Aynı Alanda Birden Fazla İşveren: İşbirliği

6331 madde 23 ne diyor?

Aynı fabrika binasında üretim yapan iki grup şirketi, bir lojistik firmasının müşterisinin deposunda yürüttüğü yükleme işi, yeni hattın kurulumunu yapan makine tedarikçisinin ekibi ya da aynı iş merkezindeki kiracılar: hepsinde aynı çalışma alanında birden fazla işveren bulunur. Her işverenin çalışanı, diğerinin yarattığı riskten etkilenebilir.

6331 sayılı Kanun md. 23 bu durumu iki fıkrayla düzenler:

1. Aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda işverenler; iş hijyeni ile İSG önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar, yapılan işin yapısını göz önüne alarak mesleki risklerin önlenmesi ve korunma çalışmalarını koordinasyon içinde yürütür, birbirlerini ve çalışan temsilcilerini bu riskler konusunda bilgilendirir.
2. Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri veya siteleri gibi yerlerde koordinasyon yönetim tarafından sağlanır. Yönetim, diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler için işverenleri uyarır, uyarılara uymayanları Bakanlığa bildirir.

Madde kısa ama ortak çalışma alanında İSG yönetiminin temelidir ve uygulaması geniştir: hangi durumda kimin koordine edeceği, risk değerlendirmesinin ortak mı ayrı mı yapılacağı ve acil durum planının nasıl hazırlanacağı ilgili yönetmeliklerde ayrıca düzenlenir.

Aynı çalışma alanında birden fazla işveren: hangi kural uygulanır?

Asıl işveren ile alt işveren arasındaki sorumluluk paylaşımını alt işverenle çalışırken İSG, şantiyelerdeki koordinatör görevini yapı işlerinde İSG yönetmeliği yazılarımızda ayrıca anlattık. Bu yazı, özellikle aralarında asıl-alt işveren ilişkisi olmayan işverenlerin nasıl çalışacağına odaklanır.

Risk bilgisi paylaşımı: ayrı değerlendirme, ortak bilgi

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 14/1 açıktır: aynı çalışma alanını paylaşan işverenler, diğer işverenlerin yürüttüğü işleri de göz önünde bulundurarak ayrı ayrı risk değerlendirmesi yapar; bu çalışmaları koordinasyon içinde yürütür, birbirlerini ve çalışan temsilcilerini tespit edilen riskler konusunda bilgilendirir.

Yani tek bir ortak belge yerine, birbirinden haberdar iki ayrı belge gerekir. Bunu pratik hâle getirmenin en kolay yolu basit bir etkileşim tablosudur:

Paylaşılması gereken asgari bilgi; diğer işvereni etkileyen risk değerlendirmesi satırları, ilgili güvenlik bilgi formları, iş izni ve kilitleme kuralları ile acil durum iletişim listesidir. Kurul kuran işverenler için ayrıca bir kural vardır: aynı alanda birden fazla kurul varsa işverenler, birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında diğer işverenleri bilgilendirir (6331 md. 22/3).

Koordinasyon sorumlusu ve koordinasyon toplantısı

Mevzuat, yapı işleri dışında adı konmuş bir “koordinasyon görevlisi” öngörmez; ancak işverenler arası koordinasyonun kimin üzerinden yürüyeceği belli değilse md. 23’teki yükümlülük kâğıt üzerinde kalır. Bu yüzden işverenlerin yazılı bir koordinasyon protokolü yapması ve her işverenin bir sorumlu kişi bildirmesi önerilir. Alanı fiilen yöneten taraf, örneğin bina sahibi veya ana üretici, genellikle toplantıları düzenleyen taraf olur.

Protokolde şunlar bulunmalıdır:

• Her işverenin sorumlu kişisi, iş güvenliği uzmanı ve iletişim bilgileri.
• Ortak alanların tanımı: koridor, rampa, yemekhane, otopark, depo.
• İş izni, sıcak çalışma ve kilitleme uygulamalarında hangi kuralın geçerli olduğu.
• Yeni bir iş, ekipman veya kimyasal geldiğinde diğer işverene nasıl ve ne kadar önce haber verileceği.
• Kaza ve ramak kala olayların karşılıklı bildirimi.
• Ortak acil durum düzenlemesi.

Koordinasyon toplantısı için mevzuat bir sıklık belirlemez. Uygulamada ortak çalışmanın başında, belirli aralıklarla ve önemli bir değişiklikte toplanmak yeterlidir. Gündem kısa tutulur: yeni işler ve değişen riskler, son dönemdeki olaylar ve ramak kala bildirimleri, ortak alan bulguları, planlanan bakım ve sıcak işler, acil durum hazırlığı. Kararlar tutanağa yazılır ve her işverenin kendi çalışanlarına duyurulur. Yüklenici ekiplerin işlerinde izin sistemini iş izin sistemi nedir yazımızda anlattık.

Ortak acil durum düzenlemesi

Acil durumda kural, risk değerlendirmesinden farklıdır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 17/1’e göre aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda, diğer işverenlerin yürüttüğü işler de göz önünde bulundurularak acil durum planı işverenlerce ortaklaşa hazırlanır.

Ortak planda en az şunlar netleşmelidir: alarmın kim tarafından ve nasıl verileceği, ortak toplanma yeri, her işverenin kendi çalışanlarını nasıl sayacağı ve sayım sonucunu kime bildireceği, söndürme, kurtarma, koruma ve ilkyardım ekiplerinin hangi işverenden olduğu, ortak tahliye krokisi ve tek bir acil durum iletişim listesi. Ortak binalardaki uygulama için ortak binada acil durum planı, OSB’lerdeki dış destek için OSB itfaiyesi ile acil durum koordinasyonu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sahada sık görülen koordinasyon boşlukları

1. İki ayrı kilitleme düzeni. Bakım firması kendi asma kilidini, üretim kendi etiketini kullanır; kimse diğerinin kuralını bilmez.
2. Komşunun sıcak işi. Bir işverenin kaynak işi, diğerinin yanıcı depolama alanının yanında habersiz yapılır.
3. Ortak forklift yolu. İki işverenin forkliftleri aynı koridoru farklı kurallarla kullanır.
4. Güncel olmayan iletişim listesi. Acil durumda komşu işverenin sorumlusuna ulaşılamaz.
5. Yazılı bildirimin yapılmaması. Ortak alandaki eksik, yönetime sözlü söylenir ama yazılı bildirilmez; iş merkezlerinde yönetimin uyarı ve bildirim görevi bu kayda dayanır.
6. Ayrı tatbikatlar. Her işveren kendi tatbikatını yapar; ortak toplanma yeri ve sayım hiç denenmez.

SİSTEMER, Bursa ve çevre illerde iş güvenliği uzmanlığı hizmeti verdiği işyerlerinde komşu işverenlerle koordinasyon protokolünün hazırlanmasına destek olur ve acil durum planı çalışmasında ortak alanı paylaşan işverenlerin ekiplerini ve toplanma düzenini birlikte ele alır. Ortak tatbikat tarihlerini İSG takvimi ile planlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Aynı binadaki iki firma tek risk değerlendirmesi yapabilir mi?

Hayır. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 14/1’e göre her işveren ayrı ayrı risk değerlendirmesi yapar. Ancak bu değerlendirmeler diğer işverenin işleri dikkate alınarak ve koordinasyon içinde hazırlanır; tespit edilen riskler karşılıklı paylaşılır.

Acil durum planı ortak mı olmalı?

Aynı çalışma alanını paylaşıyorsanız evet; plan işverenlerce ortaklaşa hazırlanır. İş merkezi, iş hanı, sanayi bölgesi ve sitelerinde ise her işyeri kendi planını hazırlar, koordinasyonu yönetim yürütür.

Koordinasyon görevlisi atamak zorunlu mu?

Yapı işleri dışında mevzuat adıyla bir koordinasyon görevlisi öngörmez. Ancak iş birliği ve koordinasyon yükümlülüğünün yerine getirildiğini gösterebilmek için her işverenin bir sorumlu kişi belirlemesi ve bunun yazılı bir protokole bağlanması önerilir.

OSB yönetiminin İSG’de görevi var mı?

Evet. 6331 md. 23/2’ye göre sanayi bölgeleri gibi yerlerde koordinasyon yönetim tarafından sağlanır. Yönetim diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler için işverenleri uyarır ve uyarılara uymayanları Bakanlığa bildirir.