İş Kazası Tutanağı ve Tanık İfadesi Nasıl Alınır?

İş kazası tutanağı nedir, diğer belgelerden farkı ne?

Kaza olduktan sonraki ilk saatlerde toplanan bilgi, sonraki bütün değerlendirmelerin temelidir. İş kazası tutanağı, olay yerinde gözlenen olguların ve ilk bilgilerin, olaydan hemen sonra yazıya geçirildiği belgedir. Yorum, kusur değerlendirmesi veya kök neden içermez; bunlar daha sonra hazırlanan inceleme raporunun konusudur.

6331 sayılı Kanun md. 14/1 işverene bütün iş kazalarının kaydını tutma, gerekli incelemeleri yapma ve raporları düzenleme yükümlülüğü verir. Mevzuat tutanak için bir şablon belirlemez; bu yüzden kalitesi tamamen işyerinin yöntemine bağlıdır. Kaza sonrasında hangi belgenin ne işe yaradığını şöyle ayırabilirsiniz:

Kazadan sonraki genel akışı iş kazası sonrası yapılacaklar, SGK bildirimini SGK iş kazası e-bildirim yazılarımızda anlattık. Bu yazı yalnız tutanak, tanık ifadesi, fotoğraf ve kroki üzerinde durur.

Olay yeri tespiti: ilk saatlerde neler kaydedilir?

Önce müdahale gelir: yaralıya ilkyardım, tehlikenin durdurulması, gerekiyorsa 112. 5510 sayılı Kanun md. 13’e göre iş kazası o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirilir; kolluk olay yerini kendisi de inceleyebilir. Bu nedenle işyerinin tespiti, olay yerini değiştirmeden ve kolluğun çalışmasını engellemeden yapılmalıdır.

Bir kaza tespit tutanağı en az şu bilgileri içerir:

• Kazanın tarihi ve saati ile tespitin yapıldığı saat (ikisi ayrı yazılır).
• Yer: bina, bölüm, hat, makine numarası.
• Kazazedenin adı, görevi ve o sırada yaptığı iş.
• Ekipmanın durumu: çalışıyor muydu, hangi modda, enerji açık mıydı, koruyucu ve sensörler yerinde miydi?
• KKD: kazazedenin üzerinde miydi, değilse nerede bulundu?
• Ortam: zemin, aydınlatma, gürültü, dış alanda hava durumu.
• Olay yerindeki malzeme ve aletlerin konumu.
• Kamera kayıtları, makine hata kayıtları gibi saklanması gereken veriler.
• Olay sırasında ve hemen sonrasında orada bulunan kişiler.

Olay yeri fotoğrafı ve kroki

Olay yeri fotoğrafı çekerken amaç, olay yerini görmemiş birinin her şeyi anlayabilmesidir:

1. Genelden özele çekin. Önce bölümün tamamı, sonra makine veya alan, en son ayrıntı (kırık parça, kan izi, sökülmüş koruyucu).
2. Ölçek kullanın. Ayrıntı fotoğraflarında cetvel veya şerit metre görünsün.
3. Dokunmadan önce çekin. Kurtarma dışında hiçbir şey yerinden oynatılmadan fotoğraflanır.
4. Numaralandırın. Her fotoğraf için numara, saat ve kısa açıklama içeren bir fotoğraf listesi hazırlayın.
5. Orijinali saklayın. Dosyaları düzenlemeden, kırpmadan saklayın; çekim tarihini gösteren dosya bilgisi kanıt değerini artırır.

Kroki, fotoğrafın gösteremediği mesafeleri gösterir. Ölçekli olmasa da ölçülü olmalıdır: makinenin, kazazedenin, tanıkların ve malzemenin konumu, aralarındaki mesafeler, giriş-çıkışlar ve yön. Tanıkların nerede durduğunu krokiye işlemek, her birinin olayı gerçekten görüp göremeyeceğini değerlendirmeyi sağlar.

İş kazasında tanık ifadesi nasıl alınır?

Tanık ifadesi, iş kazası incelemesinin en kırılgan bilgisidir; insanlar konuştukça hatıraları birbirine karışır. Bu yüzden yöntem en az içerik kadar önemlidir:

1. Tanık listesini çıkarın. Olayı görenler, sesi duyanlar, ilk müdahale edenler, makineyi kazadan önce son kullanan kişi ve vardiya amiri.
2. Ayrı ayrı ve erken dinleyin. Mümkünse aynı gün, tanıklar birbirleriyle konuşmadan önce.
3. Tarafsız bir ortam seçin. Tanığı amirinin yanında değil, sakin bir odada dinleyin. Amacın suçlu aramak değil, olayı anlamak olduğunu baştan söyleyin.
4. Önce serbest anlatım. “Ne gördüğünüzü baştan anlatır mısınız?” diye başlayın ve sözünü kesmeyin.
5. Sonra açık uçlu sorular. Boşlukları yönlendirmeyen sorularla doldurun.
6. Kendi sözleriyle yazın. İfadeyi düzeltmeyin, teknik dile çevirmeyin; “bilmiyorum” ve “görmedim” cevaplarını da kaydedin.
7. Okutun ve imzalatın. Tanık ifadeyi okur, düzeltme veya ekleme varsa kendisi yapar ve imzalar. İmzadan kaçınırsa bu durum tutanağa not edilir.
8. Dil engeline dikkat edin. Türkçeyi iyi bilmeyen çalışanlar için tarafsız bir tercüman kullanın ve tercümanın adını yazın.

Kazazedenin ifadesi, sağlık durumu elverdiğinde ve hekimin uygun gördüğü zamanda alınır. Hastanede, ağrı altında veya baskı hissettirerek alınan ifade, hem eksik hem tartışmalı olur.

Tutanağı bilirkişi incelemesine hazırlamak

İş kazası bir soruşturmaya veya davaya konu olduğunda dosya çoğu zaman bir bilirkişi tarafından incelenir. Bilirkişi olay yerini görmez; işyerinin o gün tuttuğu kayıtlara bakar. Tutanağınızın değeri, ne kadar erken, tarafsız ve diğer belgelerle tutarlı olduğuna bağlıdır.

Dosyayı hazırlarken şu kurallara uyun:

• Her belgeye tarih, saat ve düzenleyenin adı-unvanı yazın. Kimin, ne zaman yazdığı belli olmayan belge zayıftır.
• Düzeltmeyi silerek değil ek tutanakla yapın. Sonradan öğrenilen bilgi, ayrı ve tarihli bir ek tutanakla dosyaya girer.
• Çelişkileri olduğu gibi bırakın. İki tanığın farklı anlatımı, düzeltilecek bir hata değil, incelenecek bir bulgudur.
• İlgili kayıtları ekleyin. Eğitim kayıtları, işe başlama tutanağı, muayene sonuçları, KKD teslim kayıtları, ekipmanın periyodik kontrol ve bakım kayıtları, iş izni, talimat ve risk değerlendirmesindeki ilgili satır. Onaylı deftere daha önce yazılmış tespitler de dosyanın parçasıdır; bunun önemi için onaylı defter tespit ve öneriler yazımıza bakın.
• Geriye dönük belge düzenlemeyin. Kazadan sonra tarihi geriye alınarak hazırlanan bir eğitim formu veya talimat, dosyadaki bütün belgelerin güvenilirliğini zedeler.
• Dosyayı tek yerde toplayın. Fotoğraflar, ifadeler, kroki ve ekler için bir ek listesi hazırlayın; orijinalleri saklayın.

Bir iş kazası tutanağı örneği olarak tespit tutanağının alanları şöyle düzenlenebilir:

Toplanan bilgi kök neden analizine girdi olur; “dikkatsizlik” cevabında durmayan bir analiz için kök neden analizi yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz. Ramak kala olaylarda da aynı formatı kullanmak, olaylar arasında karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır.

Kayıt ve bildirim yükümlülüğünün bedeli

İş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarını tutmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir. İş kazasını süresinde SGK’ya bildirmemenin cezası ise 44.443 TL’dir ve bu cezayı SGK uygular. Diğer kalemler için İSG idari para cezaları aracına bakabilirsiniz.

Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde SİSTEMER, iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında kaza sonrası tespit tutanağının, tanık ifadelerinin ve inceleme raporunun hazırlanmasını yürütür; ilk tespitler için hazır bir tutanak şablonunu önceden bölüm sorumlularıyla paylaşır.

Sık Sorulan Sorular

İş kazası tutanağını kim imzalar?

Tutanağı düzenleyen kişi ve tespite katılanlar imzalar; genellikle iş güvenliği uzmanı, bölüm sorumlusu ve varsa çalışan temsilcisi. Tanık ifadeleri ise ayrı tutanaklarda tanığın kendisi tarafından imzalanır.

Tanık ifade vermek istemezse ne yapılır?

Tanık zorlanmaz. Görüşme yapıldığı, tanığın ifade vermek istemediği ve tarih-saat tutanağa not edilir. Amacın kusur aramak değil olayı anlamak olduğunu açıklamak çoğu çekinceyi giderir.

Kaza tespit tutanağı ile SGK bildirimi aynı şey mi?

Hayır. Tutanak işyerinin kendi kaydıdır ve olayın olgularını içerir. SGK bildirimi ise işverenin en geç 3 iş günü içinde yapması gereken yasal bildirimdir; tutanaktaki bilgiler bildirimin doğru doldurulmasına yardımcı olur.

Kazazede “dikkatsizliğim” dediyse tutanağa böyle mi yazılır?

Kazazedenin sözleri ifadesine kendi cümleleriyle yazılır. Tespit tutanağına ise yalnız gözlenen olgular girer; “dikkatsizlik” bir neden değil, incelenmesi gereken bir sonuçtur.