Yükleme Rampasında Güvenlik: Tır Kayması

Yükleme rampası güvenliği: üç temel kaza senaryosu

Yükleme rampası, deponun en kısa ama en yoğun noktasıdır: aynı birkaç metrekarede forklift, transpalet, yaya çalışan, tır sürücüsü ve hareket edebilecek bir araç bir araya gelir. Yükleme rampası güvenliği bu yüzden tek bir ekipmanla değil; araç, rampa ve insan arasındaki iletişimle sağlanır.

Rampada yaşanan ağır kazaların büyük kısmı üç senaryoya dayanır:

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1 md. 43, yükleme yerleri ve rampaların taşınacak yükün boyutlarına uygun olmasını, çalışanların düşmesini önleyecek şekilde güvenli olmasını ve en az bir çıkış yeri bulunmasını ister; belirli bir genişliği aşan yükleme yerlerinde teknik olarak mümkünse her iki uçta çıkış gerekir. Aynı ekin md. 36’sı da yükleme yeri ve rampa dahil bütün yolların yaya ve araçların güvenli hareketine uygun olmasını, zeminin engebeli, çukur ve kaygan olmamasını ister.

Tırın erken hareketi: “tamam” kararını kim verir?

Erken hareket kazalarının ortak noktası iletişim boşluğudur. Sürücü kabinde beklerken rampadaki sesleri, korna ya da el işaretini yanlış yorumlar; komşu rampadaki aracın işaretini kendi aracına verilmiş sanır. Bu yüzden “yükleme bitti, gidebilirsin” kararının tek bir kişide ve tek bir yöntemle verilmesi gerekir.

Uygulamada kullanılan üç yöntem, birlikte kullanıldığında en güvenli sonucu verir:

1. Anahtar teslimi: Araç rampaya yanaştıktan sonra sürücü kontak anahtarını rampa sorumlusuna verir ve dinlenme alanında bekler. Anahtar, yükleme bitip kapı kapandıktan sonra geri verilir.
2. Sinyal ışığı: Rampa kapısının dışında sürücünün göreceği ışık “kırmızı: yaklaşma, hareket etme”, “yeşil: hareket edebilirsin” anlamı taşır; içerideki ışık da forklift operatörüne aracın sabitlenip sabitlenmediğini gösterir.
3. Araç tutma kilidi: Dorsenin arka tamponuna veya tekerleğine takılan mekanik kilit, kilit açılmadan aracın ayrılmasını fiziksel olarak engeller ve sinyal ışığıyla bağlantılı çalışır.

Hangisi seçilirse seçilsin, kural yazılı olmalı ve gelen sürücülere giriş kapısında anlatılmalıdır. Yabancı plakalı veya ilk kez gelen sürücüler için kısa, resimli bir bilgilendirme kartı işe yarar.

Dorse kayması ve tır takozu

Dorse kayması gözle fark edilmeden olur. Her forklift girişinde fren ve hızlanma, dorseyi birkaç santimetre iter; yükleme sonunda rampa köprüsünün dudağı dorse tabanının kenarına kadar gelmiş olabilir. Bir sonraki girişte köprü dorseden kayar ve forklift boşluğa düşer.

Tır takozu bu riski ucuz ve basit bir yöntemle azaltır:

• Takoz, rampaya en yakın dingilin tekerleklerinin önüne, araç hareket yönünde takılır. İki tarafa takmak daha güvenlidir.
• Takoz araç ve zemin için uygun boyutta, sağlam ve kaymaz olmalıdır; zincirle rampaya bağlanması kaybolmasını önler.
• Takozu kimin takıp kimin çıkaracağı yazılıdır; çıkarma, sinyal ışığı yeşile dönmeden yapılmaz.
• Buzlu veya ıslak zeminde takoz kayabilir; kışın zemin temizliği ve buzlanma önlemi birlikte planlanır.

Çekiciden ayrılmış (ayağa indirilmiş) dorselerde ayrı bir risk vardır: dorsenin ön destek ayakları, forklift dorsenin ön bölümüne girdiğinde yükü taşıyamayabilir veya zemine gömülebilir. Bu durumda dorsenin önüne ek destek sehpası konur ve ayakların sağlam zemine oturduğu kontrol edilir.

Rampa köprüsü: bakım ve kullanım

Rampa köprüsü (dock leveler), rampa ile dorse tabanı arasındaki yükseklik farkını ve boşluğu kapatan hidrolik veya mekanik platformdur. Doğru kullanıldığında forkliftin geçişini güvenli hâle getirir; yanlış kullanıldığında kazanın kaynağı olur.

• Kapasite: Köprünün taşıma kapasitesi etiketinde yazar; forklift ve yükün toplam ağırlığı bu kapasiteyi aşmamalıdır.
• Dudak bindirmesi: Köprünün ucundaki dudak dorse tabanına yeterli miktarda oturmalıdır. Kenara zar zor değen dudak, ilk yükte kayar.
• Eğim: Rampa ile dorse arasındaki yükseklik farkı köprünün izin verdiği eğimden fazlaysa, forklift ve yük için uygun değildir; bu araç başka rampaya alınır.
• Kullanım dışı konum: Araç yokken köprü kapalı ve zeminle aynı seviyede bırakılır, rampa kapısı kapatılır.
• Sıkışma noktaları: Köprünün yan boşluklarında ve dudak menteşesinde ayak sıkışması olabilir; yan kapatma plakaları ve sarı-siyah işaretleme kullanılır.
• Bakım: Hidrolik sızıntı, kırık menteşe ve deforme dudak düzenli kontrol edilir; bakım imalatçı talimatına göre yapılır ve kayda geçirilir.

Rampa kapıları da unutulmamalıdır. Endüstriyel kapılar, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre standartta daha kısa süre belirtilmemişse en geç yılda bir periyodik kontrole tabidir; forklift ve transpaletler için de aynı azami süre geçerlidir.

Forklift rampadan düşme ve dorse içinde çalışma

Forklift rampadan düşme kazası iki şekilde olur: araç yokken açık bırakılmış rampa kapısından düşmek ve araç ile rampa arasında açılan boşluktan geçmeye çalışmak. İkinci senaryo, yukarıdaki takoz ve kilit önlemleriyle; birincisi ise rampa düzeniyle önlenir:

• Araç yanaşmamış rampada kapı kapalı tutulur; kapı açık kalacaksa rampa kenarına kolay görülen bir bariyer konur.
• Rampa kenarları sarı-siyah şeritle işaretlenir; kenarda ayrıca tekerlek durdurucu bulunması forkliftin kenara yaklaşmasını sınırlar.
• Dorse içinde çalışırken dorse tabanının sağlamlığı kontrol edilir; çürük veya delik taban forkliftin tekerleğini içine alabilir.
• Dorse içi karanlıksa rampa lambası kullanılır; forklift farları tek başına yeterli değildir.
• Forklift operatörü dorseye girmeden önce sinyal ışığının kırmızı olduğunu, yani aracın sabitlendiğini görür.

Rampa önündeki yaya hareketi de bu alanın riskidir. Sürücülerin araçtan inip rampa önünde yürümemesi, beklemenin belirlenmiş bir dinlenme alanında yapılması gerekir. Depo içi yaya ve forklift ayrımı için depoda forklift ve yaya trafik planı yazımıza bakın.

Rampa için günlük kontrol listesi

Her vardiya başında rampa sorumlusu şu maddeleri kontrol eder:

• Sinyal ışıkları içeride ve dışarıda çalışıyor mu?
• Takozlar yerinde, sağlam ve zincirli mi?
• Araç tutma kilidi varsa test edildi mi?
• Rampa köprüleri kapalı ve zeminle aynı seviyede mi, hidrolik sızıntı var mı?
• Boş rampaların kapıları kapalı veya bariyerli mi?
• Rampa önü ve içi temiz, kuru ve buzsuz mu?
• Rampa ve dorse içi aydınlatması yeterli mi?
• Sürücü bekleme alanı belirli ve kullanılıyor mu?
• Forkliftlerin günlük kontrolü yapıldı mı?

Forklift operatörünün kendi kontrolleri için forklift operatörü günlük kontrol, operatör belgesi şartları için forklift operatör belgesi yazılarımıza bakın.

SİSTEMER, Bursa ve çevre illerdeki depo ve sevkiyat alanlarında, Gemlik’teki liman ve serbest bölgeyle bağlantılı lojistik işletmeler dahil, rampa düzenini iş güvenliği uzmanlığı kapsamında risk değerlendirmesine işler. Sektörün diğer riskleri lojistik ve depo sayfamızda, bölge bilgisi Gemlik sayfamızda yer alır. Periyodik kontrol tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Tır takozu tek başına yeterli mi?

Takoz dorse kaymasını azaltır, ancak sürücünün aracı hareket ettirmesini her zaman engellemez. En güvenli düzen; takozu anahtar teslimi veya araç tutma kilidi ve sinyal ışığıyla birlikte kullanmaktır.

Rampa köprüsü periyodik kontrole tabi mi?

Rampa köprüsünün bakımı imalatçı talimatına göre yapılır ve kayda geçirilir. Rampa kapıları gibi endüstriyel kapılar ile forklift ve transpaletler ise Ek-III’e göre en geç yılda bir periyodik kontrole tabidir.

Sürücü yükleme sırasında araçta bekleyebilir mi?

Bekleme yerini işletme belirler. En güvenli uygulama, sürücünün anahtarı teslim edip rampa önünden uzak, belirlenmiş bir dinlenme alanında beklemesidir.

Ayağa indirilmiş dorseye forklift girebilir mi?

Girebilir, ancak dorsenin ön destek ayaklarının sağlam zemine oturduğu kontrol edilmeli ve gerekirse önüne ek destek sehpası konmalıdır. Aksi hâlde dorse öne doğru devrilebilir.