Toz Maskesi Seçimi: FFP1, FFP2, FFP3 Farkı

FFP sınıfları neyi anlatır?

Tek kullanımlık toz maskelerinin, standarttaki adıyla partikül filtreli yarım yüz maskelerin, koruma sınıfı TS EN 149 standardına göre belirlenir. FFP2 FFP3 farkını ve hangi tozda hangi sınıfın seçileceğini anlamak için önce sınıfların neyi ölçtüğüne bakmak gerekir. Standart her sınıf için iki ayrı sınır koyar: filtrenin ne kadar partikül geçirdiği ve maske takılıyken yüz ile maske arasındaki kaçaklar dahil toplam ne kadar havanın filtrelenmeden içeri girdiği.

Sınıf	Filtreden geçen partikül (en fazla)	Toplam içe sızıntı (en fazla)	Nominal koruma faktörü (100 / içe sızıntı)	HSE’nin atadığı koruma faktörü
FFP1	%20	%22	Yaklaşık 4,5	4
FFP2	%6	%8	Yaklaşık 12,5	10
FFP3	%1	%2	50	20

Nominal koruma faktörü, laboratuvardaki en kötü kabul edilebilir sızıntıdan hesaplanır. Sahada maske hiçbir zaman laboratuvardaki kadar iyi oturmaz; bu yüzden İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresinin (HSE) HSG53 rehberi seçim için daha düşük atanmış koruma faktörleri kullanır: FFP1 için 4, FFP2 için 10, FFP3 için 20. Türk mevzuatında bu amaçla yayımlanmış ayrı bir tablo yoktur; HSE değerleri, ihtiyatlı bir seçim için iyi bir referanstır.

Maske üzerindeki işaretler de bilgi verir: NR tek vardiya kullanımlık, R tekrar kullanılabilir anlamına gelir; D ise maskenin dolomit tozuyla yapılan tıkanma testini geçtiğini gösterir.

FFP2 FFP3 farkı pratikte ne demek?

FFP2 FFP3 farkı, toplam içe sızıntıda %8’e karşı %2’dir: doğru takılmış bir FFP3, FFP2’ye göre yaklaşık dört kat daha az toz geçirir. Hangisinin yeteceğini anlamak için basit bir hesap yapılır:

Gerekli koruma faktörü = ortamda ölçülen konsantrasyon ÷ mesleki maruziyet sınır değeri

Hesaptaki ölçüm değeri tahmin olamaz. Ortam ölçümlerini yetkili laboratuvar ve sağlık kuruluşlarıyla planlarız; sonuç risk değerlendirmesine işlenir ve maske seçimi ona göre yapılır.

Toz maskesi seçimi: toz türüne göre

Aşağıdaki tablo, ölçüm sonucu gelene kadar ve risk değerlendirmesinde başlangıç noktası olarak kullanılabilecek pratik bir rehberdir. Kesin seçim ölçüm ve risk değerlendirmesiyle yapılır.

Toz veya iş	Örnek	Önerilen en düşük sınıf
Düşük toksisiteli, kaba toz	Süpürme, ambalaj tozu, alçı ve kireç tozuna kısa süreli maruziyet	FFP1 veya FFP2
Ahşap tozu (yumuşak ağaç, MDF, yonga levha)	Kesme, frezeleme, zımparalama	FFP2; yoğun zımparada FFP3
Sert ağaç tozu	Meşe, kayın, ceviz gibi ağaçların işlenmesi	FFP3
Metal tozu ve taşlama	Taşlama, çapak alma	FFP2; paslanmaz çelik taşlamada FFP3
Kaynak dumanı	Elektrik ark kaynağı	FFP2 veya FFP3; yüksek dumanda motorlu filtreli koruyucu
Kristal silis içeren toz	Taş, beton, seramik kesme	FFP3

İki önemli sınır var. Birincisi, toz maskeleri gaz ve buhara karşı koruma sağlamaz: boya, tiner, vernik ve solvent buharı için gaz-buhar filtreli (ör. A tipi) maske gerekir. İkincisi, filtreli maske havadaki oksijeni artırmaz; oksijen yetersizliği olabilecek tank ve benzeri kapalı alanlarda kullanılmaz.

Ventilli maske ne zaman kullanılır?

Ventilli maskedeki nefes verme ventili, verilen havanın filtreden geçmeden dışarı çıkmasını sağlar. Böylece maskenin içinde ısı ve nem birikmez, nefes vermek kolaylaşır ve maske daha uzun süre rahat kullanılır. Ventil, kullanıcının soluduğu havanın filtrelenmesini değiştirmez; sınıfı aynı olan ventilli ve ventilsiz maske kullanıcıyı aynı düzeyde korur.

Ventilli maske şu durumlarda iyi bir seçimdir:

Ağır fiziksel iş, sıcak ortam ve uzun süreli kullanım,
Ventilsiz maskede gözlüğün buğulandığı işler.

Şu durumlarda ise uygun değildir:

Verilen havanın filtrelenmesi gereken yerler, örneğin temiz oda, steril üretim ve bazı gıda işleri. Ventil, kullanıcının nefesini filtrelemeden dışarı verir.
Bulaşıcı hastalık riskine karşı başkalarını korumak amacıyla maske takılan durumlar.

Toz maskesi kullanım süresi: ne zaman değiştirilir?

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’in 6. maddesine göre KKD’nin kullanım süresi; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, çalışma yerinin özellikleri ve donanımın performansı dikkate alınarak belirlenir. Toz maskesi için bunun karşılığı şudur:

NR işaretli maske tek vardiya içindir; vardiya sonunda atılır. Ertesi gün yeniden kullanılmaz.
R işaretli maske, imalatçının talimatına göre temizlenip saklanarak birden fazla vardiyada kullanılabilir.
Hangi tür olursa olsun maske şu durumlarda hemen değiştirilir: nefes almak belirgin şekilde zorlaştığında, maske ıslandığında, kirlendiğinde, ezildiğinde veya şekli bozulduğunda, lastikler gevşediğinde ve yüze oturtulamadığında.
Maske bir başkasıyla paylaşılmaz; tek kişinin kullanması esastır.
Kullanılmayan maske toz almayacak şekilde, kapalı bir kutuda veya torbada saklanır; boynuna asılı ya da tezgâhta bırakılmaz.

Maskeler işverence ücretsiz verilir ve çalışanlara kullanımı uygulamalı olarak öğretilir (aynı yönetmelik md. 6). Çalışanlara uygun ve CE işaretli KKD vermemenin 2026 temel idari para cezası çalışan başına 8.980 TL’dir.

Doğru takma ve yüz uyumu

En iyi FFP3 maske bile yüze oturmadıysa koruma faktörü çöker. Takarken:

Maskeyi çeneyi içine alacak şekilde yüze yerleştirin, üst lastiği başın arkasına, alt lastiği ensenin altına geçirin.
Burun telini iki elin parmaklarıyla burnun iki yanına bastırarak şekillendirin; tek parmakla sıkıştırmayın.
Her takışta kullanıcı sızdırmazlık kontrolü yapın: avuçlarla maskeyi kapatıp hızlı nefes verin ve alın; kenarlardan hava kaçıyorsa yeniden ayarlayın.

Sakal, favori ve birkaç günlük tıraş, maskenin yüze oturmasını engeller. Toz maskesi gereken bir işte sakallı çalışan için çözüm, sakalı kesmek veya maske yerine başlıklı motorlu filtreli koruyucu kullanmaktır. Mümkünse maske modeline göre yüz uyum testi yaptırın ve her çalışan için uyan modeli kaydedin.

Önce tozu kaynağında kontrol edin

Maske son savunma hattıdır. KKD Yönetmeliği’nin 5. maddesi, KKD’nin ancak riskler toplu koruma, teknik önlem veya iş organizasyonuyla önlenemediğinde kullanılacağını ve toplu korumaya öncelik verileceğini söyler. Tozla Mücadele Yönetmeliği de aynı sırayı izler: önce ikame, iş organizasyonu, toplu koruma ve toz çıkışını önleyen mühendislik yöntemleri; ancak alınan önlemler yetmediğinde tozun niteliğine uygun KKD (md. 5).

İnegöl’deki İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas OSB’de ve çevresindeki mobilya atölyelerinde zımparalama, ebatlama ve CNC işleme, toz kaynağı olarak öncelikle ele alınması gereken işlemlerdir. Makinelere bağlı toz toplama sistemi, filtre bakımı, tozun basınçlı havayla değil vakumla temizlenmesi ve toz toplama sisteminin düzenli kontrolü, maskeden önce gelir.

Maske seçiminin genel mantığı için KKD seçimi nasıl yapılır, mobilya atölyesinin diğer riskleri için mobilya atölyesi İSG kontrol listesi yazılarımıza bakın. KKD cezalarını İSG idari para cezası aracıyla hesaplayabilirsiniz. Toz riskinin değerlendirilmesi ve KKD seçimi için iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizi, sektöre ve bölgeye özgü bilgiler için mobilya ve İnegöl OSGB sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

FFP2 ve FFP3 arasındaki fark nedir?

TS EN 149’a göre toplam içe sızıntı FFP2’de en fazla %8, FFP3’te en fazla %2’dir; filtrenin geçirdiği partikül oranı da %6’ya karşı %1’dir. Doğru takılmış bir FFP3, FFP2’ye göre yaklaşık dört kat daha az toz geçirir.

Toz maskesi kaç saat kullanılır?

NR işaretli maske tek vardiya kullanılır ve vardiya sonunda atılır. R işaretli maske imalatçı talimatına göre temizlenerek tekrar kullanılabilir. Her iki durumda da nefes almak zorlaştığında, maske ıslandığında, kirlendiğinde veya yüze oturmadığında hemen değiştirilir.

Ventilli maske daha mı az korur?

Hayır. Ventil yalnızca verilen havanın çıkışını kolaylaştırır; solunan hava aynı filtreden geçer. Aynı sınıftaki ventilli ve ventilsiz maske kullanıcıyı aynı düzeyde korur. Ancak verilen hava filtrelenmediği için temiz oda ve steril ortamlarda ventilli maske kullanılmaz.

Boya ve tiner için toz maskesi yeterli mi?

Hayır. FFP maskeler yalnızca partiküllere karşı korur. Boya, tiner ve solvent buharı için gaz ve buhar filtreli maske gerekir; püskürtme boyada hem partikül hem buhar filtresi birlikte kullanılır.