetler de ölçüm için güçlü bir gerekçedir.
İşyerinde nem oranı ne olmalı?
Mevzuat bir sayı vermez; Ekranlı Araçlar Yönetmeliği nemin uygun düzeyde tutulmasını ister. Konfor standartlarındaki sıcaklık aralıkları kışın yüzde 40, yazın yüzde 60 civarında bağıl nem varsayar. Kışın ısıtılan ofislerde nem belirgin biçimde düşebilir; göz ve boğaz kuruluğu şikâyetleri bunun işaretidir ve ölçümle doğrulanır.
Klimadan gelen hava akımı şikâyetinde ne yapılır?
Önce menfezin yönü ve debisi ile masanın konumu kontrol edilir. Hava doğrudan çalışanın üzerine üflüyorsa menfez yönlendirilir veya masa taşınır; şikâyet sürerse hava akış hızı ölçülerek değerlendirilir.
Sahada tehlikeleri belirleyip puanlayan, önlemleri sorumlu ve tarihe bağlayan, yenileme takvimi belli risk değerlendirmesi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.