Kısaca
OSB içinde bir itfaiye birimi bulunması, tesisin acil durum planı hazırlama yükümlülüğünü kaldırmaz; planın OSB itfaiyesi, Büyükşehir itfaiyesi ve komşu tesislerle uyumlu olmasını gerektirir. Acil Durumlar Yönetmeliği; işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatın sağlanmasını, yakındaki işyerlerinden gelebilecek etkilerin planda dikkate alınmasını ve sanayi bölgelerinde planların koordinasyonunun yönetimce sağlanmasını ister. İhbar zinciri, itfaiyenin tesise girişi, itfaiyeye verilecek bilgi paketi ve ortak tatbikat bu koordinasyonun dört temel parçasıdır.
OSB itfaiyesi acil durum planınızda nerede durur?
BTSO’nun 2026 başındaki listesine göre Bursa’da 17 faal organize sanayi bölgesi vardır ve bu bölgelerde tesisler çoğu zaman ortak yolları ve altyapıyı paylaşarak yan yana çalışır. Bir tesiste çıkan yangın, birkaç dakika içinde komşu parselin, ortak yolların ve OSB’nin müdahale ekiplerinin sorunu hâline gelir. Bu yüzden OSB itfaiyesi acil durum planı ilişkisi, yalnız “yangında kimi arayacağız?” sorusundan ibaret değildir: itfaiyenin tesise nasıl gireceği, ona hangi bilginin verileceği ve komşu tesisteki bir olayda ne yapılacağı da plana yazılmalıdır.
OSB içinde bir itfaiye birimi olması, işverenin yükümlülüğünü kaldırmaz. 6331 sayılı Kanun md. 11, acil durum planını hazırlamayı, yeterli sayıda kişiyi görevlendirmeyi, eğitimi ve tatbikatı her işverene ayrı ayrı yükler.
Planın genel yapısını acil durum planı nasıl hazırlanır yazımızda anlattık; burada OSB’ye özgü uyumlamaya odaklanıyoruz.
Bursa’daki OSB’lerde müdahale yapısını öğrenin
Bursa’nın OSB’leri farklı ilçelere dağılmıştır: Bursa OSB, Nilüfer OSB, Hasanağa OSB ve Kayapa OSB Nilüfer’de; Bursa Deri İhtisas ve Karma OSB ile TOSAB Badırga’da; Demirtaş OSB Osmangazi’de; Uludağ OSB Gürsu’da; Kestel OSB ve Barakfakih OSB Kestel’de; TEKNOSAB Karacabey’de; İnegöl OSB, İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas OSB ve Yenice OSB İnegöl’de; Mustafa Kemalpaşa OSB ile Mustafa Kemalpaşa–Mermerciler OSB Mustafakemalpaşa’da; Yenişehir OSB ise Yenişehir’dedir.
Her bölgede OSB yangın müdahalesi aynı biçimde örgütlenmemiştir. Örneğin Bursa OSB, kendi itfaiye biriminin yangın ve kurtarma müdahalesinin yanında firmalarda yıllık yangın önleme kontrolleri yaptığını, itfaiye raporlarını vize ettiğini, yangın eğitimleri verdiğini, firmaların tatbikatlarına araç ve personelle katıldığını ve Bursa Büyükşehir Belediyesi İtfaiyesi ile yardımlaşma protokolü bulunduğunu duyurmaktadır. Başka bir bölgede ilk müdahaleyi doğrudan Büyükşehir itfaiyesi yapabilir.
Bu yüzden ilk adım, kendi OSB’nizin müdürlüğüne şu soruları yazılı olarak sormaktır:
| Soru | Neden önemli? | Plana nereye işlenir? |
|---|---|---|
| OSB’nin kendi itfaiye birimi var mı, ilk müdahaleyi kim yapar? | İhbarın ilk kime yapılacağını belirler | İletişim listesi, ihbar talimatı |
| OSB’nin yangın ihbar hattı nedir? | 112’ye ek olarak aranacak hattı netleştirir | İletişim listesi, alarm panosu |
| OSB’nin ortak toplanma veya afet alanları nerede? | Tesis içi toplanma yeri kullanılamazsa gidilecek yer | Tahliye krokisi |
| Hidrantlar ve itfaiye su kaynakları nerede? | İtfaiyenin bağlanacağı noktalar | Vaziyet planı |
| OSB itfaiyesi tatbikata katılabiliyor mu, nasıl talep edilir? | Ortak tatbikatın planlanması | Tatbikat takvimi |
| Yangın önleme kontrolünde ve rapor vizesinde neler isteniyor? | Belgelerin önceden hazırlanması | Kontrol listesi |
Tesis planını OSB’ye göre uyarlamak: altı başlık
- İhbar zinciri: Alarmı kim verir, 112’yi ve varsa OSB ihbar hattını kim arar, OSB müdürlüğüne ve komşu tesise kim haber verir? Her adımın vardiya bazında bir sahibi ve yedeği olsun.
- İtfaiyenin tesise girişi: Hangi kapıdan girileceği, kapıyı kimin açacağı, itfaiye aracının dönüş alanı ve hidrantların yeri. Kartlı geçiş ve bariyerli kapılarda, alarm anında kapının nasıl açık tutulacağını yazın.
- Bilgi paketi: İtfaiye kapıya geldiğinde ona verilecek tek sayfalık özet: güncel tahliye krokisi, içeride kalan kişi olup olmadığı, elektrik ve doğal gaz kesme noktaları, sprinkler vanası, kimyasal deposu ve basınçlı tankların yeri. Kimyasalların listesini nasıl çıkaracağınızı kimyasal envanteri yazımızda anlattık.
- Toplanma yeri: Tesis içindeki toplanma yeri itfaiyenin çalışma alanıyla çakışmamalıdır. Rüzgâr yönüne göre ikinci bir toplanma yeri ve gerekirse OSB’nin ortak alanı belirlenir.
- Komşu tesis yangını senaryosu: Yandaki fabrikada çıkan yangın, duman veya kimyasal salınımında tesis içinde kalmak mı, tahliye mi? Havalandırmanın kapatılması, kapı ve pencerelerin kapatılması ve personelin sayımı bu senaryonun parçasıdır.
- Vardiya ve tatil: Gece vardiyasında ekip üyeleri eksik kalabilir; tesis kapalıyken yangın alarmının kime iletileceği ve güvenlik görevlisinin ne yapacağı yazılı olmalıdır.
OSB acil durum iletişimi: kim, kimi, hangi sırayla arar?
OSB acil durum iletişimi için en pratik araç, alarm panosunun yanına asılan tek sayfalık bir sıralamadır:
| Sıra | Görev | Ne yapar? |
|---|---|---|
| 1 | Olayı fark eden çalışan | Alarm butonuna basar, en yakın amire haber verir |
| 2 | Vardiya amiri veya acil durum koordinatörü | 112’yi ve OSB itfaiyesini arar; olayın yerini ve türünü bildirir |
| 3 | Güvenlik görevlisi | Kapıyı açar, itfaiyeyi karşılar ve olay yerine yönlendirir |
| 4 | Söndürme ve kurtarma ekipleri | Güvenliyse ilk müdahaleyi yapar; itfaiye gelince yetkiyi devreder |
| 5 | Koruma ekibi | Kritik belge ve ekipmanı korur, sayımı destekler |
| 6 | Koordinatör | Komşu tesislere ve OSB müdürlüğüne bilgi verir; itfaiyeye bilgi paketini teslim eder |
Yönetmelik md. 11, destek elemanlarının adı, görevi ve iletişim bilgilerini içeren listenin görünür bir yere asılmasını ve ayrılan elemanın yerine yenisinin görevlendirilmesini ister. Listeyi her vardiya değişikliğinde kontrol edin. Destek elemanlarının eğitimi için destek elemanı eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.
OSB ortak tatbikatı nasıl planlanır?
Tatbikat en geç yılda bir yapılır, tatbikat formu doldurulur ve tespit edilen eksiklere göre plan güncellenir (md. 13). OSB ortak tatbikatı bu zorunluluğu itfaiyeyle gerçek bir provaya dönüştürür:
- 6–8 hafta önce: OSB müdürlüğüyle ve itfaiye birimiyle tarih belirleyin; katılım talebini yazılı yapın.
- Senaryo: Tesis içi yangının yanında itfaiyenin kapıdan girişini, bilgi paketinin teslimini ve hidranta bağlanmayı senaryoya koyun. Bitişik tesislerle ortak bir senaryo için OSB yönetiminin koordinasyonunu isteyin.
- Ölçüm: Alarm ile ihbar arasındaki süre, kapının açılma süresi ve tahliye sonrası sayımın tamamlanma süresi kaydedilir.
- Değerlendirme: Gözlemciler, itfaiye ekibinin görüşünü de alarak eksikleri yazar; düzeltici faaliyetler sorumlu ve tarihle takip edilir.
Senaryo yazımı ve gözlemci görevleri için acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz. Deprem senaryosu OSB’lerde ayrıca önemlidir; ortak yollar ve altyapı aynı anda etkilenebilir. Bunun için işyerinde deprem acil durum planı yazımızı okuyabilirsiniz.
Sık görülen uyumsuzluklar
- Plandaki telefon listesi eskimiş; OSB hattı veya sorumlu kişiler güncel değil.
- İtfaiye kapıda beklemiş; kartlı geçiş sistemi alarmda açılmamış.
- Hidrant ve yangın dolabı önleri palet veya araçla kapatılmış.
- Tahliye krokisi eski yerleşimi gösteriyor; yeni hat veya depo krokide yok.
- Kimyasal listesi itfaiyeye verilebilecek hâlde değil.
- Komşu tesis senaryosu hiç yazılmamış.
- OSB itfaiyesinin uygulamalı yangın eğitimi, çalışanların temel İSG eğitiminin yerine sayılmış. Bu eğitim değerli bir tamamlayıcıdır, ama temel eğitimin konu gruplarını ve süresini tek başına karşılamaz.
Acil durum yükümlülüklerine aykırılığın 2026 temel idari para cezası, yerine getirilmeyen her yükümlülük için 22.194 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay uygulanır. Bursa OSB’deki tesisler için hazırladığımız notları Bursa OSB sayfamızda, diğer bölgeler için Demirtaş OSB, Nilüfer OSB ve Kestel OSB sayfalarımızda bulabilirsiniz. Planın OSB ile uyumlandırılması için acil durum planı, uygulamalı eğitim için yangın eğitimi hizmetlerimize bakabilirsiniz. Tatbikat ve plan yenileme tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
OSB’nin itfaiyesi varsa kendi söndürme ekibimizi kurmamız gerekir mi?
Evet. Acil durum planı ve ekipler her işverenin kendi yükümlülüğüdür. Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilir. Ekibiniz itfaiye gelene kadar geçen sürede güvenli ilk müdahaleyi ve tahliyeyi yönetir.
OSB itfaiyesi tatbikatımıza katılır mı?
Tatbikatı yapma yükümlülüğü işverendedir. Bursa OSB gibi bazı bölgelerin itfaiyesi firma tatbikatlarına araç ve personelle katılım sağladığını duyurur. Katılımı birkaç hafta önceden OSB müdürlüğüyle planlayın; kendi OSB’nizde böyle bir imkân olup olmadığını yazılı olarak sorun.
Komşu tesiste çıkan yangın acil durum planına yazılmalı mı?
Evet. Acil Durumlar Yönetmeliği md. 10/7, müdahale ve tahliye yöntemlerinin yakındaki işyerlerinden ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler dikkate alınarak belirlenmesini ister. Duman ve kimyasal salınım için içeride kalma veya tahliye kararını kimin vereceğini planda yazın.
Acil durum planımızı OSB yönetimiyle paylaşmalı mıyız?
Yönetmelik md. 17/2, sanayi bölgelerinde acil durum planlarının koordinasyonunun yönetim tarafından sağlanmasını öngörür. Koordinasyonun sağlanabilmesi için en azından iletişim listesini, tahliye krokisini ve kimyasal deposu gibi özel riskleri OSB yönetimiyle paylaşmanızı öneririz.
Senaryolar, destek ekipleri, tahliye krokileri ve yıllık tatbikatla sahada gerçekten işleyen bir acil durum planı.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.