Bomba İhbarı ve Şüpheli Paket Prosedürü

Bomba ihbarı prosedürü neden acil durum planında olmalı?

Santrale gelen bir tehdit telefonu, resepsiyonda unutulmuş sahipsiz bir çanta veya posta odasına gelen garip bir paket, çoğu işyerinde hazırlıksız yakalanılan olaylardır. Bu durumların büyük kısmı asılsız çıkar; ama asılsız olduğu ancak sonradan anlaşılır. Doğru bir bomba ihbarı prosedürü, hem gerçek bir tehlikede insanları korur hem de asılsız bir ihbarda gereksiz panik ve üretim kaybını sınırlar.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 4, acil durumu tanımlarken yangın ve patlamanın yanında sabotajı da sayar; md. 8 ise acil durumlar belirlenirken sabotaj ihtimalinin dikkate alınmasını ister. Aynı yönetmeliğin md. 10’u müdahale ve tahliye yöntemlerinin yazılı hâle getirilmesini, çalışanlar dışında müşteri ve ziyaretçi gibi kişilerin ve yakındaki işyerlerinin de hesaba katılmasını öngörür.

Tehdit telefonu formu: aramayı alan çalışan ne yapar?

Tehdit telefonunu çoğu zaman santral görevlisi, resepsiyonist veya güvenlik görevlisi alır. Bu kişinin o birkaç dakikada not ettikleri, kolluğun karar vermesindeki en önemli bilgidir. Bu nedenle santralde, resepsiyonda ve güvenlik kulübesinde basılı bir tehdit telefonu formu hazır durmalıdır.

Aramayı alan çalışan için kurallar şunlardır:

Sakin kalın ve görüşmeyi uzatmaya çalışın. Arayanın sözünü kesmeyin, tartışmayın.
Yanınızdakine işaret verin. Başka bir hattan 112’yi aramasını ve karar sorumlusunu haberdar etmesini sağlayın.
Ekrandaki numarayı ve saati yazın.
Söylenenleri kelimesi kelimesine not alın. Yorum yapmayın, özetlemeyin.
Aşağıdaki soruları sorun ve görüşme bittikten sonra formu hemen tamamlayın.

Bölüm	Formda yer alacak bilgiler
Sorulacak sorular	Bomba nerede? Ne zaman patlayacak? Neye benziyor? Ne tür bir şey? Siz mi koydunuz, neden? Adınız ne? Nereden arıyorsunuz?
Arayanın sesi	Kadın/erkek, tahmini yaş, aksan veya şive, sakin/öfkeli/heyecanlı, tanıdık ses mi?
Arka plan sesleri	Trafik, makine, müzik, ofis gürültüsü, anons, sessiz ortam
Tehdidin dili	Açık ve net mi, okuyor gibi mi, kayıttan mı, küfürlü mü?
Görüşme bilgisi	Arama saati, süresi, gelen numara, aramayı alan kişinin adı ve hattı

E-posta, mesaj veya sosyal medya yoluyla gelen tehditlerde mesajı silmeyin, yanıt vermeyin; ekran görüntüsünü alın, gönderici ve saat bilgisini koruyun ve iletiyi yalnızca karar sorumlusuyla ve kollukla paylaşın.

Şüpheli paket ne yapılmalı?

Şüpheli paket, bir tehdit telefonuyla birlikte de, hiçbir uyarı olmadan da karşınıza çıkabilir. Şu özellikler bir paketi şüpheli kılar: sahibi bulunamayan ve orada olmaması gereken bir eşya; beklenmeyen veya göndericisi belirsiz posta; aşırı bant ve ip; dışarı taşan kablo, sıvı lekesi veya alışılmadık koku; adres ve isimde belirgin hatalar; “kişiye özel”, “açmayın” gibi dikkat çekici ibareler.

Paketi fark eden çalışan için kural kısadır: dokunma, uzaklaş, haber ver.

Paketi açmayın, yerinden oynatmayın, üzerini örtmeyin, suya koymayın.
Paketin bulunduğu yeri ve görünüşünü net olarak tarif edebilecek şekilde aklınızda tutun; mümkünse uzaktan krokiye işaretleyin.
Paketin hemen yakınında telsiz ve cep telefonu kullanmayın; haberi uzaklaştıktan sonra verin.
Çevredekileri sakin bir dille uzaklaştırın, kimsenin “bakmak için” yaklaşmasına izin vermeyin.
Karar sorumlusunu ve 112’yi arayın; kolluk gelene kadar alana kimseyi sokmayın.

Posta odası ve ön büro çalışanları bu konuda ayrıca eğitilmelidir; beklenmeyen bir kargonun teslim alınmadan önce göndericisinin teyit edilmesi, şüpheli paketlerin önemli bir kısmını kapıda durdurur.

Alan boşaltma kararı: kim verir, nasıl uygulanır?

Bomba ihbarındaki en kritik nokta, tahliye kararının kimde olduğudur. Bu kişi acil durum planında adıyla ve vardiya bazında yedeğiyle yazılı olmalıdır; genellikle işveren vekili, tesis müdürü veya acil durum koordinatörüdür. Kolluk olay yerine geldiğinde yönetim kolluğa geçer; o zamana kadar karar işyerindedir. Aşağıdaki tablo tipik durumlar için bir başlangıç noktasıdır:

Durum	Önerilen ilk karar
Yer ve zaman belirtmeyen, belirsiz telefon tehdidi	112’ye bildirim; kolluğun yönlendirmesine göre hareket; çalışanlar kendi bölümlerinde yerinde olmaması gereken bir eşya olup olmadığına dokunmadan bakar
Belirli bir yer ve zaman veren tehdit	Belirtilen bölümün ve gerekirse binanın derhal tahliyesi
Şüpheli paket bulundu	Paketin bulunduğu alan ve görüş hattındaki bölümler boşaltılır; bina tahliyesi kollukla birlikte değerlendirilir
Patlama oldu	Yangın, deprem ve ilkyardım prosedürleri devreye girer; ikinci bir cisim ihtimaline karşı alana dönülmez

Şüpheli bir cisim varken yapılan tahliye, yangın tahliyesiyle aynı değildir. Güvenlik tahliyesi kurgulanırken şu farklar dikkate alınır:

Güzergâh: Tahliye yolu şüpheli paketin yanından geçmemelidir. Genel yangın alarmı herkesi alışılmış yollara yönlendireceği için, güzergâhı belirten bir anons tercih edilebilir. Anons kurgusu için acil durum alarm ve anons sistemi yazımıza bakın.
Toplanma yeri: Yangın toplanma yeri çoğu zaman otoparktır; şüpheli bir araç veya paket senaryosunda binadan daha uzak ve camlı cephelerden uzak alternatif bir toplanma yeri gerekir.
Kişisel eşya: Çalışanlar yanlarında yalnızca kendi çantalarını alır; böylece geride kalan sahipsiz eşya sayısı azalır ve kolluğun araması kolaylaşır.
Pencereler ve cam: Tahliye edilemeyen veya tahliyesi beklenen kişiler, dış cephe camlarından uzak iç bölümlerde tutulur.
Sayım: Toplanma yerinde ziyaretçiler ve alt işveren çalışanları dahil sayım yapılır; Acil Durumlar Yönetmeliği md. 10/2 tahliye sonrası sayımı ister.

Aynı binada birden fazla işyeri varsa kararın ve duyurunun bina yönetimiyle birlikte verilmesi gerekir; bkz. aynı binadaki işyerlerinde ortak acil durum planı.

Kolluk ile koordinasyon

Kolluk aradığınızda veya olay yerine geldiğinde şunları hazır tutun:

Doldurulmuş tehdit telefonu formu veya tehdit mesajının ekran görüntüsü.
Şüpheli paketin yeri, görünüşü ve kimin, ne zaman fark ettiği.
Bina krokileri, kat planları ve anahtarlar.
Tahliyenin durumu: kimler çıktı, içeride kalan var mı, toplanma yeri nerede?
Tesisi iyi bilen bir teknik sorumlu: elektrik, doğal gaz ve havalandırma kesme noktalarını gösterebilecek kişi.

Kollukla irtibatı tek bir kişi yürütür; bilgilerin farklı kişilerden farklı biçimlerde aktarılması karışıklığa yol açar. Aynı ilke çalışanlara yapılan duyurular için de geçerlidir: toplanma yerinde bilgilendirmeyi karar sorumlusu yapar, çalışanlardan olayla ilgili fotoğraf, video veya söylentiyi sosyal medyada paylaşmamaları istenir. Doğrulanmamış bilgilerin yayılması, hem kolluğun çalışmasını zorlaştırır hem de bir sonraki ihbarda çalışanların talimatlara güvenini azaltır. Binaya geri dönüş kararı ancak kolluk alanı güvenli ilan ettikten sonra verilir. OSB içindeki tesislerde OSB güvenlik birimi ve itfaiyesiyle önceden iletişim kurmak işi kolaylaştırır; bkz. OSB itfaiyesiyle acil durum koordinasyonu.

Eğitim, tatbikat ve kayıt

Sabotaj acil durum senaryosu, ancak ilgili kişiler bildiğinde işe yarar. Şu grupları özellikle eğitin: santral ve resepsiyon görevlileri, güvenlik görevlileri, posta ve kargo kabul personeli, vardiya amirleri ve acil durum ekiplerinin koruma ekibi. Yıllık tatbikatların hepsinin yangın senaryosu olması gerekmez; bir yıl masa başı bir bomba ihbarı tatbikatı yapmak, karar zincirindeki boşlukları ortaya çıkarır. Tatbikat planlaması için acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımıza bakın.

Gerçek olaylarda ve tatbikatlarda en sık görülen hatalar şunlardır:

Tehdit telefonunu alan kişinin panikle telefonu kapatması ve hiçbir bilgi not etmemesi.
Karar sorumlusunun belli olmaması; herkesin birbirine “ne yapalım” diye sorması.
Şüpheli paketin “kimin olduğunu anlamak” için açılması veya başka bir yere taşınması.
Alışkanlıkla yangın toplanma yerine gidilmesi; toplanma yerinin şüpheli araca yakın olması.
Kolluk alanı güvenli ilan etmeden çalışanların eşyalarını almak için binaya dönmesi.

Her olaydan sonra kısa bir değerlendirme yapın: tehdit nasıl geldi, form dolduruldu mu, karar kaç dakikada verildi, tahliye nasıl işledi? Bulguları acil durum planına işleyin. Ziyaretçi kaydı, sahipsiz eşya kuralı ve kargo kabul düzeni gibi önleyici düzenlemeler de planın parçasıdır. Senaryonun işyerinize uyarlanmasını acil durum planı hizmetimiz, ilgili çalışanların bilgilendirilmesini İSG eğitimleri kapsamında yürütüyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Bomba ihbarı gelince hemen bina boşaltılmalı mı?

Her durumda değil. Belirli bir yer ve zaman veren tehditte veya şüpheli bir paket bulunduğunda ilgili alan derhal boşaltılır. Belirsiz tehditlerde 112’ye bildirim yapılır ve kolluğun yönlendirmesine göre karar verilir. Kararı acil durum planında adı geçen sorumlu verir.

Şüpheli paketi dışarı taşıyabilir miyiz?

Hayır. Paket açılmaz, taşınmaz, üzeri örtülmez ve suya konmaz. Yapılacak iş, çevreyi boşaltmak, alana girişi engellemek ve kolluğu beklemektir.

Tehdit telefonu formu nerede bulunmalı?

Tehdit alma ihtimali olan her telefonun yanında: santral, resepsiyon, güvenlik kulübesi ve çağrı merkezi masaları. Form, görüşme sırasında doldurulabilecek kadar kısa olmalıdır.

Bomba ihbarında yangın alarmı çalınmalı mı?

Genel yangın alarmı herkesi alışılmış yollara ve toplanma yerine yönlendirir; bu yollar şüpheli paketin yakınından geçiyorsa risklidir. Bu nedenle güvenlik tahliyesinde güzergâhı ve toplanma yerini belirten bir anons tercih edilebilir. Hangi yöntemin kullanılacağı acil durum planında önceden kararlaştırılır.