Kısaca
İki ve daha fazla çalışanı olan her işyerinde, çalışan sayısına göre 1 ile 6 arasında çalışan temsilcisi görevlendirilir. Temsilci çalışanlar arasından gizli oyla seçilir; seçim yapılamazsa işveren atar, yetkili sendika varsa sendika temsilcisi bu görevi üstlenir. Birden fazla temsilci varsa baş temsilci kendi aralarında seçilir. Temsilci risk değerlendirmesi ekibinde ve İSG kurulunda yer alır, önlem isteme hakkına sahiptir ve görevi nedeniyle hakları kısıtlanamaz.
Çalışan temsilcisi kimdir, neden zorunludur?
Çalışan temsilcisi, iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, önlem isteme ve öneride bulunma konularında çalışanları temsil eden kişidir. 6331 sayılı Kanun md. 20, işverene çalışan sayısına göre belirli sayıda temsilci görevlendirme yükümlülüğü verir. Seçimin usulü ise İSG ile İlgili Çalışan Temsilcisinin Nitelikleri ve Seçilme Usul ve Esaslarına İlişkin Tebliğ ile düzenlenir.
Temsilci, sahadaki bilginin yönetime ulaşmasının resmî kanalıdır. Ustaların bildiği ama kimsenin yazmadığı riskler, risk değerlendirmesine çoğunlukla temsilci aracılığıyla girer. Bu nedenle temsilcinin “kâğıt üzerinde” atanması hem yükümlülüğü eksik bırakır hem de risk değerlendirmesinin kalitesini düşürür.
Çalışan temsilcisi sayısı
Çalışan temsilcisi sayısı Kanun md. 20 ve Tebliğ md. 7’de aynı şekilde belirlenmiştir:
| Çalışan sayısı | Temsilci sayısı |
|---|---|
| 2–50 | 1 |
| 51–100 | 2 |
| 101–500 | 3 |
| 501–1.000 | 4 |
| 1.001–2.000 | 5 |
| 2.001 ve üzeri | 6 |
İşveren, temsilcileri belirlerken işyerinin değişik bölümlerindeki riskleri ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen gösterir. Örneğin 180 çalışanlı, iki vardiyalı bir metal işleme tesisinde üç temsilcinin üçünün de idari binadan seçilmesi bu ilkeye uymaz; talaşlı imalat, montaj ve sevkiyat gibi bölümlerin temsil edilmesi beklenir.
Çalışan temsilcisi seçimi adım adım
Tebliğe göre esas olan, işyerinde yetkili sendika yoksa temsilcinin çalışanlar arasından seçimle belirlenmesidir. Seçimle ilgili bütün iş ve işlemler işveren tarafından yürütülür.
- Aday çağrısı. İşveren, aday başvuruları için en az yedi gün süre tanıyarak duyuruyu işyerinde ilan eder.
- Nitelik kontrolü. Aday olabilmek için işyerinin tam süreli daimi çalışanı olmak, en az 3 yıllık iş deneyimi ve en az ortaokul düzeyinde öğrenim gerekir. Belirli süreli veya geçici işlerde ilk iki şart, deneyimli aday yoksa deneyim şartı, yeterli öğrenimli kişi yoksa öğrenim şartı aranmaz. Şartları taşıyan çalışanın aday olması engellenemez.
- Aday sayısı sınırı. Aday sayısı zorunlu temsilci sayısının üç katını geçemez. Fazla başvuru varsa adaylar öğrenim durumu, işyerindeki deneyim süresi ve yaş esas alınarak belirlenir ve başvuru süresinin bitiminden itibaren en fazla üç gün içinde ilan edilir.
- Oylama. Seçim, işyerindeki çalışanların en az yarıdan bir fazlasının katılacağı bir oylamayla yapılır; oylamanın gizli olması esastır. Vardiyalı işyerlerinde oylama, bütün vardiyaların oy kullanabileceği şekilde düzenlenir.
- Sonuç. En fazla oy alan aday veya adaylar temsilci olarak ilan edilir. Oyların eşitliği hâlinde işveren; öğrenim durumu, işyerindeki deneyim süresi ve benzeri kriterlere göre belirler.
- Tutanak. Hangi adayın kaç oyla kazandığını gösteren tutanak düzenlenir; işveren veya vekili ve seçimde görevlendirilen çalışanlar imzalar. Tutanak ve oylamaya katılanların imzalı listesi bir sonraki seçime kadar işyerinde saklanır.
- İlan. İşveren, görevlendirilen temsilcileri işyerinde ilan eder.
Sendika varsa veya aday çıkmazsa
Yetkili sendika varsa: İşyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak görevlendirilir (Kanun md. 20/5). Sendika temsilcisi sayısı zorunlu sayıdan azsa eksik kalan temsilciler dengeli dağılım gözetilerek işveren tarafından görevlendirilir; fazlaysa yetkili sendikanın önerisi doğrultusunda görevlendirme yapılır. Sendika temsilcisinden nitelik şartları aranmaz.
Aday çıkmazsa: İşveren, dengeli dağılıma özen göstererek nitelik şartlarını taşıyan çalışanlar arasından atama yapar. Şartları taşıyan çalışan yoksa, çalışanlar arasından yeterli sayıda temsilcinin görev yapmasını sağlar.
Sendikanın yetkisini kaybetmesi veya yeni bir sendikanın yetkili hâle gelmesi durumunda işveren, otuz gün içinde temsilcilerin Tebliğ usullerine göre görev yapmasını sağlar.
Baş temsilci
Birden fazla çalışan temsilcisi bulunan işyerlerinde baş temsilci, temsilciler arasında yapılacak seçimle belirlenir; oylar eşitse kura çekilir (Kanun md. 20/2, Tebliğ md. 8/7). İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 6’ya göre kurulda çalışan temsilcisi, birden çok temsilci varsa baş temsilci yer alır. Kurulun ne zaman kurulacağı ve nasıl çalışacağı İSG kurulu rehberimizde anlatıldı.
Çalışan temsilcisi görevleri ve yetkileri
Çalışan temsilcisi görevleri mevzuatın birkaç yerine dağılmıştır. Toplu bir bakış:
| Görev veya yetki | Dayanak |
|---|---|
| Tehlike kaynağının yok edilmesi veya riskin azaltılması için öneride bulunma ve önlem alınmasını isteme | 6331 md. 20/3 |
| İSG çalışmalarına katılma, izleme ve çalışanları temsil etme | Tebliğ md. 9 |
| Uzman, hekim, ilkyardım ve acil durum görevlilerinin belirlenmesi, risk değerlendirmesi, eğitim planlaması gibi konularda önceden görüş verme | 6331 md. 18/2 |
| Risk değerlendirmesi, ölçüm, analiz, teknik kontrol, kayıt ve raporlara ulaşma | 6331 md. 16/2-c |
| Risk değerlendirmesi ekibinde yer alma | Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 6 |
| İSG kurulunda üye olma | İSG Kurulları Yönetmeliği md. 6 |
| Mesleki sırlar ve çalışanlara ait özel bilgileri gizli tutma | Tebliğ md. 9/3 |
Temsilcinin risk değerlendirmesinde nasıl rol alacağı risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberimizde adım adım anlatıldı.
Temsilci ve destek elemanlarının görevleri nedeniyle hakları kısıtlanamaz; işveren görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli imkânları sağlar (Kanun md. 20/4). Çalışanların, ciddi bir tehlike veya koruma eksikliği gördüklerinde işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber verme yükümlülüğü de (md. 19) temsilciyi doğal bir bildirim noktası yapar. Bu işlev, ramak kala bildirim sistemi kurarken de kullanılabilir.
Temsilcinin eğitimi
Kanun md. 17/2, çalışan temsilcilerinin özel olarak eğitilmesini ister. 2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren eğitim yönetmeliği md. 20 de destek elemanlarına ve çalışan temsilcilerine görevlendirildikleri konularla ilgili eğitim verileceğini belirtir. Yeni düzenlemenin genel çerçevesi için yeni İSG eğitim yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek seçim takvimi ve belge seti
Aşağıdaki takvim, Tebliğ’deki süreleri esas alarak hazırlanmış bir örnektir; tarihleri kendi vardiya düzeninize göre uyarlayın:
- 1. gün: Aday başvuru duyurusu panolara asılır ve vardiya amirleri aracılığıyla bütün vardiyalara duyurulur. Duyuruda kaç temsilci seçileceği, aday olma şartları, başvurunun nereye ve hangi tarihe kadar yapılacağı yazılır.
- 8. gün: Yedi günlük başvuru süresi tamamlanır. Başvurular nitelik şartlarına göre kontrol edilir.
- 11. gün: Aday sayısı zorunlu sayının üç katını aşıyorsa, öğrenim, deneyim ve yaş kriterlerine göre belirlenen aday listesi en geç bu tarihte ilan edilir. Aşmıyorsa liste yine ilan edilir ve oylama tarihi duyurulur.
- Oylama günü: Her vardiya için ayrı oylama saati belirlenir. Sandık başında, işverenin görevlendirdiği çalışanlar bulunur; oy verenler katılım listesini imzalar.
- Aynı gün: Oylar sayılır, tutanak düzenlenir ve imzalanır. Katılım, çalışan sayısının yarısından bir fazlasına ulaşmadıysa Tebliğ’deki katılım şartı sağlanmamış olur; yeni oylama planlayın, temsilci yine seçimle belirlenemiyorsa atama yoluna gidilir.
- Ertesi gün: Seçilen temsilciler işyerinde ilan edilir. Birden fazla temsilci varsa baş temsilci seçimi için temsilciler toplanır.
Bu süreçten dosyada kalması gereken belgeler: aday duyurusu ve ilan tarihi, başvuru formları, ilan edilen aday listesi, oylamaya katılanların imzalı listesi, seçim tutanağı, temsilci ilanı ve varsa baş temsilci seçim tutanağı. Temsilcinin aldığı eğitimin kaydı da bu dosyaya eklenir.
Sık yapılan hatalar
- Seçimi yapmadan atamak. Atama, yetkili sendika yoksa ancak seçimle belirlenemeyen durumda yapılır. Seçim duyurusu ve sonucu belgelenmelidir.
- Katılım şartını gözden kaçırmak. Oylamaya çalışanların en az yarıdan bir fazlası katılmalıdır; vardiyalar unutulursa bu sayı tutmayabilir.
- Tutanağı eksik düzenlemek. Oy sayıları ve imzalı katılım listesi olmadan seçim denetimde ispatlanamaz.
- Temsilci ayrılınca güncellememek. İşten ayrılan temsilcinin yerine sıradaki aday atanmalı ve ilan edilmelidir.
- Temsilciyi toplantılara çağırmamak. Risk değerlendirmesi ve kurul toplantılarında imzası olmayan temsilci, fiilen görev yapmıyor demektir.
İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde seçim duyurusu, tutanak ve ilan belgelerini hazırlar, temsilcinin risk değerlendirmesi ve kurul çalışmalarına katılımını planlarız.
Sık Sorulan Sorular
Tek çalışanı olan işyerinde çalışan temsilcisi gerekir mi?
Kanun, iki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir temsilci ister. Sayım iki çalışandan başladığı için tek çalışanlı işyerlerinde temsilci zorunluluğu doğmaz.
Çalışan temsilcisi kaç yıl görev yapar?
Tebliğe göre seçim, sonuçları itibarıyla beş yıl geçerlidir. Temsilci bu süre içinde ayrılırsa, önceki seçimde en fazla oyu alan sıradaki aday atanır.
Baş temsilci nasıl belirlenir?
Birden fazla temsilci olan işyerlerinde baş temsilci, temsilcilerin kendi aralarında yapacağı seçimle belirlenir. Oylar eşitse baş temsilci kura ile belirlenir. Baş temsilci İSG kurulunda temsilcileri temsil eder.
Çalışan temsilcisi işten çıkarılabilir mi?
Kanun, temsilcinin görevlerini yürütmesi nedeniyle haklarının kısıtlanamayacağını söyler. Görevi nedeniyle olumsuz muameleye maruz kalmamalıdır; iş sözleşmesinin diğer nedenlerle sona ermesi ise iş hukukunun genel kurallarına tabidir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.